Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên: Phân định rõ quản lý tổng hợp và quản lý chuyên ngành về không gian biển

Rõ đầu mối điều phối, rõ trách nhiệm giải trình

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên thống nhất cao với việc sửa đổi toàn diện Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo nhằm kịp thời thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, khắc phục những hạn chế, tồn tại trong quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường biển, hải đảo.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu thảo luận tại tổ. Ảnh: An Nhiên

Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, đây là luật có phạm vi điều chỉnh rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực, tác động trực tiếp đến hoạt động đầu tư, kinh doanh, quyền tài sản của tổ chức, cá nhân và yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền quốc gia trên biển.

Về phạm vi điều chỉnh và nguyên tắc quản lý tổng hợp tài nguyên, không gian biển tại Điều 1 và Điều 5, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, điểm mới quan trọng của dự thảo là chuyển từ phương thức quản lý chủ yếu theo ngành sang quản trị không gian biển hiện đại, tổng hợp và thống nhất. Tuy nhiên, ranh giới giữa quản lý tổng hợp không gian biển với quản lý chuyên ngành chưa được thiết kế rõ trong dự thảo luật. Nếu phạm vi điều chỉnh quá rộng, bao trùm những hoạt động đã được điều chỉnh bởi pháp luật chuyên ngành, có thể dẫn đến chồng chéo thẩm quyền, phát sinh thêm thủ tục và làm tăng chi phí.

Vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát, sửa đổi Điều 1 theo hướng xác định rõ luật này điều chỉnh việc quản lý tổng hợp, phân bổ và điều phối sử dụng không gian biển. Các hoạt động chuyên ngành thực hiện theo pháp luật tương ứng, đồng thời phải phù hợp với những nguyên tắc quản lý tổng hợp được quy định tại luật này.

Toàn cảnh thảo luận tại Tổ 13. Ảnh: An Nhiên

Đối với Điều 5, cần hoàn thiện nguyên tắc quản lý tổng hợp tài nguyên, không gian biển theo hướng bổ sung nguyên tắc giải quyết xung đột, bảo vệ quyền hợp pháp đã được xác lập, bảo đảm quốc phòng, an ninh và khai thác trong giới hạn chịu tải của hệ sinh thái.

Về trách nhiệm quản lý nhà nước và cơ chế điều phối liên ngành tại Điều 6, Điều 7, Phó Chủ tịch Quốc hội đồng tình với việc xác lập cơ chế điều phối tập trung, liên ngành nhằm giải quyết các xung đột, chồng lấn trong khai thác, sử dụng không gian biển, khắc phục tình trạng phân tán trong quản lý biển hiện nay. Tuy nhiên, cơ chế này chỉ thực sự hiệu quả khi xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, thẩm quyền giải quyết, thẩm quyền quyết định và trách nhiệm giải trình trong từng trường hợp cụ thể.

Theo đó, cần làm rõ thẩm quyền của cơ quan quản lý tổng hợp về biển trong xử lý các vấn đề liên ngành, liên vùng, liên tỉnh; cơ chế giải quyết khi các bộ, ngành có ý kiến khác nhau. Đồng thời, phân định rõ nội dung thuộc thẩm quyền quyết định của Chính phủ và nội dung thuộc thẩm quyền, trách nhiệm điều phối của cơ quan đầu mối.

Việc điều phối phải dựa trên quy hoạch, chiến lược, bảo đảm công khai, minh bạch, không làm thay đổi thẩm quyền quản lý chuyên ngành và không tạo thêm tầng nấc trung gian.

Các ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tham dự thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Đối với nhiệm vụ giao cho chính quyền cơ sở, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát để phù hợp với năng lực thực tế; gắn phân cấp với phân bổ nguồn lực phù hợp về nhân lực, kinh phí, dữ liệu và nghiệp vụ chuyên môn. Qua đó, nâng cao khả năng thực thi ở cơ sở, tránh tình trạng giao nhiệm vụ nhưng không bảo đảm điều kiện thực hiện.

Kiểm soát chặt ngoại lệ trong đấu giá quyền sử dụng khu vực biển

Đối với các quy định về quyền sử dụng khu vực biển, đấu giá và chính sách ưu đãi phát triển kinh tế biển tại các Điều 24, 26, 27, 31, 40 và 42, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, đây là những vấn đề có ý nghĩa quan trọng đối với việc huy động nguồn lực đầu tư phát triển các ngành kinh tế biển mới, nhất là điện gió ngoài khơi, cảng biển, hạ tầng năng lượng.

Vì vậy, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định, bảo đảm đồng thời ba yêu cầu: “khơi thông nguồn lực, cạnh tranh minh bạch và bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc”.

Cụ thể, các quy định về giao, cho thuê, đăng ký, đấu giá và thực hiện quyền sử dụng khu vực biển cần được hoàn thiện theo hướng minh bạch, ổn định, có thể dự đoán được; bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, đồng thời không làm ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia, dân tộc.

Các ĐBQH tỉnh Gia Lai tham dự thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát chặt chẽ các trường hợp giao hoặc cho thuê quyền sử dụng khu vực biển không thông qua đấu giá. Cần quy định rõ điều kiện, tiêu chí và thẩm quyền quyết định đối với từng trường hợp không đấu giá; đồng thời yêu cầu công khai lý do, căn cứ áp dụng và trách nhiệm tài chính. Tránh quy định ngoại lệ quá rộng, làm giảm tính cạnh tranh, công khai và hiệu quả sử dụng nguồn lực biển.

Về cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển các hoạt động kinh tế biển, hải đảo, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát, bổ sung quy định về đối tượng, điều kiện, mức độ, thời hạn và nguồn lực thực hiện. Cần phân biệt cụ thể chính sách đặc thù của luật này với những chính sách đã được quy định trong pháp luật về đầu tư, thuế, tín dụng và các lĩnh vực liên quan.

Đặc biệt, không nên quy định các căn cứ chấm dứt, thu hồi ưu đãi quá định tính hoặc giao toàn bộ cho Chính phủ quy định chi tiết, bởi điều này có thể tạo rủi ro pháp lý, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư. Các trường hợp hạn chế quyền, thu hồi quyền sử dụng khu vực biển và cơ chế bồi thường cần được quy định rõ ngay trong luật.

Từ những nội dung trên, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng làm rõ ranh giới, thẩm quyền giữa quản lý tổng hợp và quản lý chuyên ngành; rõ đầu mối, thẩm quyền quyết định và trách nhiệm giải trình khi có xung đột liên ngành; rõ tiêu chí ngoại lệ trong đấu giá quyền sử dụng khu vực biển và căn cứ chấm dứt, thu hồi ưu đãi.

Các quy định phải bảo đảm quản lý tổng hợp không chồng lấn quản lý chuyên ngành, các cơ chế đặc thù không trở thành ngoại lệ thiếu kiểm soát; đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, doanh nghiệp, tạo môi trường pháp lý minh bạch, ổn định cho phát triển kinh tế biển bền vững. Đây là điều kiện quan trọng để luật vừa tạo động lực phát triển kinh tế biển, vừa bảo vệ môi trường, chủ quyền và lợi ích quốc gia.