Phổ điểm 2026 cho thấy chuyển biến từ 'học để thi' sang đánh giá năng lực

Môn Toán bứt phá

Năm nay, môn Toán ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ về kết quả. GS.TSKH Đỗ Đức Thái (Giảng viên cao cấp Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) nhận định, đề thi giữ độ khó tương đương năm 2025 nhưng tỷ lệ bài thi dưới điểm trung bình đã giảm mạnh từ 56% xuống còn khoảng 38%. Ngoài ra, số lượng điểm khá, giỏi và điểm 10 tăng lên rõ rệt.

GS.TSKH Đỗ Đức Thái - Giảng viên cao cấp, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

"Thành quả này khẳng định giáo dục Toán học ở bậc THPT đang đi đúng định hướng của Chương trình mới. Đây là hệ quả tất yếu của quá trình đổi mới dạy và học trong suốt năm học, chứ không đơn thuần là câu chuyện đề thi dễ hay khó", ông Thái khẳng định.

Theo ông, phổ điểm này đã hoàn thành tốt mục tiêu vừa xét tốt nghiệp, vừa phân hóa sâu (11% thí sinh đạt trên 8 điểm) để các trường đại học tin tưởng tuyển sinh.

"Nghịch lý" điểm Tiếng Anh

Ở góc nhìn khác về môn Tiếng Anh, GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, nhận định phổ điểm tốt nghiệp THPT 2026 đã xác lập sự ổn định chung cho một kỳ thi quy mô lớn.

GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam

Tiếng Anh năm nay ghi nhận hiện tượng: Đề "dễ chịu" hơn nhưng điểm trung bình lại giảm. Giải mã điều này, ông Vinh phân tích, từ khi Tiếng Anh thành môn tự chọn, học sinh học yếu đã chủ động bỏ qua. Ngược lại, nhóm học giỏi ngày càng có xu hướng miễn thi nhờ quy đổi chứng chỉ quốc tế.

"Khi học sinh giỏi Tiếng Anh được miễn thi ngày càng nhiều, điểm trung bình thấp không phản ánh chất lượng dạy học đi xuống", ông Vinh khẳng định.

Với môn Toán, việc giữ ổn định cấu trúc đề từ năm ngoái giúp thầy trò thích ứng tốt, phổ điểm duy trì phong độ vững vàng.

Ở các môn còn lại, ông Vinh chỉ ra bước ngoặt: Trước năm 2025, phổ điểm luôn "lệch phải" (dồn về điểm cao) vì đề thi có 50-60% câu hỏi dễ để xét tốt nghiệp. Hai năm qua, biểu đồ đã được kéo cân bằng về vùng trung bình. Sự tương đồng này chứng minh các trường đã dạy học đồng đều, xóa bỏ tư duy "môn dễ, môn khó".

Riêng môn Ngữ văn, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đánh giá cao việc dùng ngữ liệu mở giúp học sinh tự do phá cách, bộc lộ tư duy. Đi đôi với quy trình chấm khách quan, việc đánh giá môn Văn sẽ ngày càng thực chất hơn.

Đề Ngữ văn chấm dứt nạn học vẹt

Nhìn nhận về phổ điểm và cấu trúc đề thi môn Ngữ văn năm nay, PGS.TS Bùi Thanh Hoa, Giảng viên cao cấp Khoa Xã hội học (Trường Đại học Tây Bắc), khẳng định đề thi đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và bảo đảm tính công bằng tuyệt đối cho mọi thí sinh.

PGS.TS Bùi Thanh Hoa, Giảng viên cao cấp Khoa Xã hội học (Trường Đại học Tây Bắc).

Theo bà Hoa, Ngữ văn luôn là môn học chiếm trọn sự chú ý của dư luận mỗi mùa thi bởi tính phổ quát, ai cũng có thể đọc, hiểu và đưa ra những cảm nhận riêng.

"Với tư cách là một người nghiên cứu, tôi đánh giá đề thi năm 2026 có chất lượng rất đáng tin cậy. Đề thi đã làm tốt hai nhiệm vụ cốt lõi: Vừa đo lường chính xác năng lực ngôn ngữ và văn học của học sinh để xét tốt nghiệp, vừa tạo ra độ phân hóa rõ rệt phục vụ cho công tác xét tuyển đại học", PGS.TS Bùi Thanh Hoa nhận định.

Đặc biệt, bà Hoa gia nhấn mạnh, đề thi Ngữ văn năm nay tiếp nối mạch đổi mới từ năm 2025 đã chính thức "khai tử" tình trạng học tủ, học thuộc và học vẹt vốn tồn tại nhiều năm qua.

"Thay vì đo lường xem học sinh 'nhớ được gì', đề thi hiện nay tập trung đánh giá các em 'làm được gì': Kỹ năng sử dụng ngôn ngữ ra sao, tư duy phản biện thế nào và năng lực cảm thụ văn học đến đâu. Việc kiên quyết xây dựng đề theo hướng mở, tuyệt đối không dùng ngữ liệu trong sách giáo khoa không chỉ đổi mới thi cử, mà còn là đòn bẩy thúc đẩy văn hóa đọc phát triển mạnh mẽ trong các trường phổ thông", bà Hoa phân tích.

Trước những lo ngại ban đầu về việc đề thi Ngữ văn năm 2026 đưa vào nhiều ngữ liệu hiện đại liên quan đến công nghệ, các phát minh hay nhân vật nước ngoài có thể gây bất lợi cho học sinh vùng sâu vùng xa, bà Hoa cho biết thực tế phổ điểm đã chứng minh điều ngược lại.

"Chúng tôi đã chứng kiến một hiện tượng rất thú vị: Lần đầu tiên tỉnh Lai Châu lọt vào top 10 cả nước về phong độ điểm số. Thống kê này là minh chứng đanh thép nhất cho thấy khi đề thi chuyển sang đo lường năng lực phổ quát (theo khung chương trình mới), học sinh ở bất kỳ vùng miền nào cũng đều có cơ hội tỏa sáng như nhau. Đề thi đã mang lại sự công bằng tuyệt đối, giúp thí sinh bộc lộ bản thân tốt nhất để sẵn sàng trở thành nguồn nhân lực chất lượng cao trong tương lai", vị chuyên gia khẳng định.

Đề thi phân hóa, chấm dứt "mưa điểm giỏi"

GS.TSKH Nguyễn Đình Đức (Đại học Quốc gia Hà Nội) cũng đồng tình rằng phổ điểm hai năm gần đây đã dịch chuyển về vùng điểm trung bình thực chất, không còn dồn quá nhiều ở vùng điểm cao hay có tình trạng môn quá dễ, môn quá khó.

GS.TSKH Nguyễn Đình Đức (Đại học Quốc gia Hà Nội).

Môn Ngữ văn: Tỷ lệ điểm khá giỏi (từ 7 trở lên) giảm mạnh từ 65,4% năm ngoái xuống còn khoảng 35%. Điều này cho thấy cách ra đề mở với ngữ liệu mới đã bắt đầu phát huy tác dụng, giúp đánh giá tư duy phản biện thay vì học vẹt.

Môn Toán: Duy trì tỷ lệ điểm giỏi ổn định ở mức 11%. các môn STEM khác như Vật lý, Hóa học, Sinh học cũng giữ mức 10%.

Môn Địa lý: Hoàn toàn chấm dứt tình trạng "mưa điểm 10", tỷ lệ điểm giỏi năm nay chỉ còn trên 2%.

Tuy nhiên, ông Đức cũng thẳng thắn chỉ ra: "Con số điểm dưới trung bình ở các môn STEM vẫn còn khá cao (Toán và Vật lý khoảng 38% - 42%, Địa lý khoảng 50%). Điều này đặt ra yêu cầu toàn ngành phải tiếp tục đổi mới phương pháp giảng dạy để kéo giảm tỷ lệ này trong những năm tới".

Từ thực tế phổ điểm có tính phân hóa cao và lượng điểm giỏi giảm, GS. Nguyễn Đình Đức đưa ra dự báo quan trọng cho mùa tuyển sinh năm nay:

"Tôi dự đoán điểm chuẩn năm nay ở nhóm trường tốp đầu và các ngành 'hot' có thể giảm khoảng 1-3 điểm. Riêng tổ hợp C00 nhiều khả năng giảm mạnh hơn do biến động từ môn Văn và Địa lý, các tổ hợp khác sẽ dao động nhẹ khoảng 1 điểm và phổ biến ở mức 15-20 điểm. Các trường hoàn toàn có thể yên tâm dùng kết quả này làm phương thức sàng lọc".

Trước câu hỏi dư luận về việc tỷ lệ tốt nghiệp luôn cao thì kỳ thi còn cần thiết, ông Đức khẳng định kỳ thi "2 trong 1" này vẫn giữ 3 vai trò cốt lõi: Tạo động lực học tập cho học sinh; làm căn cứ tin cậy, giảm chi phí tuyển sinh cho đại học; và cung cấp dữ liệu quý giá để Bộ GD&ĐT điều chỉnh chính sách vĩ mô.