Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc: Mỗi đồng ngân sách là mồ hôi, nước mắt của dân

Trong những ngày cuối của năm Ất Tỵ 2025, Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc - người có hơn ba thập niên gắn bó với lĩnh vực tài chính - ngân sách đã dành thời gian chia sẻ với báo Pháp Luật TP.HCM về quá trình công tác của mình.

Từ thực tiễn địa phương đến tư duy Trung ương

. Phóng viên: Thưa Phó Thủ tướng, trước khi đảm nhiệm các cương vị ở Trung ương, ông đã có nhiều năm công tác tại tỉnh Nghệ An. Quãng thời gian đó có ý nghĩa như thế nào đối với quá trình công tác của ông?

+ Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc: Nghệ An là nơi tôi gắn bó một quãng thời gian dài trong đời công tác và cũng là một môi trường rèn luyện rất đặc biệt. Làm việc ở địa phương, nhất là một tỉnh có quy mô lớn, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn buộc cán bộ phải đi từ thực tiễn, nhìn rất rõ từng đồng ngân sách, từng dự án đầu tư, từng nhu cầu của người dân.

Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc. Ảnh: QH

Tôi nghiệm ra rằng cán bộ phải sát dân, hiểu thực tiễn, thấu hiểu khó khăn và mong muốn của người dân, thấy được tiềm năng, nguồn lực và từ đó xác lập kế hoạch, cách làm cho từng công việc cụ thể thì hệ thống dự án mới đạt hiệu quả.

Cũng vậy, việc huy động nguồn lực phải đồng bộ, hiệu quả. Ngoài sử dụng ngân sách nhà nước, dự án đầu tư hiệu quả thì phải huy động và sử dụng tốt nguồn lực ngoài ngân sách, tăng cường thu hút đầu tư, nguồn vốn, công nghệ. Đặc biệt phải thu hút được nhân lực có khả năng phát huy tốt nhất nguồn lực xã hội.

. Những trải nghiệm ở địa phương đã ảnh hưởng thế nào đến tư duy của ông khi đảm nhiệm các vị trí ở Trung ương sau này?

+ Có thể nói trải nghiệm địa phương mang đến kinh nghiệm thực tiễn, tư duy cụ thể, cách làm sáng tạo, rành mạch, hiệu quả.

Còn ở tầm Trung ương thì phải có tư duy chiến lược, vĩ mô, dài hạn, đồng bộ. Khi xây dựng chiến lược, kế hoạch dài hạn cần tính đến những cân đối lớn, tác động bên trong, bên ngoài, xác định nhu cầu và khả năng hợp lý, xác định tính đồng bộ và bền vững mang tầm quốc gia.

Mỗi quyết định tài chính đều gắn với tiền thuế của người dân

. Nhìn lại chặng đường công tác, những điều gì khiến ông nhớ nhất?

+ Điều tôi nhớ nhất là những thời điểm phải đưa ra quyết định trong áp lực rất lớn, khi mỗi lựa chọn nếu không chính xác sẽ có thể để lại hệ quả lâu dài cho đất nước.

Nhiệm kỳ này, thực hiện các chủ trương của Trung ương, Bộ Chính trị, Chính phủ đã có nhiều chính sách hỗ trợ người dân và doanh nghiệp, như mua vaccine tiêm miễn phí phòng COVID-19 cho nhân dân, chống dịch thành công; giảm 2% thuế VAT, giảm phí, lệ phí tiền thuê đất cho người dân và doanh nghiệp.

Ngoài ra còn có các chính sách miễn học phí, viện phí, hỗ trợ tiền ăn trưa cho học sinh, xây dựng nhà ở xã hội, đẩy nhanh hạ tầng kỹ thuật (sân bay, đường bộ, đường sắt…). Đây chính là những điều đáng nhớ nhất.

Quá trình công tác, tôi luôn tâm niệm rằng mỗi đồng tiền ngân sách đều là mồ hôi, nước mắt của người dân. Người làm chính sách tài chính phải rất thận trọng nhưng cũng không được do dự khi tình thế đòi hỏi phải hành động nhanh.

Trong nhiệm kỳ vừa qua, thực hiện chủ trương của Trung ương, Bộ Chính trị, Chính phủ đã có nhiều chính sách hỗ trợ người dân và doanh nghiệp. Ảnh: QUANG HUY

. Khi ông làm tổng Kiểm toán Nhà nước có lẽ kiểm toán các dự án BOT giao thông là điểm rất đặc biệt?

+ Trước hết phải khẳng định kiểm toán là nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công, chấn chỉnh kỷ luật tài chính trong cả nước. Kiểm toán không những phát hiện sai phạm, thất thoát, lãng phí, thu hồi tài sản cho Nhà nước mà còn hoàn thiện thể chế pháp luật phù hợp, tạo nền tảng cho sự phát triển.

Kiểm toán Nhà nước đã chọn những lĩnh vực nhạy cảm, có nguy cơ thất thoát, những lỗ hổng chính sách như BOT, BT, cổ phần hóa, khai thác khoáng sản, đầu tư hạ tầng… để tiến hành.

Kiểm toán Nhà nước thời điểm đó đã kiểm toán diện rộng các dự án BOT, từ tổng mức đầu tư, phương án tài chính, chi phí lãi vay cho đến lưu lượng xe thực tế. Kết quả cho thấy ở nhiều dự án, tổng mức đầu tư được xác định chưa chính xác, chi phí bị đội lên, kéo theo thời gian thu phí dài hơn thực tế cần thiết.

Sau kiểm toán, Kiểm toán Nhà nước đã kiến nghị điều chỉnh giảm thời gian thu phí của hàng chục dự án BOT. Có dự án rút ngắn vài năm, có dự án rút ngắn trên 10 năm. Điều này giúp người dân và doanh nghiệp được hưởng lợi và chính sách trở nên công bằng.

. Nhưng lúc đó kết quả kiểm toán có vẻ đã rất “đụng chạm”?

+ Chắc chắn việc kiểm toán đó là một trong những quyết định khó và nhạy cảm nhất. BOT liên quan đến lợi ích kinh tế rất lớn nên áp lực là không nhỏ. Tuy nhiên, Kiểm toán Nhà nước không đứng về phía ai ngoài pháp luật và lợi ích công. Doanh nghiệp làm đúng, có lãi hợp lý thì Nhà nước bảo vệ. Nếu lợi nhuận được tạo ra bằng cách kéo dài thời gian thu phí thì người dân phải gánh và điều đó là không thể chấp nhận.

Với tôi, đó là minh chứng rõ ràng cho kiểm toán vì lợi ích quốc gia, lợi ích nhân dân.

Luôn phải giữ ổn định kinh tế vĩ mô

. Ông sang làm bộ trưởng Bộ Tài chính đúng thời điểm COVID-19 bùng phát. Trăn trở lớn nhất lúc đó của ông là gì?

+ Đó là nguồn lực ở đâu để chống dịch và chi thế nào cho đúng, cho kịp. Thu ngân sách sụt giảm mạnh, trong khi nhu cầu chi tăng đột biến, như chi cho y tế, an sinh xã hội, hỗ trợ doanh nghiệp, mua vaccine... Nếu xử lý chậm, nền kinh tế có thể đứt gãy.

Trong bối cảnh đó, Chính phủ và Thủ tướng xác định tiếp cận vaccine sớm trở thành yếu tố quyết định.

Thủ tướng Phạm Minh Chính trao chứng nhận, hoa cảm ơn những tấm lòng của người dân, các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp đã chung tay đóng góp, ủng hộ vào Quỹ vaccine COVID-19, ngày 5-6-2021. Ảnh: VGP

. Nhiều người cho rằng ở cương vị Phó Thủ tướng, trọng trách của ông được giao phó sẽ nặng hơn nhưng cũng vinh dự hơn?

+ Một trong những nguyên tắc điều hành được Đảng, Nhà nước xác định là giữ ổn định kinh tế vĩ mô. Ổn định không phải là đứng yên mà là tạo nền tảng vững chắc cho phát triển. Chúng ta vừa phải tập trung cho tăng trưởng, vừa phải giữ vững tay lái nền kinh tế. Cụ thể, luôn giữ ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát, ổn định giá cả, giữ tỉ giá ổn định hợp lý, giữ giá trị đồng nội tệ, đảm bảo việc làm… để đời sống nhân dân ngày được nâng lên.

Các cân đối lớn của nền kinh tế phải thật sự là khung xương bền vững, từ cung cầu hàng hóa, thu chi ngân sách, tiền tệ và lãi suất đến tiết kiệm đầu tư, xuất nhập khẩu, thị trường lao động... Phải kết hợp giữa chính sách tài khóa tiền tệ hợp lý.

. Năm qua, Đảng và Nhà nước đã thực hiện tinh gọn bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính. Ông thấy công cuộc ấy gắn với tài chính thế nào?

+ Tinh gọn bộ máy không chỉ là câu chuyện tổ chức - cán bộ mà là bài toán tài chính rất lớn. Ngành tài chính giữ vai trò bảo đảm nguồn lực, thiết kế cơ chế và giữ kỷ luật chi tiêu. Vì nguyên tắc là tinh gọn bộ máy muốn thành công thì phải gắn với tinh gọn chi ngân sách.

Các khoản chi cho sắp xếp bộ máy, chính sách cán bộ dôi dư, chuyển đổi trụ sở đều phải được tính toán tổng thể và chính xác, đồng thời đánh giá hiệu quả tiết kiệm ngân sách trong trung và dài hạn. Tinh gọn bộ máy không chỉ để giảm chi mà quan trọng hơn là nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Tôi tin rằng với đột phá về thể chế, công nghệ, nhân lực cùng các yếu tố khác sẽ đưa Việt Nam đổi mới phát triển. Đặc biệt, với sự đồng lòng của toàn xã hội, với một bộ máy ngày càng kỷ cương và minh bạch, đất nước chúng ta sẽ tiếp tục tiến lên thịnh vượng.

. Xin cảm ơn ông.

CHÂN LUẬN thực hiện