Phòng ngừa béo phì tuổi dậy thì

Trẻ em tuổi dậy thì nên hoạt động thể lực ít nhất 60 phút mỗi ngày. Ảnh: Hải Yến

Nếu không khắc phục, tình trạng béo phì sẽ gây nên nhiều hệ lụy cả về sức khỏe thể chất lẫn tinh thần cho trẻ. Ở chiều ngược lại, một số trẻ vì muốn có ngoại hình thanh mảnh nên đã nhịn ăn, giảm cân. Điều này cũng không tốt cho quá trình phát triển của trẻ.

Ăn nhiều, vận động ít

Bước sang năm học lớp 8, em T.T.A. (ở phường Trảng Dài) bắt đầu phát triển nhanh. T.A. ăn nhiều hơn trước và bao giờ cũng thấy “ngon miệng”. Mỗi bữa cơm, T.A. ăn thậm chí gấp đôi sức ăn của người lớn. Vào dịp cuối tuần hoặc các ngày lễ, sau mỗi đợt kiểm tra, em còn được cha mẹ thưởng cho những bữa ăn nhanh với các món như: gà rán, pizza… Lượng thức ăn nạp vào cơ thể nhiều, trong khi đó, T.A. hầu như không tham gia các hoạt động vận động vì tập trung toàn bộ thời gian cho việc học. Thời gian trống còn lại, em chỉ ở trong nhà để xem ti vi hoặc điện thoại. Vì vậy, bên cạnh phát triển chiều cao, T.A. cũng bắt đầu tăng cân nhanh và dần có biểu hiện béo phì.

Theo Trưởng khoa Dinh dưỡng tiết chế, Bệnh viện Hoàn Mỹ Đồng Nai Nguyễn Thị Hường, nhiều phụ huynh vẫn cho rằng trẻ “mập là khỏe”, hoặc nghĩ rằng lớn lên trẻ sẽ tự giảm cân. Trên thực tế, béo phì ở tuổi dậy thì không chỉ ảnh hưởng ngoại hình mà còn kéo theo hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng về chuyển hóa, nội tiết, tim mạch và tâm lý.

Trường hợp tăng cân, béo phì ở tuổi dậy thì như T.A. không phải là hiếm, thậm chí ngày càng trở nên phổ biến. Theo thống kê của Viện Dinh dưỡng quốc gia, tỷ lệ trẻ thừa cân, béo phì ở nước ta tăng 2,2 lần, từ 8,5% năm 2010 lên 19% năm 2020.

Bà Nguyễn Thị Hường cho biết: Béo phì là tình trạng tích lũy mỡ thừa bất thường trong cơ thể, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe. Ở trẻ vị thành niên, béo phì thường được đánh giá thông qua chỉ số BMI theo tuổi và giới tính kết hợp với đo thành phần cơ thể.

“Nguyên nhân khiến trẻ dậy thì gồm: chế độ ăn dư thừa năng lượng; ít vận động thể lực; thức khuya và thiếu ngủ; yếu tố tâm lý (ở tuổi dậy thì, trẻ dễ gặp căng thẳng, áp lực học tập hoặc mặc cảm ngoại hình. Một số trẻ tìm đến ăn uống như một cách giải tỏa cảm xúc, từ đó hình thành vòng xoắn tăng cân - tự ti - ăn nhiều hơn); yếu tố gia đình (trẻ có nguy cơ béo phì cao hơn nếu: cha mẹ thừa cân béo phì, gia đình có thói quen ăn uống không lành mạnh…)” - bà Hường giải thích.

Dinh dưỡng hợp lý cho trẻ tuổi dậy thì

Giai đoạn dậy thì, nếu có chế độ dinh dưỡng hợp lý kết hợp với vận động, thể dục, thể thao, trẻ sẽ phát triển tối ưu. Ngược lại, nếu chế độ ăn không cân bằng thì trẻ sẽ không kiểm soát được vấn đề cân nặng, sau này sẽ trở thành người lớn béo phì và tình trạng sẽ khó khắc phục hơn. Mặt khác, do lo ngại béo phì ảnh hưởng đến sức khỏe và mong muốn có được vóc dáng cân đối, không ít trẻ ở tuổi dậy thì tự siết chế độ ăn để giảm cân.

Để trẻ phát triển tối đa trong giai đoạn phát triển quan trọng này, phụ huynh cần xây dựng cho trẻ một chế độ dinh dưỡng phù hợp; đồng thời tạo môi trường, điều kiện để trẻ tham gia hoạt động thể dục, thể thao.

“Về chế độ dinh dưỡng, phụ huynh có thể tham khảo tháp dinh dưỡng khuyến nghị của Viện dinh dưỡng quốc gia dành cho 2 nhóm độ tuổi: từ 12-14 tuổi và từ 15-17 tuổi. Đối với hoạt động thể lực, trong giai đoạn dậy thì, trẻ cần vận động thể lực ít nhất 60 phút mỗi ngày. Trẻ có thể tham gia những môn thể dục như: chạy bộ, đạp xe, bơi lội... Điều quan trọng là giúp trẻ duy trì vận động đều đặn thay vì ép buộc quá mức. Những hoạt động này sẽ giúp trẻ ở độ tuổi dậy thì phát triển chiều cao và giảm cân đáng kể” - bà Hường lưu ý.

Khi trẻ có dấu hiệu béo phì, thừa cân, cha mẹ nên đưa con đi khám để được tư vấn chính xác và có phương pháp giảm cân phù hợp. Những trẻ thừa cân béo phì nên được: đánh giá thành phần cơ thể, theo dõi BMI theo tuổi, kiểm tra mỡ nội tạng, tầm soát đường huyết, mỡ máu, gan nhiễm mỡ nếu cần. Việc can thiệp sớm giúp ngăn ngừa biến chứng lâu dài.