Phụ nữ nông thôn chuyển đổi xanh và thích ứng khí hậu: Bài cuối - Từ mã số vùng trồng đến sinh kế bền vững

Nông dân xã Mỹ Thuận, tỉnh An Giang, vui mừng khi vườn sầu riêng được đánh số mã vùng trồng, giúp cho đầu ra thuận lợi

Mã vùng trồng: Giấy thông hành của nông sản Việt

Trước yêu cầu khắt khe của thị trường, đặc biệt các thị trường nhập khẩu lớn như: Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia hay EU liên tục siết chặt quy định về truy xuất nguồn gốc, kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm đối với nông sản nhập khẩu, các tỉnh, thành ĐBSCL đang đẩy mạnh xây dựng mã vùng trồng, trở thành "tấm hộ chiếu" giúp nông sản mở rộng xuất khẩu bền vững.

Đơn cử như tại Đồng Tháp, tính đến hết tháng 6/2026, diện tích cây ăn trái của tỉnh ước đạt khoảng 135.331ha. Trong đó, sầu riêng chiếm khoảng 33.600 ha; mít 26.265 ha; dừa 24.912 ha; xoài 16.845 ha; khóm 14.781 ha; nhóm cây có múi 14.180 ha; thanh long 8.500 ha và nhãn 5.640 ha. Sản lượng trái cây ước đạt hơn 1,313 triệu tấn. 

Trong đó, sầu riêng vẫn là trái cây có giá trị cao, với sản lượng hơn 268 nghìn tấn, giữ vai trò quan trọng trong định hướng phát triển xuất khẩu. Các sản phẩm như: mít, xoài, thanh long, khóm, cây có múi cũng đang phát huy thế mạnh, phục vụ thị trường nội địa, chế biến và xuất khẩu.

Nhiều vườn trái cây được cấp mã số vùng trồng giúp phụ nữ nông thôn có việc làm ổn định, thu nhập cao

Cây sầu riêng một thời được ví là cây đặc sản giá trị cao, tuy nhiên loại trái cây này đang đứng trước thực trạng với vấn nạn nhiễm vàng ô và cadimi, làm giảm giá trị và thương hiệu. Nguyên nhân là do chưa kiểm soát chặt chẽ được vùng nguyên liệu, sản xuất manh mún nhỏ lẻ, mạnh ai nấy làm. Khi thị trường thế giới đòi hỏi theo tiêu chuẩn mới đáp ứng niềm tin của người tiêu dùng, nhất là mã vùng trồng chuẩn mực có kiểm soát, thì lộ ra nhiều khiếm khuyết, cần chung tay khắc phục để lấy lại niềm tin nơi người tiêu dùng, nhất là ở những thị trường khó tính nhất nhưng giá trị mang lại cao nhất.

Chia sẻ với phóng viên, bà Nhan Tuyết Trinh, Giám đốc phát triển nông nghiệp bền vững của Công ty cổ phần công nghiệp thực phẩm Thabico, cho biết, người tiêu dùng tại các thị trường lớn như Mỹ, châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc hiện nay không chỉ chú trọng đến chất lượng, hương vị hay giá cả, mà còn đến nguồn gốc xuất xứ, quy trình canh tác, mức độ an toàn thực phẩm và tác động đến môi trường, yếu tố truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm đối với môi trường.

Trong khi đó, tại Cần Thơ, công tác xây dựng và quản lý mã số vùng trồng đang được đẩy mạnh nhằm nâng cao giá trị nông sản xuất khẩu. Hiện địa phương này đã được cấp 657 mã số vùng trồng với tổng diện tích hơn 11.012ha của 9.412 hộ nông dân. Các loại cây trồng chủ lực gồm nhãn, sầu riêng, vú sữa, xoài, bưởi, mít… phục vụ xuất khẩu sang Hoa Kỳ, Australia, Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan và EU. Trong đó, có 45 mã số cơ sở đóng gói được cấp cho 17 doanh nghiệp tại 14 xã, phường. Nnhiều cơ sở đóng gói đủ điều kiện xuất khẩu vào các thị trường khó tính như Hoa Kỳ, New Zealand, EU và Anh.

Bà Nguyễn Thị Giang - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ - cho biết, việc xây dựng mã số vùng trồng không chỉ giúp nâng cao khả năng xuất khẩu mà còn góp phần thay đổi tập quán sản xuất của nông dân theo hướng chuyên nghiệp, an toàn và bền vững hơn. Ngành nông nghiệp địa phương sẽ tiếp tục rà soát, cập nhật và quản lý chặt chẽ các mã số đã cấp; tích cực tuyên truyền, giám sát việc thực hiện các quy định của nước nhập khẩu nhằm nâng cao ý thức tuân thủ của người dân và doanh nghiệp. Đồng thời, đẩy mạnh tập huấn cho hợp tác xã, doanh nghiệp và nông dân thực hiện đúng quy trình thiết lập, duy trì mã số vùng trồng theo quy định.

Tỉnh Vĩnh Long cũng đang xem mã số vùng trồng là "chìa khóa" nâng giá trị nông sản địa phương. Hiện toàn tỉnh có hơn 223.000ha cây lâu năm, trong đó trên 21.700ha đã được cấp mã số vùng trồng và hơn 30.700ha đạt chứng nhận hữu cơ. Địa phương này đã được cấp hơn 1.000 mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, phục vụ xuất khẩu nhiều mặt hàng như sầu riêng, dừa, bưởi, chôm chôm, nhãn và khoai lang sang các thị trường lớn.

Trong khi đó, tại An Giang cũng chú trọng cấp mã vùng cho sầu riêng, dừa, xoài, khóm…. Ông Lê Hữu Toàn - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang - cho hay, toàn tỉnh hiện có khoảng 1.595,2ha sầu riêng, tập trung chủ yếu ở các vùng đất phù sa ven sông Hậu, cho năng suất và chất lượng cao. Nhiều hộ dân đã áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, sử dụng phân bón hữu cơ để đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu. Đặc biệt, mô hình sầu riêng xử lý ra hoa nghịch vụ đang được triển khai tại các xã Châu Phú, Long Kiến cho năng suất 13 - 18 tấn/ha, tỷ lệ trái loại A đạt trên 70%, doanh thu có thể đạt 2 - 3 tỷ đồng/ha, lợi nhuận sau chi phí gần 1 tỷ đồng/ha/năm.

Tạo việc làm cho phụ nữ nông thôn

Bà Nguyễn Thị Sương (45 tuổi, ngụ xã U Minh Thượng, tỉnh An Giang) kể, từ ngày vườn dừa nhà bà được cấp mã số vùng trồng vừa thuận lợi để xuất khẩu, vừa tạo việc làm cho nhiều phụ nữ trong xã, giúp họ có thu nhập ổn định, không phải đi xa quê. "Nhờ xây dựng mã vùng trồng tạo lợi thế cho trái cây bay cao, bay xa, được xem như tấm hộ chiếu giúp trái cây thông hành khắp các nước trên thế giới mà còn là niềm tin, động lực giúp chị em phụ nữ ở lại quê bám trụ với nông nghiệp", bà Sương hào hứng.

Từ ngày đăng ký mã số vùng trồng, vườn dừa của người dân U Minh Thượng (An Giang) giữ vững thị trường xuất khẩu

Bà Hồ Huê Thu Hằng - Phó Chủ tịch UBND phường Cao Lãnh (Đồng Tháp) - cho biết, tại địa phương, xoài là cây trồng chủ lực với diện tích 2.809ha; trong đó 2.475,50ha đã được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu. Nhờ diện tích mã vùng được cấp, các chủ vườn đã tạo việc làm cho nhiều chị em phụ nữ. Đặc biệt là các doanh nghiệp bảo quản và chuyển đổi nguyên liệu thô từ trồng trọt thành các sản phẩm có giá trị cao hơn đã giúp nhiều phụ nữ ở địa phương có cuộc sống ổn định hơn.

Còn bà Trần Thị Hường (50 tuổi, ngụ xã Giồng Riềng, An Giang) chia sẻ, trước dịch Covid-19, bà lên thành phố làm công nhân may. Khi dịch bệnh, công ty giảm nhân sự, bà quay trở về quê, xin việc làm tại các nhà vườn trồng trái cây để chăm sóc. Lúc đầu công việc hơi nặng nhọc, tuy nhiên về sau áp dụng khoa học kỹ thuật vào chăm sóc và trồng cây, nhờ vậy mà công việc càng ngày càng "dễ thở" hơn, thu nhập cũng từ đó mà tăng lên.

Ông Lê Minh Hoan - nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, từng cho rằng, việc xây dựng vùng nguyên liệu lớn mới chỉ là yếu tố cần, để đi đường xa hơn cho nông sản trái cây của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, người nông dân nay cần phải được đào tạo nâng cao tay nghề canh tác chuyên nghiệp, được vào tổ chức hợp tác xã, hội nông dân bài bản, có kiểm soát quản lý, từ đó bài toán truy xuất nguồn gốc nông sản mới được vận hành hiệu quả theo đúng chuẩn mực thị trường, cần xem mã vùng trồng như tấm giấy thông hành để nông sản trái cây dễ dàng vào thị trường khó tính nhất với uy tín chất lượng và thu phục niềm tin, thị hiếu người tiêu dùng hiện nay.