Phụ nữ, trẻ em và quyền được hít thở không khí trong lành

Hình ảnh dễ bắt gặp ở Việt Nam, phụ nữ, trẻ em phải đeo khẩu trang nơi công cộng vì khói thuốc bủa vây

Nạn nhân bất đắc dĩ của khói thuốc

Khói thuốc lá chứa hàng nghìn hóa chất độc hại, trong đó có nhiều chất gây ung thư. Mỗi lần phì phèo điếu thuốc nơi công cộng, người hút đang phát tán những chất độc ấy vào môi trường, buộc những người xung quanh phải hít thở.

Theo số liệu của Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam có khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc trực tiếp và 18.800 người tử vong do hút thuốc thụ động. Phần lớn nạn nhân của hút thuốc thụ động là những người không sử dụng thuốc lá nhưng phải tiếp xúc với khói thuốc từ người khác.

Theo Bộ Y tế, mỗi năm có khoảng 18.800 người tử vong do hút thuốc thụ động.

Khói thuốc làm tăng nguy cơ biến chứng thai kỳ, sinh non, thai lưu, ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Với trẻ nhỏ, việc thường xuyên hít khói thuốc làm tăng nguy cơ mắc các bệnh đường hô hấp, ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài.

Nhiều đứa trẻ chưa đủ khả năng tự bảo vệ mình, các em có thể phải hít khói thuốc ngay trong nhà, trên ô tô, tại quán ăn hay nơi vui chơi. Một đứa trẻ đáng lẽ được chạy nhảy, hít thở không khí trong lành lại hít thở bầu không khí ô nhiễm do khói thuốc của người lớn. Đó là sự bất công mà những người không hút thuốc đang phải chịu đựng.

Việt Nam là một trong 15 nước có tỷ lệ hút thuốc lá ở nam giới trưởng thành cao nhất trên thế giới (41,1%), kèm theo là những người hút thuốc lá thụ động với số lượng tương đương hoặc lớn hơn. Hậu quả thuốc lá gây ra là toàn diện với đất nước và con người, cả về sức khỏe và kinh tế, xã hội. 

Mỗi năm có hơn 100 nghìn người Việt Nam tử vong do các bệnh do thuốc lá gây ra (gấp hơn 10 lần tử vong do tai nạn giao thông). Khói thuốc lá gây nên 12,4% trong tổng các thiệt hại do bệnh tật. Chỉ riêng nguyên nhân thuốc lá gây nên 17,8% trong tổng số các ca tử vong ở Việt Nam. Thiệt hại kinh tế do thuốc lá chiếm ít nhất khoảng 2% GDP, gấp hơn rất nhiều lần thuế thu được từ thuốc lá. Những con số ấy cho thấy cái giá phải trả cho thuốc lá vô cùng lớn.

Nicotine có khả năng gây nghiện mạnh, khiến nhiều người dù nhận thức rõ tác hại, nhiều lần muốn cai thuốc vẫn không thành công. Bởi vậy, ngăn người trẻ bắt đầu hút thuốc cần được đặt lên hàng đầu.

Một người trẻ bắt đầu hút thuốc hôm nay có thể trở thành người hút thuốc trong hàng chục năm tiếp theo. Khi ấy, sức khỏe của chính họ bị đe dọa, gia đình họ cũng có nguy cơ trở thành những nạn nhân của khói thuốc thụ động.

Cần chính sách bảo vệ thế hệ tương lai

Trong quá trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2026, Hội Hồi sức Cấp cứu và Chống độc Việt Nam kiến nghị đưa trở lại dự án luật quy định cấm bán, cung cấp, mua hộ thuốc lá cho người sinh từ ngày 1/1/2010 trở đi, kể cả khi họ đã đủ 18 tuổi. 

Hội cũng đề xuất xem xét cấm sử dụng thuốc lá đối với công dân Việt Nam sinh từ năm 2010 trở đi. Đây là giải pháp kiểm soát thuốc lá theo thế hệ, hướng đến ngăn chặn người trẻ trở thành những người nghiện thuốc mới.

Theo mô hình của Bộ Y tế, nếu chính sách được thực hiện tốt, có thể ngăn khoảng 6,55 triệu nam giới Việt Nam nghiện thuốc lá. Tỷ lệ hút thuốc ở nam giới được dự báo giảm từ 38,4% năm 2028 xuống 21,3% năm 2045 và 5,5% năm 2074.

Đề xuất xem xét cấm sử dụng thuốc lá đối với công dân Việt Nam sinh từ năm 2010 trở đi được dư luận đồng tình.

Một số quốc gia cũng đã triển khai chính sách tương tự. Vương quốc Anh ban hành luật ngày 29/4/2026, cấm bán và mua hộ thuốc lá cho người sinh từ ngày 1/1/2009 trở đi. Maldives áp dụng chính sách kiểm soát thuốc lá theo thế hệ đối với người sinh từ năm 2007.

Các đề xuất này cần được xem xét trên cơ sở đánh giá tác động, tính khả thi và cơ chế thực thi, nhằm bảo đảm mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Một người phụ nữ đi ăn cùng gia đình không đáng phải vừa ăn vừa che mũi vì khói thuốc. Một đứa trẻ đến công viên vui chơi càng không đáng phải chạy sang chỗ khác vì người lớn vô tư phì phèo thuốc lá. Hút thuốc có thể là lựa chọn của một cá nhân, nhưng phát tán khói thuốc vào không gian chung là hành vi gây ảnh hưởng đến sức khỏe người khác.

Bảo vệ phụ nữ, trẻ em trước khói thuốc cần bắt đầu từ ý thức của mỗi người, từ việc tôn trọng các quy định cấm hút thuốc nơi công cộng và từ những chính sách đủ mạnh để ngăn chặn hành vi hút thuốc nơi công cộng. Được hít thở không khí trong lành là quyền chính đáng của mỗi người, và quyền ấy cần được bảo vệ.