Phú Quốc siết quản lý đất rừng: Không đánh đổi "lá phổi xanh" lấy tăng trưởng nóng

Kết luận thanh tra về việc quản lý đất rừng tại 4 dự án trọng điểm ở Phú Quốc vừa chỉ ra hàng loạt tồn tại trong khâu giao khoán, bảo vệ và quản lý tài nguyên đắt giá này. Việc kiến nghị kiểm điểm hàng loạt tập thể, cá nhân và yêu cầu thu hồi hơn 817 triệu đồng sai phạm không chỉ lập lại kỷ cương quản lý đất đai, mà còn là thông điệp mạnh mẽ về định hướng phát triển bền vững. Đứng trước cơ hội bứt phá từ APEC 2027, Phú Quốc buộc phải giải quyết dứt điểm bài toán quản trị tài nguyên, kiên quyết bảo vệ "lá phổi xanh" và tuyệt đối không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế bằng mọi giá.

Nhiều tồn tại trong quản lý đất rừng

Kết luận thanh tra tập trung vào việc thực hiện chính sách, pháp luật trong quản lý diện tích đất rừng liên quan 4 dự án trên địa bàn đặc khu Phú Quốc, gồm: Khu tái định cư Hàm Ninh; Khu tái định cư Cửa Cạn; Hồ nước Cửa Cạn và Nhà máy nước hồ Cửa Cạn; Khu xử lý rác Bãi Bổn - Hàm Ninh.

Khu tái định cư Hàm Ninh.

Đây là những dự án có vai trò quan trọng đối với phát triển hạ tầng, dân sinh và môi trường của Phú Quốc. Tuy nhiên, quá trình quản lý, sử dụng đất rừng để thực hiện các dự án đã bộc lộ nhiều hạn chế, trong đó có những vấn đề kéo dài qua nhiều giai đoạn quản lý.

Theo kết luận, công tác quản lý, bảo vệ đất rừng phòng hộ còn chưa chặt chẽ; việc giao khoán, kiểm kê, rà soát đối tượng và nội dung giao khoán còn bất cập. Một số hợp đồng giao khoán được ký, chuyển tiếp hoặc thanh lý chưa bảo đảm quy định.

Đáng chú ý, có 136,98 ha đất rừng phòng hộ được giao khoán cho 121 tổ chức, hộ gia đình, cá nhân. Công tác rà soát, phân loại đối tượng khoán và nội dung khoán chưa được thực hiện đầy đủ; có trường hợp hồ sơ giao khoán chưa đầy đủ, chưa xác định rõ vị trí đất trên thực địa.

Kết luận cũng xác định 315 hộ gia đình, cá nhân lấn chiếm khoảng 260,06 ha đất rừng phòng hộ, trong đó có 68 trường hợp xây dựng nhà ở, nhà tạm và công trình trên diện tích đất rừng đã lấn chiếm.

Đây là những con số đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận lại năng lực quản trị đất rừng tại Phú Quốc, nhất là trong bối cảnh địa phương đang đẩy mạnh phát triển hạ tầng, đô thị, du lịch và chuẩn bị các điều kiện phục vụ APEC 2027.

Đối với một địa bàn có giá trị sinh thái đặc biệt như Phú Quốc, đất rừng không chỉ là một nguồn lực đất đai mà còn là nền tảng của hệ sinh thái, khả năng phòng hộ, điều tiết nước, bảo vệ cảnh quan và phát triển du lịch bền vững.

Kiến nghị kiểm điểm trách nhiệm nhiều lãnh đạo qua các thời kỳ

Điểm đáng chú ý nhất trong kết luận thanh tra là phần kiến nghị biện pháp xử lý đối với tập thể, cá nhân có liên quan.

Kết luận xác định, tại thời điểm thanh tra, chưa áp dụng biện pháp xử lý theo thẩm quyền. Thanh tra kiến nghị Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo thực hiện các biện pháp xử lý theo quy định.

Kiểm điểm trách nhiệm tập thể Ban Giám đốc Vườn Quốc gia Phú Quốc giai đoạn 2020–4/2026.

Về tập thể, Thanh tra kiến nghị: Thứ nhất, kiểm điểm trách nhiệm tập thể Ban Giám đốc Vườn Quốc gia Phú Quốc giai đoạn 2020–4/2026 đối với những hạn chế, vi phạm đã được kết luận.

Thứ hai, kiểm điểm trách nhiệm tập thể Phòng Quản lý bảo vệ và phát triển rừng thuộc Vườn Quốc gia Phú Quốc đối với các hạn chế, vi phạm thuộc trách nhiệm tham mưu.

Thứ ba, kiểm điểm trách nhiệm tập thể Ban Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ Phú Quốc giai đoạn 2017–2019.

Đối với Sở Tài nguyên và Môi trường giai đoạn năm 2013, kết luận không tổ chức kiểm điểm do đơn vị đã kết thúc nhiệm vụ theo việc sắp xếp tổ chức đơn vị hành chính.

Về cá nhân, phạm vi kiến nghị kiểm điểm được xác định khá rõ. Thanh tra kiến nghị tổ chức kiểm điểm trách nhiệm đối với Giám đốc và Phó Giám đốc Vườn Quốc gia Phú Quốc, trong đó Phó Giám đốc phụ trách giúp Giám đốc lĩnh vực quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, giai đoạn 2020–4/2026.

Đối với Ban Quản lý rừng phòng hộ Phú Quốc, Thanh tra kiến nghị tổ chức kiểm điểm trách nhiệm Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ giai đoạn 2017–2019, nay là Phó Trưởng phòng thuộc Chi cục Kiểm lâm, cùng 2 Phó Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ giai đoạn 2017–2019.

Thanh tra cũng kiến nghị kiểm điểm trách nhiệm Trưởng phòng và các Phó Trưởng phòng Quản lý bảo vệ và phát triển rừng thuộc Vườn Quốc gia Phú Quốc giai đoạn 7/2020–4/2026 về trách nhiệm tham mưu để xảy ra những hạn chế, vi phạm.

Đối với Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường giai đoạn năm 2013, kết luận xác định người này đã qua đời nên không còn đối tượng để thực hiện việc kiểm điểm, xử lý trách nhiệm.

Điểm cần nhấn mạnh là kết luận thanh tra mới dừng ở kiến nghị kiểm điểm trách nhiệm, chưa phải quyết định kỷ luật. Sau kiểm điểm, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ tính chất, mức độ vi phạm để xử lý theo quy định pháp luật.

Cách xử lý này thể hiện yêu cầu quan trọng trong quản trị công: trách nhiệm phải được xác định theo đúng chức vụ, thời kỳ và nhiệm vụ được giao; không đánh đồng trách nhiệm tập thể với trách nhiệm cá nhân, nhưng cũng không để những tồn tại kéo dài mà không xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu và bộ phận tham mưu.

Thu hồi hơn 817 triệu đồng, siết lại quản lý đất rừng

Bên cạnh việc kiểm điểm trách nhiệm, Thanh tra kiến nghị xử lý về kinh tế.UBND đặc khu Phú Quốc được giao thu hồi, nộp ngân sách 817.282.791 đồng từ Vườn Quốc gia Phú Quốc. Đây là số tiền đã lập phương án hỗ trợ cây trồng, vật kiến trúc đối với 6 cá nhân nhận giao khoán tại Dự án Khu tái định cư Hàm Ninh.

Thanh tra đồng thời yêu cầu Giám đốc Vườn Quốc gia Phú Quốc chấn chỉnh, khắc phục các hạn chế, vi phạm; kiểm tra nguồn gốc, quá trình sử dụng đất của các hộ gia đình, cá nhân liên quan; rà soát các trường hợp đang sử dụng đất rừng trên diện tích đất được giao và cấp giấy chứng nhận để kịp thời xử lý hoặc kiến nghị xử lý theo thẩm quyền.

Cùng với đó là yêu cầu tăng cường tuần tra, kiểm soát, quản lý, bảo vệ rừng và phối hợp với các cơ quan chức năng xử lý nghiêm hành vi vi phạm pháp luật về đất rừng.

Đối với các hợp đồng giao khoán còn hiệu lực, phải tổ chức rà soát, phân loại đối tượng và nội dung khoán để thực hiện đúng quy định.

Thanh tra kiến nghị kiểm điểm trách nhiệm lãnh đạo Vườn Quốc gia, Ban Quản lý rừng phòng hộ.

Những yêu cầu này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh Phú Quốc đang bước vào giai đoạn phát triển mới. APEC 2027 tạo động lực rất lớn cho đầu tư hạ tầng, chỉnh trang đô thị và nâng cao chất lượng dịch vụ. Nhưng chính tốc độ phát triển đó càng đòi hỏi quản trị đất đai, tài nguyên rừng và môi trường phải đi trước một bước.

Không thể để yêu cầu tiến độ dự án trở thành lý do làm lỏng quản lý đất rừng. Càng có nhiều dự án, càng phải minh bạch ranh giới đất, rõ nguồn gốc sử dụng, chặt chẽ hồ sơ giao khoán và kịp thời xử lý mọi hành vi lấn chiếm.

Không đánh đổi “lá phổi xanh” lấy tăng trưởng nóng

Từ kết luận thanh tra có thể thấy, vấn đề của Phú Quốc không chỉ nằm ở một vài hồ sơ hay một số hợp đồng giao khoán. Đằng sau đó là yêu cầu lớn hơn về năng lực quản trị tài nguyên trong quá trình phát triển.

Một địa phương muốn phát triển du lịch xanh không thể để đất rừng bị lấn chiếm kéo dài. Một đô thị hướng tới phát triển bền vững không thể để công trình mọc lên trên đất rừng mà không được kiểm soát. Và một địa bàn đang chuẩn bị cho sự kiện quốc tế lớn càng không thể để tồn tại những khoảng trống trong quản lý tài nguyên.

Vì vậy, việc kiểm điểm trách nhiệm các tập thể, cá nhân liên quan cần được thực hiện nghiêm túc, khách quan, đúng người, đúng trách nhiệm và đúng thời kỳ. Nếu qua kiểm điểm xác định có vi phạm đến mức phải xử lý kỷ luật thì phải xử lý theo quy định; đồng thời phải khắc phục hậu quả về đất đai, tài chính và môi trường.

Quan trọng hơn, sau thanh tra, Phú Quốc cần biến những tồn tại được chỉ ra thành động lực để đổi mới phương thức quản lý đất rừng, từ quản lý hồ sơ sang quản lý thực địa, từ xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa.

Bởi với Phú Quốc, bảo vệ rừng không phải là lực cản của phát triển. Đó chính là điều kiện để phát triển có chất lượng, bảo đảm sức hấp dẫn du lịch, an toàn sinh thái và giá trị kinh tế lâu dài.

APEC 2027 có thể tạo cú hích mạnh mẽ cho Phú Quốc, nhưng dấu ấn bền vững nhất không chỉ nằm ở những công trình mới. Đó còn phải là một hệ thống quản trị đủ kỷ cương để mỗi tấc đất rừng được quản lý đúng pháp luật, mỗi vi phạm được xử lý kịp thời và mỗi quyết định phát triển đều tính đến giới hạn của tự nhiên.

Phát triển nhanh là yêu cầu. Phát triển xanh, đúng pháp luật và không đánh đổi tài nguyên rừng mới là thước đo của một Phú Quốc phát triển bền vững.