Quản lý an toàn thực phẩm trên môi trường số, siết trách nhiệm kinh doanh trực tuyến

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình bày Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Ảnh: QUANG PHÚC

Theo tờ trình dự án luật do Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình bày tại phiên họp, một trong những điểm đột phá của dự thảo luật là thiết lập nguyên tắc quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi cung ứng từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến, lưu thông đến tiêu dùng trên cơ sở phân tích nguy cơ (gồm đánh giá nguy cơ, quản lý nguy cơ và truyền thông nguy cơ độc lập).

Theo hướng dẫn của Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (Codex), thực phẩm được chia thành 2 nhóm chính gồm nhóm nguy cơ cao và nhóm nguy cơ thấp, để áp dụng các biện pháp kiểm soát, kiểm tra nhà nước và truy xuất nguồn gốc phù hợp.

Về biện pháp quản lý sản phẩm, dự thảo quy định 3 hình thức phân loại trước khi lưu thông: đăng ký bản công bố sản phẩm (hiệu lực 5 năm đối với nhóm nguy cơ cao như: thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, sản phẩm cho trẻ dưới 36 tháng tuổi); công bố tiêu chuẩn sản phẩm và miễn công bố.

Đại biểu tại phiên họp sáng 24-10. Ảnh: QUANG PHÚC

Đi đôi với giảm tiền kiểm, công tác kiểm soát sau công bố được siết chặt thông qua các biện pháp hậu kiểm, gỡ bỏ thông tin công bố vi phạm trên trang điện tử của cơ quan quản lý và thu hồi sản phẩm không bảo đảm an toàn.

Dự thảo đã bổ sung khung pháp lý toàn diện, điều chỉnh các hình thức kinh doanh mới và các đối tượng trước đây chưa được quy định rõ. Cụ thể, bổ sung nghĩa vụ đối với cơ sở kinh doanh theo phương thức thương mại điện tử, trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian, mạng xã hội và cơ sở giao đồ ăn trực tuyến; bổ sung nghĩa vụ bảo đảm an toàn thực phẩm đối với các bếp ăn tập thể, cơ sở cung cấp suất ăn không vì mục đích kinh doanh; bắt buộc áp dụng Thực hành vệ sinh tốt (GHP) và các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến như HACCP, ISO 22000, FSSC 22000.

Bên cạnh đó, dự thảo dành riêng Chương III quy định về xây dựng Hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia quản lý tập trung, thống nhất, kết nối liên thông với cơ sở dữ liệu (CSDL) quốc gia về dân cư, CSDL đăng ký doanh nghiệp và CSDL ngành hải quan để phục vụ truy xuất nguồn gốc và cảnh báo sự cố.

Báo cáo tóm tắt thẩm tra do Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày, đã ghi nhận nỗ lực của Chính phủ trong việc thể chế hóa các chủ trương đổi mới.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải. Ảnh: QUANG PHÚC

Tuy nhiên, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường bày tỏ băn khoăn lớn về tính khả thi của dự thảo luật khi phụ thuộc vào 5 điều kiện chưa được bảo đảm rõ ràng.

Nêu dẫn chứng, bà Nguyễn Thanh Hải cho biết, có 32/74 điều giao Chính phủ hoặc Bộ trưởng Bộ Y tế quy định. Nhiều chính sách được xác định là "đột phá" (như lộ trình áp dụng GHP, lộ trình phân tích nguy cơ, chuyển đổi kiểm tra thực phẩm nhập khẩu) lại tiếp tục giao Chính phủ quy định chi tiết, dẫn đến tình trạng Quốc hội thông qua chính sách nhưng nội dung thực chất lại chưa được cụ thể hóa trong luật.

Bên cạnh đó, năng lực hệ thống thử nghiệm phục vụ công tác hậu kiểm trên phạm vi toàn quốc chưa được đánh giá cụ thể và đặc biệt là nguồn kinh phí rất lớn đầu tư cho hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm (dự kiến khoảng 1.600 tỷ đồng) cũng chưa rõ nguồn vốn và lộ trình bố trí kinh phí cụ thể. Năng lực quản lý và nguồn lực thực thi của bộ máy chính quyền địa phương cũng là vấn đề cần làm rõ.

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo phải chịu trách nhiệm toàn diện, tiếp tục rà soát để luật hóa tối đa những nội dung đã rõ, đã ổn định ngay trong dự thảo luật. Mục tiêu tối thượng là bảo đảm các văn bản hướng dẫn dưới luật nhất quán với tinh thần của luật, tuyệt đối không để phát sinh các "điểm nghẽn" mới sau khi luật được thông qua, không để tái diễn tình trạng vướng mắc như hiện nay.