Quản lý hoạt động đo lường dựa trên dữ liệu và đánh giá mức độ rủi ro

Kiểm soát phần mềm, bảo đảm tính chính xác của kết quả đo

Phát biểu thảo luận tại Tổ 15 ( gồm ĐBQH tỉnh Lào Cai và Vĩnh Long), đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi đánh giá cao việc dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường, luật bổ sung nhiều quy định theo hướng phát triển hạ tầng đo lường đồng bộ, quản lý trên môi trường số và tăng cường kiểm soát dựa trên mức độ rủi ro. Đại biểu nhấn mạnh, đổi mới chính sách phải đồng thời hướng đến nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Tổ 15 (gồm ĐBQH tỉnh Lào Cai và Vĩnh Long)

Về quản lý phương tiện đo có sử dụng phần mềm, đại biểu nhất trí với quy định tại khoản 4 Điều 17 của dự thảo luật, yêu cầu phần mềm liên quan đến đo lường phải có khả năng nhận dạng, bảo đảm tính toàn vẹn của phần mềm và dữ liệu, ngăn ngừa can thiệp trái phép, không để việc cập nhật phần mềm làm sai lệch kết quả đo.

Theo đại biểu, đây là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh phương tiện đo ngày càng được số hóa, kết nối và điều khiển bằng phần mềm. Theo đó, đại biểu đề nghị làm rõ các yêu cầu kỹ thuật tối thiểu đối với phần mềm có ảnh hưởng đến kết quả đo; cơ chế ghi nhận lịch sử cập nhật, thay đổi tham số; trách nhiệm của nhà sản xuất, đơn vị nhập khẩu và người sử dụng. Đồng thời, cần xác định cụ thể những trường hợp phải đánh giá hoặc kiểm định lại khi phần mềm được cập nhật hoặc có thay đổi. Các yêu cầu kỹ thuật cần tương xứng với mức độ rủi ro của từng loại phương tiện đo, tránh quy định quá rộng làm phát sinh chi phí không cần thiết. Bên cạnh đó, cần phân biệt rõ hành vi cố ý làm sai lệch kết quả đo với sự cố kỹ thuật hoặc lỗi vận hành khách quan, bảo đảm việc xử lý vi phạm đúng tính chất, mức độ.

ĐBQH Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) phát biểu

Đối với đổi mới hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn và thử nghiệm, đại biểu thống nhất với việc sửa đổi Điều 22 và Điều 25 theo hướng phân định rõ hoạt động hiệu chuẩn bắt buộc, hiệu chuẩn tự nguyện và cơ chế cung cấp dịch vụ đo lường. Cách tiếp cận này giúp tập trung nguồn lực vào những đối tượng cần kiểm soát chặt chẽ, đồng thời giảm gánh nặng tuân thủ không cần thiết.

Hoàn thiện cơ chế quản lý theo rủi ro, bảo đảm nguồn lực cho cấp xã

Đối với chuyển đổi số trong hoạt động đo lường, đại biểu đánh giá việc bổ sung Chương 5A về chuyển đổi số tạo cơ sở pháp lý cho xây dựng nền tảng số dùng chung, hình thành cơ sở dữ liệu về chuẩn đo lường, phương tiện đo, tổ chức cung cấp dịch vụ, năng lực chuyên môn và kết quả kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm.

Đặc biệt, quy định gắn mã quản lý duy nhất với phương tiện đo và chuẩn đo lường để truy xuất thông tin trong suốt vòng đời có ý nghĩa thực tiễn, góp phần nâng cao tính minh bạch, giảm thủ tục hành chính và hỗ trợ phát hiện vi phạm. Tuy nhiên, theo đại biểu, hiệu quả của nền tảng số không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu và trách nhiệm của các cơ quan tham gia. Vì vậy, dự thảo luật cần xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm quản lý, vận hành nền tảng; trách nhiệm cập nhật, kiểm tra và xử lý dữ liệu sai lệch; cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành và địa phương.

Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai Giàng Thị Dung điều hành phiên thảo luận

Về quản lý theo rủi ro, đại biểu nhất trí với việc bổ sung khoản 6, Điều 43. Theo đó, hoạt động kiểm tra nhà nước về đo lường được thực hiện trên cơ sở đánh giá mức độ rủi ro, tập trung vào những đối tượng có nguy cơ vi phạm cao; kết quả thực hiện chương trình bảo đảm đo lường được xem xét khi quyết định miễn hoặc giảm kiểm tra.

Đại biểu nhận định, đây là bước chuyển cần thiết từ kiểm tra dàn trải sang quản lý có trọng tâm, trọng điểm, tạo động lực để doanh nghiệp chủ động tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, cần quy định cụ thể tiêu chí đánh giá rủi ro, điều kiện miễn, giảm kiểm tra và cơ chế kiểm tra lại, bảo đảm việc áp dụng khách quan, công bằng, tránh tùy nghi.

Liên quan đến trách nhiệm của chính quyền địa phương tại Điều 46 và Điều 56 của dự thảo luật, đại biểu cho rằng, giao Chủ tịch UBND cấp xã thực hiện kiểm tra về đo lường tại chợ, trung tâm thương mại và địa điểm kinh doanh hàng hóa phục vụ nhu cầu dân sinh là phù hợp với vai trò của cấp chính quyền gần dân, trực tiếp tiếp nhận phản ánh và phát hiện hành vi gian lận trong mua bán hàng hóa. Tuy nhiên, trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp mới được triển khai hơn một năm, việc đánh giá hiệu quả phân cấp, phân quyền vẫn cần thêm thời gian và cơ sở thực tiễn. Đại biểu đề nghị làm rõ những nội dung cấp xã trực tiếp thực hiện, những nội dung cần phối hợp và quy trình chuyển xử lý các vụ việc vượt quá năng lực chuyên môn.