Gỡ rào cản để thúc đẩy tiêu dùng xanh

Nhận diện những rào cản

Tiêu dùng xanh có thể hiểu là một bộ phận của tiêu dùng bền vững, hướng đến lựa chọn và sử dụng các sản phẩm, dịch vụ thân thiện với môi trường, an toàn cho sức khỏe con người và hạn chế tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Từ thực phẩm, mỹ phẩm đến đồ gia dụng, tính “xanh” không chỉ thể hiện ở nguồn nguyên liệu mà còn ở quy trình sản xuất, mức tiêu hao năng lượng, tài nguyên và khả năng giảm thiểu chất thải.

Dù mang lại nhiều lợi ích song tiêu dùng xanh vẫn chưa trở thành thói quen phổ biến. Theo ông Phạm Mạnh Hùng, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đang là những định hướng quan trọng của Việt Nam. Tuy nhiên, thách thức không chỉ nằm ở việc xác lập mục tiêu, mà còn ở khả năng đưa những định hướng này vào lựa chọn hằng ngày của hàng triệu người dân và hoạt động thực chất của hàng trăm nghìn doanh nghiệp.

Theo bà Trần Thị Dung, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, muốn thúc đẩy tiêu dùng xanh, trước hết cần giúp người dân hiểu rõ sản phẩm xanh là gì, được nhận diện bằng những tiêu chí nào và vì sao nên ưu tiên lựa chọn. Khi chưa có đủ kiến thức, người tiêu dùng khó phân biệt giá trị thực chất của sản phẩm, từ đó hạn chế khả năng chuyển nhận thức thành hành vi mua sắm cụ thể.

Tiêu dùng xanh cần sự chung tay của doanh nghiệp và người dân nhằm hướng tới lối sống bền vững, thân thiện với môi trường. Ảnh: Đinh Luyện

Bên cạnh đó, giá thành vẫn là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định mua hàng. Đầu tư cho công nghệ và quy trình sản xuất thân thiện với môi trường thường đòi hỏi chi phí ban đầu lớn, khiến doanh nghiệp khó hạ giá thành trong thời gian ngắn. Trong khi đó, người tiêu dùng vẫn phải cân đối chi tiêu và có xu hướng ưu tiên những sản phẩm phù hợp với khả năng tài chính. Điều này đặt doanh nghiệp trước bài toán vừa bảo đảm tiêu chuẩn môi trường, vừa duy trì mức giá đủ sức cạnh tranh.

Thị trường cũng cần những tiêu chí minh bạch để người tiêu dùng có cơ sở đánh giá sản phẩm. Chẳng hạn, khi lựa chọn một chiếc quạt điện, người mua cần biết mức tiết kiệm năng lượng được xác định theo thông số nào, hiệu quả ra sao so với sản phẩm thông thường. Những thông tin cụ thể, dễ hiểu sẽ giúp người tiêu dùng đưa ra quyết định chính xác, đồng thời hạn chế tình trạng các thông điệp quảng bá “xanh” thiếu căn cứ làm ảnh hưởng đến niềm tin thị trường.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Lê Thị Hồng Nhi, Phó Tổng Giám đốc Truyền thông đối ngoại và Phát triển bền vững của Unilever Việt Nam cho rằng, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sản phẩm bền vững nhưng vẫn đòi hỏi chất lượng, độ an toàn và giá thành hợp lý. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phát triển các sản phẩm đáp ứng đồng thời những tiêu chí này.

Tháo gỡ khó khăn

TS. Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng, trong bối cảnh kinh tế Việt Nam có độ mở lớn, chịu tác động trực tiếp từ những biến động toàn cầu, phát triển bền vững không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết, có ý nghĩa chiến lược đối với tương lai đất nước.

Tuy nhiên, theo TS. Tạ Đình Thi, để tiêu dùng bền vững thực sự lan tỏa trong đời sống, cần chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào tuyên truyền, vận động sang giải pháp đồng bộ, tác động trực tiếp đến cả nhận thức người tiêu dùng, phương thức sản xuất của doanh nghiệp và điều kiện vận hành của thị trường. Trong đó, công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức vẫn giữ vai trò quan trọng.

Đồng quan điểm này, bà Trần Thị Dung, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cho rằng, người dân cần được trang bị thông tin thiết thực để hiểu đúng về tiêu dùng xanh, nhận biết sản phẩm đáp ứng tiêu chí môi trường và hình thành thói quen mua sắm có trách nhiệm. Nội dung truyền thông cần cụ thể, dễ hiểu, gắn với những lựa chọn thường ngày để người tiêu dùng có thể áp dụng vào thực tế.

Ở góc độ quản lý thị trường, ông Trịnh Anh Tuấn, Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia nhấn mạnh ba nhóm giải pháp gồm: nâng cao nhận thức, thúc đẩy hành vi tiêu dùng có trách nhiệm; đề cao trách nhiệm của doanh nghiệp, khuyến khích cạnh tranh bằng chất lượng, tính minh bạch và đổi mới; đồng thời tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và các cơ quan báo chí, truyền thông.

Sản phẩm rau xanh được bọc lá chuối nhằm kích thích thói quen tiêu dùng xanh. Ảnh: Đinh Luyện

Theo đó, ông Trịnh Anh Tuấn nhấn mạnh tuyên truyền cần đi đôi với việc hoàn thiện các điều kiện để người tiêu dùng đưa ra quyết định có cơ sở. Khi sản phẩm xanh còn có giá cao, thông tin về hiệu quả sử dụng thiếu căn cứ kiểm chứng hoặc người mua chưa có đủ dữ liệu để so sánh, lời kêu gọi thay đổi thói quen khó tạo ra chuyển biến thực chất. Vì vậy, cần tăng cường minh bạch thông tin, xây dựng tiêu chí đánh giá rõ ràng, tạo điều kiện để người tiêu dùng so sánh chất lượng, mức tiết kiệm năng lượng và chi phí sử dụng trong dài hạn.

Có thể thấy, thúc đẩy tiêu dùng xanh không thể chỉ trông chờ vào sự thay đổi trong nhận thức của mỗi cá nhân, mà cần sự đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội. Khi chính sách tạo động lực cho sản xuất xanh, doanh nghiệp nâng cao chất lượng và khả năng cạnh tranh, còn người tiêu dùng được cung cấp đầy đủ thông tin để lựa chọn, tiêu dùng xanh mới có thể trở thành xu hướng chủ đạo của thị trường.