Quân sự thế giới hôm nay (6-4): Mỹ giải cứu phi công tiêm kích F‑15E bị bắn rơi tại Iran như thế nào?

* Mỹ giải cứu phi công tiêm kích F‑15E bị bắn rơi tại Iran thế nào?

Một tiêm kích F‑15E Strike Eagle của Mỹ được xác nhận đã bị bắn rơi trên không phận Iran. Một thành viên tổ bay đã được giải cứu không lâu sau đó, song người còn lại bị cô lập tại Iran hơn 24 giờ, buộc Mỹ phải triển khai một chiến dịch quy mô lớn nhằm giải cứu trong điều kiện kiểm soát chặt chẽ.

Chiến dịch huy động đồng thời nhiều loại phương tiện và lực lượng tinh nhuệ. Nòng cốt là trực thăng HH-60G Pave Hawk đảm nhiệm vai trò tiếp cận, được yểm trợ bởi máy bay MC-130 chuyên thực hiện xâm nhập bí mật ở độ cao thấp qua địa hình núi phức tạp. Các tiêm kích F-35 đóng vai trò hộ tống tàng hình, đồng thời thực hiện nhiệm vụ chế áp hệ thống phòng không đối phương, tạo hành lang an toàn tạm thời cho lực lượng giải cứu.

Song song đó, UAV MQ-9 Reaper duy trì giám sát liên tục, cung cấp dữ liệu tình báo, theo dõi vị trí của quân nhân bị cô lập cũng như các lực lượng Iran đang tiếp cận khu vực. Toàn bộ hoạt động kết hợp chặt chẽ giữa ưu thế trên không, tác chiến điện tử và lực lượng đặc nhiệm mặt đất trong một hệ thống chỉ huy - kiểm soát thống nhất.

Phi đội số 55 của Không quân Mỹ, vận hành trực thăng HH-60G Pave Hawk, thực hiện các nhiệm vụ tìm kiếm - cứu nạn. Ảnh: Bộ Chiến tranh Mỹ

Do môi trường tác chiến bị kiểm soát chặt chẽ, các máy bay cứu hộ và vận tải buộc phải bay thấp, chậm để tránh radar, tận dụng địa hình núi làm lớp che chắn.

Trên mặt đất, sĩ quan trên tiêm kích bị bắn rơi đã áp dụng các kỹ năng huấn luyện sinh tồn, rời khỏi khu vực máy bay rơi, duy trì cơ động và thiết lập liên lạc gián đoạn bằng thiết bị sinh tồn. Điều này cho phép lực lượng cứu hộ xác định vị trí và xây dựng phương án tiếp cận phù hợp. Các đội cứu nạn đặc biệt, được huấn luyện để thâm nhập sâu vào lãnh thổ đối phương, là thành phần chủ lực trực tiếp thực hiện đưa người ra khỏi khu vực nguy hiểm.

* Hà Lan gia hạn triển khai khinh hạm Evertsen

Bộ Quốc phòng Hà Lan thông báo gia hạn triển khai khinh hạm Evertsen tại khu vực đông Địa Trung Hải, nhằm hỗ trợ bảo vệ cụm tác chiến tàu sân bay Pháp do tàu Charles de Gaulle dẫn đầu, đồng thời góp phần phòng thủ Cyprus và các khu vực lãnh thổ của đồng minh.

Không chỉ kéo dài sự hiện diện, Evertsen còn tham gia trực tiếp vào hệ thống phòng thủ nhiều lớp của cụm tàu sân bay, một trong những khí tài hải quân quan trọng nhất của châu Âu. Như vậy, khinh hạm Hà Lan được đặt vào một cấu trúc phòng thủ nhiều lớp, nơi các hệ thống radar, tác chiến và tên lửa của tàu được sử dụng không chỉ để tự vệ, mà còn đảm nhiệm phòng không khu vực cho toàn bộ lực lượng, thậm chí hỗ trợ bảo vệ các mục tiêu trên đất liền.

Zr.Ms. Evertsen là tàu thuộc lớp De Zeven Provinciën, được thiết kế chuyên biệt cho nhiệm vụ phòng không khu vực. Tàu được trang bị radar tầm xa SMART-L, radar điều khiển hỏa lực APAR, hệ thống phóng thẳng đứng cùng các tên lửa SM-2, ESSM và hệ thống vũ khí tầm gần Goalkeeper. Tổ hợp này tạo nên năng lực phòng thủ nhiều tầng, từ phát hiện sớm, theo dõi mục tiêu đến đánh chặn ở nhiều cự ly, phù hợp với môi trường tác chiến có thời gian cảnh báo hạn chế.

Hà Lan đã gia hạn triển khai tàu Zr. Ms. Evertsen tại đông Địa Trung Hải, nhằm tăng cường phòng thủ cho tàu sân bay Charles de Gaulle của Pháp trước các mối đe dọa UAV và tên lửa ngày càng gia tăng. Ảnh: Bộ Quốc phòng Hà Lan

Hiệu quả tác chiến của tàu cũng được thể hiện qua hoạt động gần đây. Ngày 31-3, Evertsen đã “hạ” một UAV trong cuộc diễn tập phòng không gần đảo Crete, với sự tham gia của tên lửa tầm ngắn và hệ thống vũ khí tầm gần.

* Canada tham gia chương trình tiêm kích thế hệ thứ sáu GCAP?

Báo Asahi Shimbun của Nhật Bản đưa tin, Canada nhiều khả năng sẽ được mời tham gia chương trình phát triển hệ thống chiến đấu trên không thế hệ thứ sáu mang tên GCAP với tư cách là quan sát viên trong tháng 7-2026.

Đề xuất này được thúc đẩy sau các cuộc tiếp xúc cấp cao, trong đó có cuộc gặp vào ngày 6-3 giữa Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi và người đồng cấp Canada David McGuinty. Thông báo chính thức dự kiến sẽ được đưa ra tại cuộc họp bộ trưởng quốc phòng tổ chức tại Vương quốc Anh vào tháng 7.

Là sáng kiến hợp tác giữa Nhật Bản, Anh và Italy, GCAP được khởi động từ tháng 12-2022 nhằm phát triển tiêm kích thế hệ thứ sáu, với mục tiêu đưa vào biên chế vào năm 2035. Việc Canada tham gia với tư cách quan sát viên sẽ cho phép nước này tiếp cận một phần dữ liệu mật của chương trình, bao gồm khái niệm tác chiến, cấu trúc công nghiệp và các thông số kỹ thuật chọn lọc. Tuy nhiên, Ottawa sẽ không phải tham gia giai đoạn phát triển, không đóng góp tài chính và cũng không có quyền ra quyết định.

Cơ chế này được thiết kế như một bước tiếp cận ban đầu, giúp Canada đánh giá khả năng mua sắm trong tương lai, lợi ích công nghiệp, cũng như các yêu cầu duy trì lâu dài trước khi đưa ra cam kết. Đồng thời, nó cũng mở ra khả năng tham gia sâu hơn ở các giai đoạn sau, như tham gia sản xuất hoặc đóng góp tài chính gắn với phân chia công việc. Đáng chú ý, tư cách quan sát viên không kèm theo nghĩa vụ ràng buộc, cho phép rút lui mà không chịu chế tài.

Tư cách quan sát viên trong GCAP sẽ cho phép Canada tiếp cận dữ liệu của chương trình nhằm phục vụ đánh giá, giúp nước này xem xét các khía cạnh kỹ thuật, tác chiến và công nghiệp của tiêm kích, trước khi đưa ra bất kỳ quyết định ràng buộc nào. Ảnh: GCAP

Hiện tại, Canada chưa đưa ra dấu hiệu nào cho thấy sẽ tham gia phát triển chương trình, mà chủ yếu tập trung vào việc đánh giá khả năng mua sắm trong tương lai, đặc biệt trong bối cảnh cần bảo đảm khả năng tương thích với các hệ thống hiện có như phi đội F-35A.

Về mặt kỹ thuật, tiêm kích GCAP được phát triển như một hệ thống tác chiến tích hợp giữa phương tiện có người lái và không người lái, trong đó máy bay có người lái đóng vai trò trung tâm điều phối. Thiết kế sử dụng cấu hình cánh tam giác, với không gian trong thân lớn hơn để tăng nhiên liệu, mang vũ khí trong thân và tích hợp các hệ thống công suất cao.

Động cơ không chỉ cung cấp lực đẩy, mà còn tạo điện năng cho các hệ thống như cảm biến, tác chiến điện tử và xử lý dữ liệu. Máy bay dự kiến hoạt động trong môi trường “đám mây tác chiến”, cho phép chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực giữa các lực lượng trên không, mặt đất, trên biển, không gian và không gian mạng.