Quảng Ninh thúc đẩy 'siêu tuyến' đường sắt 150.000 tỷ: Kỳ vọng bứt phá kết nối vùng

UBND tỉnh Quảng Ninh vừa có văn bản đề nghị Bộ Xây dựng xem xét bổ sung dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh vào Chương trình tín dụng đầu tư hạ tầng điện, giao thông và công nghệ chiến lược quy mô 500.000 tỷ đồng. Động thái này không chỉ nhằm tháo gỡ bài toán vốn cho một công trình trọng điểm, mà còn mở ra kỳ vọng về một trục động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội vùng Đông Bắc.

Ảnh minh họa.

Kỳ vọng “đòn bẩy” tài chính cho dự án hạ tầng chiến lược

Theo đề xuất, dự án do Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển đường sắt cao tốc Vinspeed làm chủ đầu tư, với tổng mức đầu tư khoảng 147.370 tỷ đồng (chưa bao gồm hơn 10.000 tỷ đồng chi phí giải phóng mặt bằng từ ngân sách nhà nước). Trong bối cảnh các dự án hạ tầng quy mô lớn đòi hỏi nguồn vốn dài hạn, chi phí thấp, việc tiếp cận gói tín dụng ưu đãi do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đề xuất được xem là yếu tố then chốt để đảm bảo tiến độ.

Chương trình tín dụng 500.000 tỷ đồng được thiết kế theo hai giai đoạn. Giai đoạn 2025-2026, các ngân hàng thương mại dự kiến giải ngân khoảng 100.000 tỷ đồng với lãi suất ưu đãi; phần còn lại sẽ được phân bổ từ 2027-2030 tùy theo tiến độ và nhu cầu vốn thực tế. Việc đưa dự án vào danh mục ưu tiên không chỉ giúp giảm áp lực tài chính, mà còn nâng cao tính khả thi trong triển khai.

Ở góc độ chính sách, đây là cách tiếp cận phù hợp với định hướng huy động nguồn lực xã hội cho phát triển hạ tầng, đồng thời bảo đảm vai trò “dẫn dắt” của Nhà nước thông qua các công cụ tài chính - tín dụng chiến lược.

Dự án tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội - Quảng Ninh được thiết kế với tiêu chuẩn hiện đại: đường đôi, khổ 1.435mm, điện khí hóa toàn tuyến, chiều dài khoảng 120km. Tuyến đi qua 4 địa phương gồm Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh.

Tốc độ thiết kế tối đa trên tuyến chính đạt 350 km/h, riêng đoạn qua khu vực đô thị Hà Nội được điều chỉnh xuống 120 km/h nhằm đảm bảo an toàn và phù hợp điều kiện khai thác. Toàn tuyến dự kiến có 5 nhà ga gồm: Cổ Loa, Gia Bình, Ninh Xá, Yên Tử và Hạ Long Xanh; cùng một depot đặt tại ga cuối.

Điểm đầu tuyến đặt tại khu vực Trung tâm Hội chợ Triển lãm quốc gia (huyện Đông Anh), điểm cuối tại khu vực phường Tuần Châu - nơi được định hướng trở thành trung tâm dịch vụ, du lịch cao cấp của Quảng Ninh. Khi hoàn thành, thời gian di chuyển giữa Hà Nội và Hạ Long có thể rút ngắn xuống chỉ còn khoảng 20-30 phút, tạo ra bước đột phá về kết nối không gian.

Hướng tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh.

Không chỉ đơn thuần là một công trình giao thông, tuyến đường sắt này được kỳ vọng tái cấu trúc lại hành lang phát triển kinh tế phía Bắc. Với việc kết nối trực tiếp Thủ đô với hệ thống cảng biển và trung tâm du lịch quốc tế tại Quảng Ninh, dự án sẽ góp phần tối ưu hóa chuỗi logistics, giảm chi phí vận tải và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh, vận tải đường sắt điện khí hóa có lợi thế rõ rệt về phát thải thấp so với đường bộ và hàng không. Điều này phù hợp với các cam kết giảm phát thải và thích ứng biến đổi khí hậu của Việt Nam, đồng thời góp phần hình thành hệ sinh thái giao thông bền vững.

Về du lịch, việc rút ngắn thời gian di chuyển sẽ thúc đẩy dòng khách từ Hà Nội và các tỉnh lân cận đến Quảng Ninh, nhất là các điểm đến như Hạ Long, Yên Tử. Từ đó, tạo hiệu ứng lan tỏa sang các ngành dịch vụ, bất động sản và thương mại.

Theo kế hoạch, lễ khởi công dự án dự kiến diễn ra vào ngày 12/4/2026 tại khu vực ga Hạ Long Xanh (phường Tuần Châu và Việt Hưng). Mục tiêu hoàn thành vào năm 2028 đặt ra yêu cầu rất cao về tiến độ chuẩn bị đầu tư, đặc biệt là thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế cơ sở và công tác giải phóng mặt bằng.

Tại các cuộc làm việc với địa phương, Bộ Xây dựng được đề nghị đẩy nhanh quá trình thẩm định để kịp khởi công đúng kế hoạch. Song song đó, các vấn đề liên quan đến quy hoạch kết nối, sử dụng đất và đồng bộ hạ tầng cũng cần được xử lý sớm nhằm tránh “điểm nghẽn” trong triển khai.

Ở góc độ dài hạn, dự án này còn đặt ra yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý cho đầu tư đường sắt cao tốc theo hình thức xã hội hóa - lĩnh vực vốn còn mới tại Việt Nam. Việc cân đối giữa lợi ích nhà đầu tư và lợi ích công cộng sẽ là bài toán then chốt.

Việc đề xuất đưa dự án vào chương trình tín dụng 500.000 tỷ đồng cho thấy quyết tâm của Quảng Ninh trong việc chủ động tạo lập không gian phát triển mới. Nếu được thông qua và triển khai đúng tiến độ, tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội - Quảng Ninh không chỉ là một công trình hạ tầng, mà còn là biểu tượng của tư duy phát triển liên kết vùng, hiện đại và bền vững.

Từ công trình hạ tầng đến biểu tượng phát triển bền vững

Trong nhiều năm qua, Quảng Ninh đã định hình rõ chiến lược phát triển dựa trên hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ, với các trụ cột như cao tốc Hạ Long - Hải Phòng, cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, hệ thống cảng biển nước sâu. Sự xuất hiện của tuyến đường sắt tốc độ cao sẽ hoàn thiện “tứ trụ” hạ tầng, tạo ra lợi thế cạnh tranh vượt trội.

Ảnh minh họa.

Dưới góc độ vận tải, tuyến đường sắt này sẽ góp phần giảm áp lực cho hệ thống đường bộ đang ngày càng quá tải, đồng thời cung cấp phương thức di chuyển nhanh, an toàn và thân thiện môi trường. Thời gian di chuyển giữa Hà Nội và Quảng Ninh dự kiến rút ngắn xuống còn khoảng 30-45 phút, thậm chí có thể thấp hơn trong điều kiện vận hành tối ưu.

Quan trọng hơn, với đặc tính điện khí hóa, vận tải đường sắt tốc độ cao có mức phát thải thấp, phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế xanh và cam kết giảm phát thải của Việt Nam.

Khi hoàn thành, công trình này sẽ góp phần định hình lại bản đồ kinh tế vùng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo hướng xanh và bền vững. Đây chính là bước đi mang tính chiến lược, tạo nền tảng cho một giai đoạn tăng trưởng mới - không chỉ của Quảng Ninh, mà của toàn bộ vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc.

Phương Thảo