Quên tiêm mũi nhắc vaccine, trẻ vẫn có nguy cơ mắc viêm não Nhật Bản

Viêm não Nhật Bản vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất tại châu Á khi chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Với tỷ lệ tử vong có thể lên tới 20-30% và gần một nửa số người sống sót phải mang di chứng thần kinh kéo dài, các chuyên gia khẳng định tiêm chủng đầy đủ và tiêm nhắc đúng lịch là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất.

Trước khi vaccine được đưa vào sử dụng rộng rãi, Việt Nam ghi nhận khoảng 2.000-3.000 ca viêm não Nhật Bản mỗi năm; riêng năm 1985 có gần 5.000 ca mắc. Đến năm 1995, bệnh chiếm tới 61% tổng số trường hợp viêm não do virus.

Nhờ triển khai Chương trình Tiêm chủng mở rộng, số ca mắc đã giảm mạnh, hiện chỉ còn khoảng 100-200 trường hợp mỗi năm. Tuy vậy, ngành y tế vẫn ghi nhận các ca bệnh ở những người chưa được tiêm, tiêm chưa đủ liều hoặc bỏ lỡ mũi tiêm nhắc.

Các chuyên gia cho biết miễn dịch tạo ra sau tiêm chủng có thể suy giảm theo thời gian. Tuy nhiên, nhiều phụ huynh chỉ nhớ hoàn thành ba mũi tiêm cơ bản mà bỏ quên các mũi tiêm nhắc. Đây là “khoảng trống miễn dịch” khiến trẻ vẫn có nguy cơ mắc viêm não Nhật Bản dù đã từng được tiêm phòng.

Để duy trì khả năng bảo vệ, Chương trình Tiêm chủng mở rộng khuyến cáo trẻ cần tiêm ba mũi cơ bản, gồm mũi đầu khi đủ 1 tuổi, mũi thứ hai sau 1-2 tuần và mũi thứ ba sau đó một năm. Sau khi hoàn thành phác đồ, trẻ cần được tiêm nhắc định kỳ 3-5 năm/lần cho đến 15 tuổi.

Theo các chuyên gia, việc bỏ sót mũi tiêm nhắc hoặc không hoàn thành đầy đủ phác đồ có thể khiến lượng kháng thể bảo vệ không còn ở mức hiệu quả. Vì vậy, dù đã từng tiêm vaccine, trẻ vẫn có nguy cơ mắc bệnh nếu không được tiêm nhắc đúng lịch.

Tiêm-vactiêm nhắc đúng lịch là “lá chắn” hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh. (Ảnh: Ngân Loan)

Theo bác sĩ Nguyễn Tuấn Hải, Hệ thống Tiêm chủng Safpo/Potec, vaccine vẫn là biện pháp hiệu quả nhất để phòng viêm não Nhật Bản. Tiêm đủ liều giúp cơ thể tạo kháng thể chống virus, giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh, diễn biến nặng và tử vong.

Bên cạnh vaccine bất hoạt sản xuất từ não chuột đã sử dụng nhiều năm, hiện nay công nghệ sinh học đã phát triển thế hệ vaccine mới nuôi cấy trên tế bào Vero với nhiều ưu điểm về độ an toàn và khả năng tạo miễn dịch.

Nhờ quy trình sản xuất hiện đại và tinh khiết hóa cao, loại vaccine này không chứa protein từ não chuột nên giảm nguy cơ sốt, đau hoặc sưng tại chỗ sau tiêm, đồng thời tạo đáp ứng miễn dịch mạnh và kéo dài hơn.

Một ưu điểm khác là lịch tiêm thuận tiện hơn. Với trẻ em, chỉ cần hai mũi cơ bản đã có thể tạo hiệu quả bảo vệ cao, góp phần giảm số lần tiêm và tăng khả năng hoàn thành phác đồ.

Theo bác sĩ Hải, nhiều người lầm tưởng hoàn thành ba mũi trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng đồng nghĩa được bảo vệ suốt đời. Thực tế, lượng kháng thể có thể giảm theo thời gian, khiến trẻ lớn và người trưởng thành vẫn có nguy cơ nhiễm bệnh.

Vì vậy, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Hội Y học Dự phòng Việt Nam khuyến cáo người đã hoàn thành phác đồ cơ bản nên tiêm nhắc bằng vaccine thế hệ mới để củng cố miễn dịch. Mũi tiêm này giúp kích hoạt lại hệ miễn dịch, tạo lượng kháng thể cao và bền vững hơn trước virus.

Không chỉ trẻ em, người lớn chưa từng tiêm hoặc chưa tiêm đủ liều cũng cần được tư vấn để hoàn thiện lịch tiêm phòng nếu chưa có miễn dịch với virus viêm não Nhật Bản.

Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần chủ động phòng muỗi đốt bằng cách ngủ màn, vệ sinh môi trường, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi và tăng cường bảo vệ trẻ trong mùa cao điểm từ tháng 5 đến tháng 9.

Điều đáng lo ngại là bệnh thường khởi phát giống cảm cúm với các biểu hiện như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, nôn và mệt mỏi. Chỉ trong thời gian ngắn, virus có thể xâm nhập hệ thần kinh trung ương, gây viêm não, phù não, co giật, rối loạn ý thức, hôn mê và suy đa cơ quan.

Theo WHO, khoảng 3 tỷ người tại 24 quốc gia châu Á đang sống trong vùng lưu hành của viêm não Nhật Bản, trong đó có khoảng 700 triệu trẻ em dưới 15 tuổi. Mỗi năm, thế giới ghi nhận gần 67.900 ca mắc.

Các chuyên gia nhận định, khi chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, tiêm chủng đầy đủ, tiêm nhắc đúng lịch và phòng chống muỗi vẫn là “lá chắn” hiệu quả nhất để giảm nguy cơ tử vong cũng như những di chứng kéo dài suốt đời do viêm não Nhật Bản gây ra.