Quốc hội nghe Tờ trình, Báo cáo ý kiến về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024

Khơi thông, phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai phục vụ phát triển

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, qua gần 2 năm thi hành, Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản quy định chi tiết thi hành Luật có nhiều nội dung mới mang tính đột phá, quan trọng góp phần vào mục tiêu hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai vẫn phát sinh khó khăn, vướng mắc; một số quy định chưa đồng bộ với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và các luật mới được sửa đổi, bổ sung; Quốc hội, Chính phủ đã ban hành một số Nghị quyết để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật và thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp nhưng chỉ mang tính tạm thời.

Bên cạnh đó, sau khi Luật Đất đai năm 2024 được ban hành, Trung ương, Bộ Chính trị đã ban hành nhiệu nghị quyết, kết luận mới về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền và hoàn thiện thể chế, đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện pháp luật đất đai để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 là cần thiết nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương mới của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 21-NQ/TW của Trung ương về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan; bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật, tháo gỡ các điểm nghẽn trong quản lý, sử dụng đất, khơi thông và phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Việc sửa đổi Luật lần này hướng tới ba mục tiêu chủ yếu. Thứ nhất, thể chế đầy đủ, kịp thời các chủ trương, quan điểm của Đảng về đổi mới chính sách, pháp luật đất đai; cụ thể hóa các chủ trương về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Đồng thời, giải quyết kịp thời những vấn đề cấp bách phát sinh từ thực tiễn thi hành Luật Đất đai; tháo gỡ căn bản các điểm nghẽn về thể chế, khơi thông nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và mục tiêu tăng trưởng "hai con số" trong giai đoạn mới.

Thứ 3, xây dựng mô hình quản lý đất đai hiện đại, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả thông qua đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, đáp ứng yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Quan điểm xuyên suốt trong quá trình xây dựng chính sách là bám sát các chủ trương của Đảng, xuất phát từ thực tiễn, luật hóa các cơ chế đã được kiểm nghiệm, chỉ quy định trong Luật những nội dung mang tính nguyên tắc, ổn định; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và phát huy tối đa nguồn lực đất đai cho phát triển đất nước.

Về nội dung chính sách, trên cơ sở quan điểm, định hướng được Trung ương thông qua tại Nghị quyết số 21-NQ/TW, kết quả tổng kết thi hành Luật Đất đai năm 2024, Chính phủ đã thông qua 7 nhóm chính sách.

Một là đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng kết hợp giữa phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất với tổ chức không gian phát triển, phân vùng sử dụng đất và khoanh định các khu vực cần bảo vệ; xác định chức năng sử dụng đất của từng khu vực; sắp xếp hệ thống quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng tinh gọn, giảm số lượng tiến tới chỉ xây dựng một quy hoạch thống nhất trong phạm vi một đơn vị hành chính; nâng cao chất lượng quy hoạch, kiểm soát chặt việc điều chỉnh quy hoạch.

Hai là hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất theo hướng công khai, minh bạch, cạnh tranh, lựa chọn nhà đầu tư có đủ năng lực và sử dụng đất hiệu quả; quy định rõ các trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất; quy định đầy đủ căn cứ, điều kiện, tiêu chí, trình tự, trách nhiệm và cơ chế kiểm tra, giám sát đối với từng phương thức tiếp cận đất đai; hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất để phát triển nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước...

Ba là hoàn thiện cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo hướng quy định rõ hơn tiêu chí dự án, phạm vi thu hồi đất; bổ sung quy định thu hồi đất, phát triển quỹ đất vùng phụ cận, các công trình kết cấu hạ tầng; chuyển mạnh từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang tư duy "tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất"; ưu tiên cho người có đất ở bị thu hồi thì được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ; không quy định cứng là việc thu hồi đất chỉ thực hiện sau khi đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư.

Bốn là đổi mới cơ chế tài chính đất đai và giá đất theo hướng giá đất do Nhà nước quyết định dựa trên dữ liệu, phương pháp khoa học, công khai, minh bạch, kết nối liên thông giữa dữ liệu đất đai với các dữ liệu chuyên ngành có liên quan; không để bị thao túng giá, hình thành giá ảo; điều tiết hợp lý giá trị tăng thêm từ đất; chính sách hợp lý về tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đối với đất sản xuất kinh doanh, đất phát triển dự án nhà ở cho thuê với giá phù hợp...

Năm là hoàn thiện quy định về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, chế độ sử dụng đất theo hướng khơi thông nguồn lực tài nguyên đất thông qua mở rộng cơ chế sử dụng đất kết hợp đa mục đích nhưng có cơ chế quản lý, kiểm soát; hoàn thiện quy định về công trình trên không, công trình ngầm, đất hình thành từ hoạt động lấn biển, thúc đẩy tập trung, tích tụ đất đai; phát triển thị trường quyền sử dụng đất và bổ sung chế độ sử dụng đất đối với một số loại đất, mô hình phát triển mới, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Sáu là đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và phân cấp, phân quyềntrong quản lý đất đai; hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia; xử lý các tồn tại lịch sử trong cấp Giấy chứng nhận; đơn giản hóa trình tự, thủ tục hành chính phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp gắn với nâng cao trách nhiệm của địa phương và tăng cường kiểm tra, giám sát của Trung ương.

Bảy là đổi mới, tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo; khắc phục bằng được tình trạng không sử dụng đất, để đất hoang hóa, ô nhiễm, suy thoái; các tồn tại lịch sử trong quản lý, sử dụng đất, trong đó bao gồm đất có nguồn gốc từ nông, lâm trường quốc doanh; hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai.

Quy định rõ ràng về tiêu chí dự án thuộc phạm vi thu hồi đất

Trình bày báo cáo ý kiến về định hướng sửa Luật Đất đai năm 2024, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Nguyễn Ngọc Bảo cho biết, Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành với sự cần thiết, cấp bách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 như đã nêu tại Tờ trình của Chính phủ.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Nguyễn Ngọc Bảo trình bày báo cáo ý kiến về định hướng sửa Luật Đất đai năm 2024. Ảnh: Quochoi.vn

Theo Kết luận số 150/KL-UBTVQH16, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, các vị đại biểu Quốc hội (ĐBQH) thảo luận về Hồ sơ do Chính phủ trình và phát hiện, góp ý các nội dung vướng mắc từ thực tiễn để Chính phủ chỉ đạo các cơ quan tổng hợp, nghiên cứu và hoàn thiện Hồ sơ dự án Luật hoàn chỉnh trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2.

Vì vậy, Ủy ban Ủy ban Kinh tế và Tài chính, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội cho ý kiến về định hướng chính sách, có so sánh, đối chiếu với dự thảo Luật để phân tích, làm rõ và góp ý hoàn thiện. Đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật song song với quá trình hoàn thiện chính sách để vừa bảo đảm chính sách phù hợp và đủ rõ ràng, vừa bảo đảm chất lượng Hồ sơ dự án Luật, dự thảo Luật trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2.

Ngoài 7 nhóm chính sách theo Tờ trình số 528/TTr-CP, tiếp tục nghiên cứu các chính sách khác, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết số 21-NQ/TW và các nghị quyết, chỉ thị, kết luận khác có liên quan để bảo đảm đáp ứng các yêu cầu, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Về một số nội dung cụ thể, về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, chỉ tiêu sử dụng đất (Chính sách 1), phân loại đất (trong nội dung Chính sách 5), Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy, nội dung thể chế chính sách và quy định cụ thể tại dự thảo Luật chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới theo quan điểm “chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị hiện đại về đất đai” và mục tiêu “đưa đất đai thực sự trở thành nguồn lực chiến lược, lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới” theo Nghị quyết số 21-NQ/TW.

Đề nghị rà soát kỹ lưỡng, đề xuất phương án thực sự đột phá, khả thi, có sự đổi mới thực chất để thực hiện được mục tiêu giải quyết các vướng mắc trong thực tiễn.

Về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất (Chính sách 2), Cơ quan thẩm tra đề nghị báo cáo làm rõ, đối với trường hợp nhà đầu tư thực hiện dự án nhà ở thương mại thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất nhưng không có đất ở và quy mô dự án chưa đạt đến khu đô thị thì tiếp tục thực hiện thí điểm theo Nghị quyết số 171/2024/QH15 hay đã được luật hóa tại điều khoản nào của dự thảo Luật; cung cấp thông tin về thực tiễn về trường hợp này.

Về thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (Chính sách 3), Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị báo cáo làm rõ về sự cần thiết, căn cứ, tiêu chí để đề xuất các trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với các dự án đầu tư kinh doanh mới được bổ sung.

Đồng thời, quy định rõ ràng về tiêu chí dự án thuộc phạm vi thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng theo yêu cầu tại Nghị quyết số 21-NQ/TW.

Đánh giá, tổng kết việc thực hiện các quy định tại Nghị quyết 254/2025/QH15 để làm rõ cơ sở luật hóa các cơ chế mang tính đặc thù thành các cơ chế chính thức, áp dụng chung trên phạm vi cả nước.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị rà soát kỹ lưỡng những trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất trước khi hoàn thành việc bố trí tái định cư bảo đảm thật sự cần thiết, cấp bách, vì lợi ích chung do chưa rõ cơ chế để bảo đảm lợi ích hợp pháp và giảm thiểu rủi ro cho người sử dụng đất trong trường hợp này. Một số ý kiến đề nghị phải quy định rõ trình tự, thủ tục thu hồi đất tại Luật vì đây là những quy định rất quan trọng, tác động lớn đối với người dân, đòi hỏi sự minh bạch, rõ ràng và có tính ổn định cao.

Về tài chính về đất đai, giá đất (Chính sách 4), đề nghị tiếp tục nghiên cứu xây dựng cơ chế xác định giá đất cho sản xuất, kinh doanh bảo đảm hợp lý, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, thúc đẩy đầu tư, phát triển doanh nghiệp, tạo việc làm và đóng góp tăng trưởng, bảo đảm nguồn thu cho ngân sách nhà nước; cần quy định rõ, khả thi về bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và các tỷ lệ đều có thể điều chỉnh tăng hoặc điều chỉnh giảm để phù hợp với mục tiêu huy động nguồn lực đất đai cho sự phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ. Tách bạch xác định giá đất với cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Đồng thời, tiếp tục nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng và chỉ quy định tại Luật những nội dung mang tính nguyên tắc về giá đất, giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm linh hoạt, phù hợp với tình hình thực tiễn và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ trong quá trình tổ chức thực hiện.