Quy hoạch các xã lên phường: Tăng tốc để về đích

Đại biểu HĐND tỉnh biểu quyết thông qua các nghị quyết quan trọng tại Kỳ họp thứ tư HĐND tỉnh khóa XV.

Xã lên phường mở rộng không gian phát triển

Ngày 25-6, HĐND tỉnh Thái Nguyên khóa XV thông qua Nghị quyết thành lập 8 đơn vị hành chính đô thị cấp xã gồm các phường: Chợ Đồn, Định Hóa, Đồng Hỷ, Phú Bình, Phú Lương, Quân Chu, Trại Cau và Võ Nhai.

Việc thành lập 8 phường mới là bước cụ thể hóa quá trình hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời tạo điều kiện để các địa phương tổ chức lại không gian phát triển phù hợp với quy mô dân cư, hạ tầng và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Tuy nhiên, lên phường không đồng nghĩa với việc hoàn thành mục tiêu đô thị hóa. Điều quan trọng hơn là sau khi chuyển sang mô hình phường, các địa phương phải khai thác tốt hơn những lợi thế sẵn có, tổ chức lại không gian phát triển và tạo ra những chuyển biến thực chất. Không gian hành chính cần gắn với không gian kinh tế; hạ tầng đô thị phải trở thành nền tảng thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, thương mại, dịch vụ và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Quang cảnh khu vực trung tâm xã Phú Lương.

Phú Bình là địa phương cho thấy khá rõ hướng đi này. Với diện tích hơn 44km², gần 75 nghìn dân, nằm trên trục kết nối với Bắc Ninh và Thủ đô Hà Nội qua Quốc lộ 37, đường Vành đai V vùng Thủ đô, địa phương có lợi thế lớn về kết nối vùng. Cùng với đó, Khu công nghiệp Phú Bình và hai cụm công nghiệp theo quy hoạch đang tạo dư địa phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ và hạ tầng đô thị.

Ông Nguyễn Văn Bản, Bí thư Đảng ủy xã Phú Bình, cho biết địa phương đang tập trung hoàn thiện hạ tầng, mở rộng không gian phát triển và tạo sự đồng thuận trong nhân dân. Người dân kỳ vọng việc trở thành phường sẽ thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tăng tỷ trọng công nghiệp, thương mại, dịch vụ, hướng tới xây dựng đô thị Phú Bình văn minh, hiện đại.

Ở khu vực phía Bắc tỉnh, Chợ Đồn có vai trò kết nối và là một trong những địa bàn tạo động lực phát triển của khu vực. Việc thành lập phường tạo thêm điều kiện để địa phương mở rộng không gian đô thị, phát huy nền tảng công nghiệp, xây dựng và dịch vụ.

Theo ông Trương Quốc Tuân, Chủ tịch UBND xã Chợ Đồn, việc thành lập phường tạo cơ hội để địa phương tiếp tục đầu tư giao thông, công trình công cộng và cơ sở vật chất phục vụ giải quyết thủ tục hành chính, giúp người dân tiếp cận các dịch vụ thuận tiện hơn.

Đó cũng là thước đo thực chất của quá trình chuyển đổi. Thành lập phường không chỉ là thay đổi tên gọi của một đơn vị hành chính, mà phải mở thêm không gian phát triển, nâng chất lượng hạ tầng, cải thiện dịch vụ và tạo chuyển biến cụ thể trong đời sống nhân dân.

Quy hoạch phải đi trước, hạ tầng phải theo kịp

Để trở thành phường, các địa phương phải đáp ứng nhiều tiêu chí, trong đó quy hoạch giữ vai trò quan trọng. Vì vậy, hoàn thiện quy hoạch không chỉ nhằm đáp ứng điều kiện thành lập phường, mà còn là cơ sở xác định không gian phát triển, phân bổ nguồn lực và định hướng đầu tư hạ tầng trong giai đoạn tiếp theo.

Lãnh đạo xã Phú Lương làm việc với đơn vị tư vấn, rà soát định hướng Quy hoạch chung đô thị mới Phú Lương đến năm 2050.

Xã Phú Lương đang cụ thể hóa yêu cầu này trong quá trình lập Quy hoạch chung đô thị mới đến năm 2050. Địa phương phối hợp với Viện Kiến trúc quốc gia rà soát hiện trạng, các quy hoạch, dự án và định hướng phát triển trên toàn bộ diện tích tự nhiên hơn 11.238ha.

Theo ông Hoàng Thế Tiến, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Phú Lương, quy hoạch cần có tầm nhìn dài hạn, tính khả thi cao; tổ chức hợp lý không gian đô thị, giao thông, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, sản xuất và dân cư. Đây là cơ sở quan trọng để Phú Lương chủ động đón đầu các nhu cầu phát triển mới thay vì đầu tư manh mún, thiếu đồng bộ.

Theo phương án, phường Phú Lương được hình thành trên cơ sở nguyên trạng hơn 112km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số trên 44.600 người; dân số đô thị chiếm khoảng 57,8%. Về phát triển kinh tế - xã hội, tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ trong GRDP của xã đạt 72,31%; thu nhập bình quân đầu người trong 3 năm gần nhất đạt 58,28 triệu đồng/người/năm.

Địa phương đáp ứng 5/5 tiêu chí theo quy định, đủ tiêu chuẩn thành lập phường. Không gian đô thị mở rộng cũng tạo thêm dư địa cho thương mại - dịch vụ. Trên địa bàn xã đã và đang hình thành các khu dân cư mới, kéo theo nhu cầu ngày càng lớn về mua sắm, dịch vụ và các tiện ích đô thị. Hiện Phú Lương có 10 dự án nhà ở, khu dân cư được triển khai. Đây không chỉ là sự bổ sung về không gian sống, mà còn tạo động lực cho hoạt động thương mại - dịch vụ phát triển. 

Còn tại Trại Cau, yêu cầu quy hoạch cũng được đặt trong quá trình chuẩn bị các điều kiện để hoàn thiện tiêu chí lên phường. Địa phương xác định hướng phát triển phù hợp với lợi thế về quỹ đất, cảnh quan và không gian xanh. Theo ông Hoàng Mạnh Hùng, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Trại Cau, địa phương định hướng phát triển đô thị sinh thái gắn với thương mại, dịch vụ. Đây là hướng đi nhằm phát huy lợi thế về cảnh quan, đồng thời tạo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, hạ tầng và môi trường.

Một đô thị không thể hình thành chỉ từ những tuyến đường hay sự gia tăng của các điểm kinh doanh. Quan trọng hơn là phải có một không gian được quy hoạch đồng bộ, có khả năng kết nối các khu chức năng, bảo đảm hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, đồng thời tạo dư địa cho các hoạt động kinh tế phát triển.

Như vậy, ở mỗi địa phương, quy hoạch không chỉ trả lời câu hỏi đô thị sẽ mở rộng đến đâu, mà còn phải xác định rõ đô thị phát triển theo hướng nào, dựa trên lợi thế gì và cần ưu tiên đầu tư những hạ tầng nào. Đây là tiền đề để nguồn lực được sử dụng đúng trọng tâm, tránh dàn trải và tạo ra hiệu quả đầu tư lâu dài.

Tăng tốc để hoàn thiện hệ thống đô thị

Việc thành lập thêm 8 phường là bước quan trọng, nhưng chưa phải đích cuối trong lộ trình hoàn thiện hệ thống đô thị của Thái Nguyên. Theo ông Vũ Văn Yên, Phó Giám đốc Sở Nội vụ, hiện toàn tỉnh có 15/92 đơn vị hành chính cấp xã là phường, đạt hơn 16%, trong khi yêu cầu tối thiểu là 30%. Sau khi 8 phường mới được công nhận, tỉnh vẫn cần thêm khoảng 7 đơn vị lên phường.

Trước mắt, 8 xã đã được HĐND tỉnh thông qua thành lập phường đang hoàn thiện quy hoạch, thủ tục, hồ sơ để trình cấp có thẩm quyền công nhận trong năm 2026. Đồng thời, tỉnh xây dựng lộ trình, ưu tiên các xã từng là thị trấn, có hạ tầng và nền tảng kinh tế - xã hội tương đối đồng bộ, phấn đấu trở thành phường trước năm 2030.

Điểm quan trọng trong quá trình này là việc lựa chọn các địa bàn tiếp theo không chỉ nhằm tăng số lượng phường, mà phải gắn với khả năng mở rộng không gian đô thị và tạo động lực phát triển. Những nơi có nền tảng dân cư, giao thông, sản xuất, thương mại, dịch vụ sẽ có điều kiện thuận lợi để tiếp tục đầu tư, chỉnh trang và kết nối với các khu vực phát triển lân cận. Từ những xã đủ điều kiện trở thành phường, Thái Nguyên đang từng bước mở rộng không gian đô thị theo quy hoạch.

Mỗi phường mới cần được đặt trong mối liên kết với các đô thị, khu công nghiệp, trung tâm dịch vụ và hệ thống giao thông của toàn tỉnh để tạo thành một cấu trúc phát triển thống nhất. Mục tiêu lớn hơn là hướng tới đô thị loại I theo lộ trình đến năm 2030, định hướng đến năm 2035. Vì vậy, quá trình đưa các xã lên phường cần được thực hiện đồng bộ với nâng cao chất lượng quy hoạch, phát triển kết cấu hạ tầng, tăng tỷ lệ đô thị hóa và nâng cao năng lực quản lý đô thị.

Không gian Chợ đêm Chợ Đồn, điểm nhấn trong định hướng phát triển đô thị.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với các địa phương đang và sẽ bước vào quá trình chuyển đổi. Phát triển đô thị không thể chỉ chạy theo tốc độ tăng dân số hay số lượng công trình. Cùng với mở rộng không gian xây dựng phải là nâng cao chất lượng hạ tầng, dịch vụ công, môi trường sống và năng lực quản lý.

Từ góc độ quản lý, việc phân kỳ đầu tư và xác định đúng thứ tự ưu tiên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nguồn lực của mỗi địa phương luôn có giới hạn, trong khi nhu cầu đầu tư khi lên phường ngày càng lớn. Vì vậy, quy hoạch phải là căn cứ để lựa chọn dự án, xác định khu vực ưu tiên và huy động các nguồn lực xã hội.

Tăng tốc, vì thế, không có nghĩa là làm nhanh bằng mọi giá. Tăng tốc là rút ngắn thời gian hoàn thiện hồ sơ, quy hoạch và thủ tục; đồng thời chủ động chuẩn bị hạ tầng, nâng cao năng lực quản lý và tạo sự đồng thuận trong nhân dân. Mỗi bước đi cần bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với đặc điểm từng địa bàn.

Khi 8 phường mới được hình thành và các địa phương tiếp tục chuẩn bị điều kiện cho những phường tiếp theo, Thái Nguyên đang đứng trước cơ hội mở rộng đáng kể không gian đô thị. Nhưng giá trị của quá trình này chỉ được khẳng định khi những thay đổi về địa giới, mô hình quản lý được chuyển hóa thành những thay đổi trong sản xuất, kinh doanh, hạ tầng và đời sống.

Thành lập phường không phải là đích đến, mà là điểm khởi đầu cho một không gian phát triển mới. Khi quy hoạch được chuẩn bị bài bản, hạ tầng được đầu tư đồng bộ và lợi ích của người dân được đặt ở vị trí trung tâm, những phường mới sẽ trở thành những hạt nhân phát triển, góp phần đưa Thái Nguyên tiến gần hơn tới mục tiêu hoàn thiện hệ thống đô thị theo lộ trình đến năm 2030, định hướng đến năm 2035.