Quyết định bước ngoặt khép lại thị trường thuốc lá điện tử

Thuốc lá có hại cho sức khỏe (ảnh minh họa)

Ngày 11/12, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Đầu tư (sửa đổi) với tỉ lệ tán thành gần như tuyệt đối. Điểm nhấn quan trọng nhất là việc cấm toàn bộ hoạt động đầu tư, kinh doanh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Đây là một động thái thêm một lần nữa khẳng định quyết tâm của Nhà nước trong việc đối phó với nguy cơ sức khỏe cộng đồng ngày càng lớn nếu tiếp tục để thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng lan rộng.

Việc luật hóa lệnh cấm này cũng đã khép lại khoảng trống chính sách tồn tại suốt nhiều năm, khi mà Nghị quyết 173 và các văn bản chỉ đạo của Chính phủ yêu cầu cấm tuyệt đối, nhưng Luật Đầu tư trước đó lại chưa kịp thời “đóng cửa” về mặt pháp lý.

Việc đặt thuốc lá điện tử vào nhóm ngành nghề cấm đầu tư kinh doanh cùng với các lĩnh vực nhạy cảm như ma túy, mại dâm, mô tạng người hay pháo nổ là thông điệp mạnh mẽ từ Quốc hội: Đây không phải là mặt hàng tiêu dùng thông thường, mà là mối đe dọa nghiêm trọng tới sức khỏe và tương lai của thế hệ trẻ.

Báo cáo của Bộ Y tế cho thấy, tỉ lệ học sinh 13 - 17 tuổi sử dụng thuốc lá điện tử tăng nhanh đến mức báo động, từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023. Các sản phẩm này được thiết kế bắt mắt, dễ giấu, dễ mua, dễ gây nghiện, thậm chí bị ngụy trang để pha trộn các chất hướng thần, khiến việc kiểm soát càng trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Thực tế cho thấy, thị trường thuốc lá điện tử tại Việt Nam đã phát triển theo mô hình ngầm nhưng công khai - một phần do sự “tiếp tay” của các kẽ hở pháp luật và sự lúng túng trong xử lý của cơ quan chức năng.

Từ trường học, các cửa hàng nhỏ lẻ, đến mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử, việc mua bán thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có thể nói là còn dễ và nhanh hơn cả mua kẹo, bất chấp lệnh cấm. Do đó, Luật Đầu tư (sửa đổi) lần này tạo ra một hành lang pháp lý rõ ràng và dứt khoát để chặn đứng mọi hình thức kinh doanh mới. Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cũng khẳng định sẽ không cấp phép bất kỳ dự án sản xuất nào, kể cả với mục đích xuất khẩu.

Các dự án đã được chấp thuận trước mốc pháp lý sẽ chỉ được xử lý theo cơ chế chuyển tiếp trong thời hạn nhất định, trước khi chấm dứt hoàn toàn hoạt động. Điều này giúp giảm thiểu tối đa nguồn cung và loại bỏ mọi khả năng mở rộng của thị trường.

Từ góc độ chính sách, việc Luật Đầu tư (sửa đổi) cấm toàn bộ hoạt động đầu tư, kinh doanh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng là một quyết định mang tính bước ngoặt, không chỉ thể hiện sự nhất quán của Nhà nước trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng, mà còn đặt nền móng cho việc quản lý một lĩnh vực đã biến tướng phức tạp trong nhiều năm.

Lệnh cấm được luật hóa sẽ tạo cơ sở mạnh mẽ để các lực lượng công an, quản lý thị trường và hải quan triệt phá các đường dây buôn lậu, kiểm soát chặt hoạt động quảng cáo, vận chuyển, và xử lý nghiêm những hành vi lợi dụng kẽ hở công nghệ.

Tuy nhiên, Luật Đầu tư (sửa đổi) mới chỉ hoàn tất vai trò của mình về mặt pháp lý. Vấn đề thành hay bại còn phụ thuộc vào khâu thực thi, đưa luật vào cuộc sống. Chỉ khi các lực lượng chức năng vào cuộc mạnh mẽ, địa phương tích cực phối hợp và cộng đồng nâng cao ý thức, bước ngoặt từ luật này mới thực sự tạo ra chuyển biến trong đời sống.

Song song đó, công tác truyền thông cần được tăng cường, giúp người dân - đặc biệt là phụ huynh và học sinh, nhận thức đúng mức độ nguy hiểm của sản phẩm này.

Hy vọng rằng, với quyết định dứt khoát lần này từ Quốc hội, Việt Nam sẽ có cơ hội thực sự để đưa thuốc lá điện tử ra khỏi đời sống - nơi mà nó chưa từng thuộc về.

Từ Ân