Ra tết, thầy lại tìm trò

Một buổi tuyên truyền, đối thoại về pháp luật giữa lực lượng công an xã với học sinh Trường THPT Mường Lát.

Ở nhiều xã vùng biên, việc học sinh nghỉ học sau tết để lập gia đình thường xảy ra. Cứ nghĩ đó là câu chuyện của nhiều năm về trước. Vậy mà hôm nay, ở nơi biên viễn này câu chuyện “trẻ em kết hôn” ở tuổi học sinh vẫn còn len lỏi đâu đó. Thầy cô Trường THPT Mường Lát cho biết: Cứ sau kỳ nghỉ tết, ở một số lớp học lại vắng đi một vài gương mặt. Những câu chuyện ấy thường bắt đầu bằng lời nhắn từ bạn bè trong bản: “Nó về ở với nhà chồng rồi” hoặc “Nó lấy vợ nên không đi học nữa”...

Lớp của thầy Lê Trung Anh chủ nhiệm năm nay cũng có 2 học sinh sau tết không trở lại lớp. Với vai trò là giáo viên chủ nhiệm, đồng thời là Phó Bí thư Đoàn trường, thầy lại dò hỏi địa chỉ, đến tận bản để tìm hiểu nguyên nhân và vận động các em quay lại trường. Theo thầy, những trường hợp như vậy thường rơi vào học sinh người Mông, chủ yếu ở các xã Pù Nhi, Nhi Sơn, Trung Lý hay Mường Lý. Ở nhiều bản làng, các em chỉ gặp nhau, “ưng cái bụng” là có thể về ở với nhau như vợ chồng. “Ngày trước, nhiều em lấy nhau là bỏ học luôn. Thầy cô lên bản vận động cũng khó thay đổi được’”, thầy Trung Anh kể.

Những năm gần đây, tình trạng học sinh kết hôn sớm đã giảm đi đáng kể, nhưng vẫn chưa thể chấm dứt hoàn toàn. Điều khiến các thầy cô nhẹ lòng hơn là có những trường hợp sau khi lập gia đình vẫn quay lại trường học. Các em xác định học hết THPT để có bằng cấp, sau này có thể đi làm ở công ty hoặc xuất khẩu lao động. Tuy nhiên, điều đó chủ yếu xảy ra với các bạn nam giới. Với nhiều nữ sinh, khi đã lấy chồng thì việc học thường phải dừng lại. Qua đầu mối của thầy Trung Anh, tôi được nghe câu chuyện của Vư Thị N. ở xã Pù Nhi. N. quen bạn trai cũng là chồng hiện tại qua những lần đi chợ phiên, tham gia hội xuân, và có tình cảm với nhau. “Ở bản em, nếu hai người thấy “ưng cái bụng” thì người con gái sẽ ngầm đồng ý cho người con trai "bắt về”, N. nói.

Khi N. được “bắt” về làm vợ, em đang học dở lớp 11. Mọi chuyện đến nhanh hơn em nghĩ. Sau khi theo chồng về nhà, cuộc sống của cô gái trẻ lập tức thay đổi. Những buổi sáng cắp sách đến trường được thay bằng việc nhóm bếp, nấu cơm, rồi theo chồng lên nương. Con đường đến lớp vì thế ngày một xa.

Nhưng không phải ai cũng rời lớp học sau khi lập gia đình. Ở một góc lớp khác, Vàng A.C. ở xã Mường Lý sau khi lấy vợ vẫn quay trở lại trường. C. kể rằng có lúc em từng nghĩ đến chuyện nghỉ học để đi làm thuê, bởi ở bản nhiều người cũng làm như vậy. Vừa có tiền gửi về nhà, vừa đỡ gánh nặng cho gia đình. Khi biết ý định đó, thầy cô đã tìm đến nhà vận động, khuyên cố gắng học hết THPT rồi hãy đi làm. Có bằng cấp thì sau này xin việc cũng dễ hơn. Cuối cùng C. quyết định quay lại lớp học.

Công tác ở nơi từng được xem là “vùng trũng” về tảo hôn, giáo viên Trường THPT Mường Lát gần như có thể sớm nhận ra những học sinh có nguy cơ nghỉ học để lập gia đình. Khi nghe tin, thầy cô lại tìm cách lên bản, đến tận nhà vận động. Có khi là một buổi chiều muộn sau giờ dạy, có khi là chuyến đi vội vào cuối tuần. Con đường vào bản nhiều nơi chỉ là lối đất mòn men theo sườn núi, mùa mưa lầy lội, mùa đông phủ sương dày. Nhưng với các thầy cô, những chuyến đi ấy đã trở thành quen thuộc.

Hiệu trưởng Trường THPT Mường Lát Nguyễn Nam Sơn, cho biết: "Để hạn chế tình trạng học sinh bỏ học sau tết vì lấy vợ, lấy chồng, nhà trường đã chủ động phối hợp với chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng trên địa bàn; giáo viên thường xuyên nắm bắt hoàn cảnh từng học sinh, giữ liên lạc với gia đình và trưởng bản để kịp thời vận động khi có dấu hiệu các em nghỉ học. Nhà trường cũng thường xuyên tổ chức các buổi tuyên truyền, giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản và hệ lụy của tảo hôn cho học sinh để nâng cao kiến thức, thay đổi nhận thức cho các em”.

Bài và ảnh: Đình Giang