Rằm tháng 7 có nên đốt vàng mã không?

Đốt vàng mã Rằm tháng 7 có ý nghĩa gì?

Tục đốt vàng mã xuất phát từ quan niệm dân gian cho rằng “trần sao âm vậy”. Theo đó, tiền, quần áo và những đồ dùng bằng giấy sau khi hóa sẽ được chuyển tới người đã khuất.

Ban đầu, vàng mã chủ yếu là tiền giấy và quần áo. Theo thời gian, thị trường xuất hiện thêm nhiều loại đồ mã mô phỏng nhà cửa, ô tô, điện thoại, đồ trang sức và các vật dụng hiện đại. Một số gia đình chi số tiền lớn để mua, đốt với mong muốn người thân đã mất "có cuộc sống đầy đủ".

Trong dịp Rằm tháng 7, tập tục này thường được thực hiện sau lễ cúng gia tiên hoặc cúng chúng sinh. Tuy nhiên, đốt vàng mã chỉ là một phong tục dân gian, không phải nghi thức bắt buộc. Gia đình không đốt vàng mã vẫn có thể tổ chức lễ cúng Rằm tháng 7 trang nghiêm, đầy đủ.

Tục đốt vàng mã đã có từ nhiều thế hệ. Ảnh: Thạch Thảo

Rằm tháng 7 có nên đốt vàng mã không?

Câu trả lời là không cần và không nên đốt vàng mã, đặc biệt không nên đốt với số lượng lớn.

Theo Giáo hội Phật giáo Việt Nam, trong giáo lý nhà Phật không có nội dung nào dạy người dân phải đốt tiền hoặc đồ dùng bằng giấy cho người đã khuất. Lễ Vu Lan diễn ra vào Rằm tháng 7 mang ý nghĩa báo hiếu, tưởng nhớ công ơn sinh thành, dưỡng dục và khuyến khích con người làm việc thiện để hồi hướng cho cha mẹ, tổ tiên.

Giáo hội cũng khuyến khích tăng ni, Phật tử làm từ thiện, giúp đỡ người có hoàn cảnh khó khăn, qua đó tạo nghiệp thiện lành để báo hiếu tổ tiên và cha mẹ. Đốt vàng mã nhiều không đồng nghĩa với hiếu kính nhiều. Lòng thành không được đo bằng số tiền mua đồ mã hay lượng tro sau buổi lễ, mà thể hiện qua cách con cháu đối xử với cha mẹ khi còn sống, việc giữ gìn nếp nhà và những hành động có ích cho cộng đồng.

Vì sao nên hạn chế đốt vàng mã?

Gây lãng phí

Nhiều người sẵn sàng chi từ vài trăm nghìn đến hàng triệu đồng mua vàng mã vào dịp Rằm tháng 7. Việc chạy theo tâm lý “nhà khác có gì, tổ tiên nhà mình cũng phải có” khiến lễ cúng ngày càng nặng về hình thức và tốn kém.

Trong khi đó, mâm cúng Rằm tháng 7 không cần cầu kỳ, mâm cao cỗ đầy mà nên tùy thuộc điều kiện của mỗi gia đình. Quan trọng nhất vẫn là sự trang nghiêm và thành tâm.

Gây ô nhiễm môi trường

Vàng mã khi cháy tạo ra khói, bụi và lượng tro lớn. Một số sản phẩm còn sử dụng phẩm màu, mực in, nilon hoặc vật liệu trang trí khó phân hủy. Nếu đốt cùng lúc với số lượng lớn ở khu dân cư, đình, đền, chùa, khói có thể ảnh hưởng đến người già, trẻ nhỏ và những người mắc bệnh đường hô hấp.

Tro vàng mã bị đổ xuống sông, hồ hoặc vỉa hè cũng làm mất vệ sinh và tăng gánh nặng thu gom rác thải.

Tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ

Đốt vàng mã tại ban công, hành lang chung cư, vỉa hè, gần xe cộ hoặc vật liệu dễ cháy có thể dẫn đến hỏa hoạn. Cơ quan phòng cháy, chữa cháy khuyến cáo khi thắp hương, đốt vàng mã phải có người trông coi, sử dụng dụng cụ khó cháy và dập tắt hoàn toàn tàn lửa trước khi rời đi.

Tại khu vực lễ hội, hành vi thắp hương hoặc đốt vàng mã không đúng nơi quy định có thể bị cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 200.000 đến 500.000 đồng, theo quy định tại Điểm a khoản 1 Điều 14 Nghị định 38/2021/NĐ-CP ngày 29/3/2021 của Chính phủ, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo.

Đốt vàng mã tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ. Ảnh: Thạch Thảo

Nếu gia đình vẫn muốn đốt vàng mã thì làm thế nào?

Với những gia đình còn duy trì tập tục, việc thay đổi có thể cần thời gian để tránh mâu thuẫn giữa các thế hệ. Trong trường hợp vẫn muốn hóa vàng, gia đình chỉ nên chuẩn bị một lượng nhỏ mang tính tượng trưng, không mua nhà cửa, xe cộ hay đồ mã cầu kỳ.

Vàng mã phải được đốt tại nơi cho phép, trong dụng cụ chuyên dụng, cách xa đồ dễ bắt lửa. Không đốt tại ban công, hành lang, cầu thang thoát hiểm, lòng đường hoặc dưới đường dây điện. Không để trẻ nhỏ tự hóa vàng và phải dập tắt hoàn toàn tro, tàn lửa sau khi kết thúc.

Khi đi lễ tại đình, đền, chùa, người dân cần tuân thủ nội quy, không tự ý mang vàng mã vào đốt. Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã nhiều năm khuyến cáo không sử dụng vàng mã tại các cơ sở thờ tự.

Không đốt vàng mã, nên làm gì trong Rằm tháng 7?

Thay vì dành nhiều tiền mua đồ mã, mỗi người có thể thể hiện lòng hiếu kính bằng những việc thiết thực như 

- Dành thời gian thăm hỏi, chăm sóc cha mẹ, ông bà.

- Lau dọn bàn thờ, chuẩn bị hoa tươi, trái cây hoặc mâm cơm phù hợp điều kiện gia đình.

- Thắp hương tưởng nhớ tổ tiên, đọc kinh hoặc cầu nguyện theo tín ngưỡng.

- Làm từ thiện, giúp đỡ người nghèo, người già neo đơn và trẻ em khó khăn.

- Hạn chế sát sinh, giữ lời nói hòa nhã, tránh tranh cãi.

- Trồng cây, bảo vệ môi trường hoặc thực hiện việc tốt để hồi hướng cho người đã khuất.

Không đốt vàng mã không có nghĩa là xem nhẹ phong tục hay thiếu thành kính với tổ tiên. Trái lại, việc giảm bỏ những nghi lễ tốn kém, chuyển tiền mua đồ mã thành hành động báo hiếu và sẻ chia chính là cách gìn giữ ý nghĩa nhân văn của Rằm tháng 7 trong đời sống hiện đại.