Rực rỡ nghệ thuật trình diễn dưới mái vòm gánh xiếc Bouglione (Pháp)
Nằm giữa lòng thủ đô Paris, Rạp xiếc Mùa đông Bouglione không chỉ là một gánh xiếc gắn bó với tuổi thơ của biết bao thế hệ công chúng Pháp và quốc tế suốt hơn 170 năm qua, mà còn là nhân chứng lịch sử và di sản văn hóa nghệ thuật của quốc gia này.

Không gian nghệ thuật với vải nhung đỏ và ánh đèn vàng rực rỡ. (Ảnh: MINH DUY)

Tòa nhà đa giác 20 cạnh độc đáo khánh thành năm 1852. (Ảnh: BOUGLIONE)
Được mệnh danh là một trong những “gánh xiếc đẹp nhất thế giới”, Bouglione hiên ngang tồn tại trong dòng chảy lịch sử nghệ thuật sân khấu của nước Pháp, mang theo sự giao thoa hoàn hảo giữa quá khứ huy hoàng và sự đổi mới sáng tạo không ngừng của nghệ thuật xiếc đương đại.
Dựa trên ý tưởng của Công tước De Morny - người anh em cùng mẹ khác cha của Hoàng đế Napoléon III, Rạp xiếc Mùa đông Bouglione chính thức nhận được giấy phép xây dựng vào ngày 17/12/1851. Công trình mang tính biểu tượng này được xây dựng trên nền một tháp nước cũ tại đại lộ Temple (Paris), với tên gọi ban đầu là Rạp xiếc Napoléon để tôn vinh vị hoàng đế.

Kỹ thuật giữ thăng bằng cơ thể trên không bằng tay đòi hỏi sự tập trung tuyệt đối của người nghệ sĩ. (Ảnh: MINH DUY)
Rạp xiếc nhanh chóng thành hình và hoàn thiện chỉ sau 8 tháng thi công thần tốc, dưới sự chỉ đạo của kiến trúc sư tài ba Jacques Hittorff - người thiết kế cho hai công trình vĩ đại khác của nước Pháp là Nhà ga phía Bắc (Gare du Nord) và Quảng trường Concorde. Ngày 11/12/1852, Hoàng đế Napoléon III đã đích thân tổ chức lễ khánh thành rạp xiếc này.
Với thiết kế độc đáo hình đa giác gồm 20 cạnh trên nền đường kính rộng 42m, rạp có sức chứa lên tới 3.900 chỗ ngồi tại thời điểm đó. Ngoài 21 chiếc đèn chùm khí ga mang lại vẻ đẹp lộng lẫy, rạp xiếc được tô điểm thêm bởi các tác phẩm điêu khắc và hội họa của những nghệ sĩ bậc thầy như James Pradier, Astyanax-Scévola Bosio, Nicolas-Louis Gosse và Louis-Ernest Barrias.

Giữa làn khói lan tỏa, những động tác đu dây của người nghệ sĩ xiếc như thách thức mọi định luật của trọng lực. (Ảnh: MINH DUY)
Đặc biệt, vào ngày 12/11/1859, nơi đây đã ghi dấu một cột mốc vàng son của ngành xiếc thế giới. Nghệ sĩ Jules Léotard đến từ thành phố Toulouse ở miền nam nước Pháp đã trình diễn thành công màn đu bay đầu tiên trong lịch sử.

Nín thở cùng những phần trình diễn xiếc tạo hình thăng bằng. (Ảnh: MINH DUY)
Khoảnh khắc lao mình từ một thanh xà này sang thanh xà khác giữa không trung đã biến tên tuổi của nghệ sĩ Jules Léotard và rạp xiếc này trở thành huyền thoại, định hình nên một trong những bộ môn xiếc hấp dẫn nhất cho đến tận ngày nay.
Sau đó, rạp xiếc lần lượt đổi tên thành Rạp xiếc Quốc gia vào năm 1870 và cuối cùng lấy tên chính thức là Rạp xiếc Mùa đông vào năm 1873.
Vào đầu thế kỷ XX, điện ảnh phát triển, thu hút sự thích thú của công chúng, cạnh tranh trực tiếp với nghệ thuật xiếc. Năm 1907, hãng phim Pathé tiếp quản rạp xiếc và biến nơi đây thành rạp chiếu thế hệ mới.
Trước nguy cơ Rạp xiếc Mùa đông dần đánh mất đi bản sắc, năm 1923, nhà đầu tư Gaston Desprez đã mua lại quyền khai thác và quyết tâm đưa công trình này trở lại thời kỳ hoàng kim của nghệ thuật xiếc.
Ông Gaston Desprez đã đầu tư mạnh mẽ để hiện đại hóa công trình, thay thế khán đài gỗ bằng bê-tông, nâng cấp hệ thống điện, chiếu sáng, âm thanh và kỹ thuật.

Người nghệ sĩ xiếc được nâng bổng lên không trung bằng sợi dây treo gắn vào búi tóc mỏng manh. (Ảnh: MINH DUY)
Với sự hỗ trợ của bộ ba danh hài Fratellini trên cương vị là giám đốc nghệ thuật, Gaston Desprez biến Rạp xiếc Mùa đông thành điểm đến văn hóa thời thượng nhất của giới thượng lưu và nghệ sĩ Paris, với những vở kịch câm và màn trình diễn xiếc nước được đầu tư hoành tráng.
Ngày 28/10/1934, bốn anh em nhà Bouglione gồm Sampion, Alexandre, Joseph và Firmin mua lại công trình này. Đoàn xiếc của gia đình Bouglione vốn nổi tiếng với các màn biểu diễn thú dữ, đã mang đến một luồng sinh khí mới. Và tên gọi Rạp xiếc Mùa đông Bouglione còn tồn tại mãi cho tới ngày nay.
Trong suốt hơn 90 năm qua, Rạp xiếc Mùa đông Bouglione trở nên nổi tiếng và thường xuyên tổ chức các chuyến lưu diễn toàn quốc, mang theo trang thiết bị và các rạp bạt khổng lồ di động.

Sau những bước nhảy rực lửa của dàn vũ công, chiếc vòng sắt khổng lồ xoay tròn liên tục với kỹ thuật giữ thăng bằng đỉnh cao của người nghệ sĩ xiếc. (Ảnh: MINH DUY)
Hàng loạt các chương trình được dàn dựng công phu, kết hợp giữa kỹ thuật xiếc đỉnh cao và âm nhạc, ánh sáng hiện đại, mang hơi thở hiện đại được trình diễn tới công chúng. Mỗi chương trình của Rạp xiếc Mùa đông Bouglione không chỉ làm tôn vinh vẻ đẹp của kiệt tác kiến trúc rạp xiếc đẹp nhất châu Âu, mà còn là lời khẳng định cho sự kiên cường và sức sáng tạo bất tận của nghệ thuật xiếc.

Dàn nhạc sống chơi liên tục suốt hai tiếng đồng hồ của buổi biểu diễn, cùng những màn vũ đạo uyển chuyển giữa các tiết mục xiếc, giúp giữ cho nhịp độ chương trình luôn sôi động. (Ảnh: KHẢI HOÀN)
Tại Pháp, Rạp xiếc mùa Đông Bouglione không chỉ là một điểm văn hóa giải trí, mà còn là một phần ký ức của nhiều thế hệ công chúng. Khán giả đến với gánh xiếc Bouglione như muốn tìm về với những ký ức tuổi thơ, đắm mình trong không gian huyền ảo của tấm rèm nhung đỏ, ánh đèn vàng lấp lánh và âm nhạc sống động.
Mỗi chương trình của Bouglione đều được khuấy động bởi một dàn nhạc sống, vũ đoàn ballet chuyên nghiệp và sự dẫn dắt của người quản trò, tạo nên một bầu không khí rực rỡ, sôi động và cuốn hút.
Rạp xiếc Mùa đông Bouglione cũng hòa mình trong dòng chảy phát triển của nghệ thuật, khi trở thành bối cảnh chính của bộ phim điện ảnh kinh điển “Trapeze” (1956).
Cũng có lúc, rạp được trưng dụng để quay chương trình truyền hình huyền thoại “La piste aux étoiles” (tạm dịch “Sàn diễn của những ánh sao”) suốt hơn 20 năm, ghi dấu ấn sâu đậm trong lòng nhiều thế hệ trẻ em và gia đình tại Pháp.
Rạp xiếc Mùa đông Bouglione ngày nay đã hạ sức chứa xuống 1.650 khán giả nhằm bảo đảm an toàn, nhưng vẫn góp phần không nhỏ trong kết hợp bảo tồn di sản và đổi mới kỹ thuật trình diễn, khẳng định vị thế vững chắc của nghệ thuật xiếc truyền thống trong dòng chảy văn hóa của xã hội hiện đại.











