S-500 của Nga khác gì S-400 và vì sao được xem là bước nhảy về phòng không?

S-400 từ lâu được xem là một trong những hệ thống phòng không tầm xa chủ lực của Nga. Tuy nhiên, S-500 Prometheus được phát triển theo hướng khác.

Hệ thống mới nhằm mở rộng phạm vi từ phòng không truyền thống sang nhiệm vụ phòng thủ tên lửa.

Điểm khác biệt nằm trước hết ở loại mục tiêu. S-400 chủ yếu được thiết kế để đối phó các mục tiêu khí động học như máy bay, UAV và tên lửa hành trình. Hệ thống này cũng có khả năng hạn chế chống tên lửa đạn đạo ở giai đoạn cuối.

S-500 được thiết kế để xử lý những mục tiêu khó hơn. Nga công bố hệ thống có khả năng đối phó tên lửa đạn đạo và các mục tiêu tốc độ cao.

Các đánh giá nguồn mở cũng cho rằng S-500 có thể sử dụng dòng tên lửa đánh chặn 77N6 để thực hiện nhiệm vụ phòng thủ tên lửa.

Về tầm đánh chặn, CSIS đánh giá S-500 có phạm vi 500-600 km tùy loại tên lửa đánh chặn. Hệ thống được thiết kế với nhiều loại radar, trong đó có radar chuyên theo dõi mục tiêu đạn đạo và radar điều khiển đánh chặn.

Một cuộc thử nghiệm năm 2021 đặc biệt đáng chú ý. Bộ Quốc phòng Nga cho biết S-500 đã thực hiện vụ đánh chặn mục tiêu đạn đạo tốc độ cao tại thao trường Kapustin Yar và xác nhận các đặc tính chiến thuật - kỹ thuật được yêu cầu.

Khả năng chống mục tiêu tốc độ cao là điểm khiến S-500 khác đáng kể so với cách tiếp cận phòng không truyền thống.

Máy bay và tên lửa hành trình có thể bay theo quỹ đạo tương đối thấp và cơ động. Trong khi đó, tên lửa đạn đạo có thể lao xuống mục tiêu với tốc độ rất lớn, làm giảm mạnh thời gian phát hiện và đánh chặn.

S-500 vì vậy được phát triển để tạo thêm một lớp bảo vệ trước những mối đe dọa mà các hệ thống phòng không thông thường khó xử lý.

Một số đánh giá còn cho rằng hệ thống được định hướng đối phó các mục tiêu siêu vượt âm. Tuy nhiên, năng lực thực tế đối với từng loại mục tiêu vẫn chưa được công bố đầy đủ.

Cách Nga xây dựng S-500 cũng cho thấy ranh giới giữa phòng không và phòng thủ tên lửa ngày càng thu hẹp.

Một hệ thống không chỉ bảo vệ trước máy bay mà còn phải phát hiện, theo dõi và đánh chặn tên lửa đạn đạo tốc độ cao.

Cuối năm 2025, Bộ trưởng Quốc phòng Nga Andrey Belousov thông báo trung đoàn S-500 đầu tiên đã bắt đầu trực chiến.

Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình đưa hệ thống vào mạng lưới phòng thủ của Nga.

Tuy nhiên, S-500 không đơn giản là hệ thống thay thế S-400. Hai hệ thống được thiết kế cho những nhiệm vụ có phần khác nhau và có thể bổ sung cho nhau.

S-400 tiếp tục đảm nhiệm phần lớn nhiệm vụ phòng không tầm xa, trong khi S-500 được hướng tới những mục tiêu có tốc độ và độ khó cao hơn.

Điểm khiến S-500 đáng chú ý vì thế không chỉ nằm ở tầm bắn. Giá trị lớn hơn nằm ở việc Nga muốn kết hợp năng lực phòng không với phòng thủ tên lửa trong cùng một kiến trúc.

Nếu các năng lực được công bố hoạt động đúng như thiết kế, S-500 sẽ tạo thêm một lớp bảo vệ trước những loại vũ khí mà các hệ thống phòng không truyền thống khó đối phó.