Gìn giữ và phát huy giá trị nhà trình tường

Ông Lỳ Xuyến Phù, bản A Pa Chải giới thiệu về ngôi nhà trình tường.

Đến A Pa Chải, xã Sín Thầu, chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng trước vẻ đẹp bình yên, mộc mạc của bản vùng cao nơi cực Tây Tổ quốc. Nổi bật giữa không gian núi rừng trùng điệp là ngôi nhà trình tường truyền thống của đồng bào Hà Nhì, với tường đất dày, mái nhà thấp và gam màu nâu trầm hòa quyện cùng thiên nhiên.

Nơi quanh năm mây phủ, điều kiện khắc nghiệt, đồng bào Hà Nhì khi xây nhà phải tính toán kỹ lưỡng để có được nơi cư trú an toàn, thích nghi với thời tiết và bền bỉ trước sương gió. Nhà trình tường được làm hoàn toàn bằng đất sét, mái được lợp bằng cỏ gianh và chỉ có một cửa ra vào ở chính giữa; trên tường thường có những lỗ tròn nhỏ để thông gió. Một ngôi nhà thường rộng 60 - 80m2, tường dày 40 - 45cm và cao 4 - 5m. Nhờ những bức tường đất sét và mái nhà cỏ gianh dày dặn, nhà trình tường ấm áp vào mùa đông, mát vào mùa hè.

Ông Lỳ Xuyến Phù, bản A Pa Chải chia sẻ: “Nhà trình tường là nét kiến trúc truyền thống được đồng bào Hà Nhì gìn giữ qua nhiều thế hệ. Để hoàn thành một ngôi nhà, từ khâu chọn đất, trình tường đến lợp mái đều cần sự khéo léo, kinh nghiệm và công sức của nhiều người. Với chúng tôi, ngôi nhà không chỉ là nơi che mưa, chắn gió, sum vầy của gia đình mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa, phong tục, tập quán của dân tộc. Vì vậy, việc bảo tồn những ngôi nhà trình tường không chỉ là gìn giữ di sản của cha ông, mà còn giúp thế hệ trẻ hiểu, tự hào về bản sắc dân tộc mình, đồng thời giới thiệu nét đẹp văn hóa Hà Nhì đến du khách gần xa”.

Đến nay, đồng bào Hà Nhì ở xã Sín Thầu vẫn gìn giữ và phát huy nét văn hóa đặc sắc kiến trúc nhà trình tường. Những năm gần đây, xã Sín Thầu đón nhiều đoàn khách trong và ngoài tỉnh đến tham quan, khám phá cảnh quan thiên nhiên, tìm hiểu phong tục, tập quán, kiến trúc nhà trình tường và trải nghiệm đời sống văn hóa của đồng bào. Đây là cơ hội để địa phương phát huy tiềm năng du lịch cộng đồng, gắn bảo tồn bản sắc văn hóa với phát triển kinh tế, từng bước nâng cao đời sống người dân.

Từ năm 2023, nhà trình tường tại Homestay Lỳ Xuyến Phù được đưa vào khai thác du lịch, trở thành điểm lưu trú mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống của dân tộc Hà Nhì. Với 4 phòng ngủ được thiết kế trong không gian kiến trúc tường đất độc đáo, mộc mạc, mang đến cho du khách cơ hội trải nghiệm, khám phá nét đẹp trong đời sống và phong tục tập quán của đồng bào vùng cao. Việc đưa nhà trình tường vào phục vụ du lịch không chỉ góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch địa phương, mà còn mở ra hướng đi thiết thực trong bảo tồn, phát huy giá trị kiến trúc truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân.

Chị Nguyễn Thị Nhàn, du khách Hà Nội chia sẻ: “Tôi rất ấn tượng với kiến trúc nhà trình tường của đồng bào Hà Nhì. Ngôi nhà được làm từ đất nhưng rất chắc chắn, mát mẻ, mang vẻ đẹp mộc mạc và gần gũi với thiên nhiên. Được lưu trú tại đây, tôi có cơ hội tìm hiểu rõ hơn về nét văn hóa truyền thống, phong tục và đời sống của người dân địa phương. Tôi nghĩ đây là trải nghiệm rất đặc biệt, góp phần tạo sức hút cho du lịch Điện Biên”.

Xác định gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống là nền tảng, phát triển du lịch là hướng đi góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế địa phương, xã Sín Thầu đã và đang chú trọng bảo tồn các giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Hà Nhì gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Trong đó, địa phương khuyến khích người dân gìn giữ kiến trúc nhà trình tường, trang phục truyền thống, tiếng nói, làn điệu dân ca và các phong tục, tập quán tốt đẹp; đồng thời từng bước xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm, tạo điều kiện để du khách khám phá đời sống văn hóa bản địa.

Ông Đỗ Thùy Giang, Phó Chủ tịch UBND xã Sín Thầu chia sẻ: “Thời gian tới, xã đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức của người dân trong gìn giữ kiến trúc nhà trình tường. Qua đó, không chỉ góp phần lưu giữ những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ, mà còn góp phần đưa bản sắc văn hóa Hà Nhì trở thành nguồn lực nội sinh thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Trải qua bao thế hệ, những ngôi nhà trình tường vẫn luôn hiện diện giữa núi rừng Sín Thầu, trở thành biểu tượng kiến trúc độc đáo và là niềm tự hào trong đời sống văn hóa của đồng bào Hà Nhì. Trong nhịp sống hiện đại, việc gắn bảo tồn nhà trình tường với phát triển du lịch cộng đồng đang mở ra hướng đi mới, góp phần đưa những giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với du khách, tạo sinh kế cho người dân. Để những nếp nhà trình tường mãi bền vững cùng thời gian, cần có sự chung tay của chính quyền và cộng đồng, để di sản không chỉ được lưu giữ trong ký ức mà tiếp tục hiện diện sống động trong đời sống hôm nay và mai sau.