Sâm Ngọc Linh mở hướng sinh kế bền vững cho người dân miền núi

Hình thành chuỗi giá trị cho sâm Ngọc Linh

Giữa những cánh rừng nguyên sinh phủ mây ở vùng cao Trà Linh, cây sâm Ngọc Linh đang được kỳ vọng trở thành “đòn bẩy” mới cho kinh tế miền núi phía Tây Đà Nẵng. Không chỉ là dược liệu quý hiếm mang giá trị đặc hữu, sâm Ngọc Linh còn được định hướng phát triển thành ngành kinh tế sinh học gắn với bảo tồn rừng, phát triển du lịch sinh thái và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu ngày càng tăng, bài toán đặt ra không chỉ là mở rộng diện tích trồng mà còn phải bảo tồn nguồn gen, chuẩn hóa cây giống và hình thành vùng nguyên liệu quy mô lớn theo hướng bài bản, bền vững.

Lãnh đạo TP. Đà Nẵng khảo sát thực tế vùng trồng sâm Ngọc Linh

Hiện Trung tâm Phát triển sâm Ngọc Linh và Dược liệu thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường đang quản lý hơn 50ha rừng tự nhiên tại thôn 2, xã Trà Linh. Trong đó, khu vực bảo tồn nguồn gen được quy hoạch riêng biệt, còn vùng sản xuất cây giống được tổ chức theo hướng chuyên sâu nhằm đáp ứng nhu cầu mở rộng vùng trồng trong tương lai.

Mỗi năm, Trung tâm duy trì sản xuất khoảng 200.000 cây giống và đặt mục tiêu nâng lên khoảng 500.000 cây vào năm 2030. Đây được xem là nền tảng quan trọng để từng bước chủ động nguồn giống chất lượng cao phục vụ phát triển vùng sâm trên địa bàn.

Không chỉ thực hiện nhiệm vụ bảo tồn nguồn gen, Trung tâm còn đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, chuyển giao kỹ thuật trồng sâm và dược liệu, cung ứng cây giống và phát triển các sản phẩm đặc hữu từ sâm Ngọc Linh. Nhiều đề tài nghiên cứu cũng đang được triển khai nhằm hoàn thiện quy trình kỹ thuật, hướng tới phát triển cây sâm theo hướng khoa học và bền vững.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phạm Nam Sơn, thành phố đang xây dựng đề án nâng cao năng lực Trung tâm đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 với nhiều nhóm nhiệm vụ trọng tâm như bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh, chuẩn hóa quy trình sản xuất cây giống, kiểm định nguồn gốc, tăng cường nghiên cứu khoa học và liên kết sản xuất.

“Mục tiêu là xây dựng Trung tâm trở thành đơn vị khoa học chuyên sâu về sâm Ngọc Linh và dược liệu, không chỉ phục vụ bảo tồn nguồn gen mà còn hỗ trợ kiểm nghiệm, kiểm định chất lượng nhằm nâng cao giá trị và uy tín thương hiệu sâm Ngọc Linh trên thị trường”, ông Sơn cho biết.

Song song với nâng cao năng lực chuyên môn, TP. Đà Nẵng đang rà soát, hoàn thiện các cơ chế chính sách hỗ trợ phát triển sâm Ngọc Linh và cây dược liệu quý.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, việc kiểm định nguồn gốc và chất lượng sâm cũng là giải pháp cần thiết để từng bước hạn chế tình trạng sâm giả, sâm kém chất lượng đang ảnh hưởng đến thương hiệu sâm Ngọc Linh thời gian qua.

Song song với nâng cao năng lực chuyên môn, thành phố cũng đang rà soát, hoàn thiện các cơ chế chính sách hỗ trợ phát triển sâm Ngọc Linh và cây dược liệu quý. Những chính sách trước đây của tỉnh Quảng Nam liên quan đến bảo tồn và phát triển dược liệu hiện được tích hợp, hoàn thiện để trình HĐND thành phố xem xét, tạo cơ sở pháp lý và nguồn lực hỗ trợ người dân, doanh nghiệp đầu tư phát triển vùng dược liệu.

Kỳ vọng đổi thay vùng cao từ cây sâm quý

Tại Trà Linh, tiềm năng phát triển vùng nguyên liệu sâm quy mô lớn đang thu hút sự quan tâm của nhiều doanh nghiệp. Công ty cổ phần Nông nghiệp Trường Hải (THACO AGRI) đã triển khai khảo sát thực tế và đề xuất phát triển vùng trồng sâm Ngọc Linh theo mô hình chuyên canh quy mô lớn, thay vì cách trồng nhỏ lẻ truyền thống.

Theo phương án khảo sát, tổng diện tích vùng dự kiến khoảng 5.800ha, trong đó khoảng 1.500ha phù hợp để phát triển sâm Ngọc Linh, phần diện tích còn lại được định hướng phát triển dược liệu và chăn nuôi.

Điểm đáng chú ý là doanh nghiệp định hướng phát triển vùng nguyên liệu gắn với liên kết người dân địa phương thông qua hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp cây giống và bao tiêu sản phẩm. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp người dân miền núi từng bước thay đổi phương thức sản xuất, nâng cao thu nhập và ổn định sinh kế.

Không chỉ dừng ở phát triển kinh tế, vùng sâm Ngọc Linh còn mở ra dư địa lớn cho du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa bản địa của đồng bào vùng cao.

Trong chuyến khảo sát thực tế vùng trồng sâm tại xã Trà Linh, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Lê Ngọc Quang đặc biệt nhấn mạnh bài toán sinh kế bền vững cho người dân miền núi.

Sâm Ngọc Linh được xem là một trong năm loại sâm quý nhất thế giới, đang phát triển trên dãy núi Ngọc Linh, khu vực giáp ranh giữa Đà Nẵng và Quảng Ngãi.

Theo Bí thư Thành ủy, việc phụ thuộc vào cây keo lá tràm trong nhiều năm qua không tạo được đột phá về thu nhập, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ sạt lở đất. Vì vậy, thành phố cần xây dựng những chương trình phát triển có tính động lực nhằm hình thành sinh kế lâu dài cho người dân vùng cao.

Một trong những hướng đi trọng tâm được xác định là phát triển sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu quý bản địa theo quy mô lớn, gắn với chuỗi giá trị đồng bộ từ sản xuất, thu mua, chế biến sâu đến kiểm định chất lượng và phát triển thương hiệu.

Theo Bí thư Thành ủy, hiện nay việc trồng sâm vẫn còn phân tán, quy mô nhỏ, chưa khai thác hết tiềm năng giá trị của loại dược liệu quý này.

“Sâm Ngọc Linh không chỉ để ngâm rượu hay mật ong mà còn có giá trị rất lớn trong chăm sóc sức khỏe, mỹ phẩm và nhiều sản phẩm liên quan”, Bí thư Thành ủy nhấn mạnh.

Song song với phát triển dược liệu, thành phố cũng định hướng chuyển đổi những diện tích trồng keo lá tràm, cao su hoặc đất sản xuất kém hiệu quả sang các loại cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao hơn.

Theo đánh giá của lãnh đạo thành phố, nếu hình thành được chuỗi sản xuất bài bản, kết nối với thị trường du lịch Đà Nẵng, các sản phẩm nông nghiệp sạch và đặc sản vùng cao sẽ có nhiều cơ hội mở rộng thị trường và gia tăng giá trị.

Hiện nay, sâm Ngọc Linh được xem là một trong năm loại sâm quý nhất thế giới, đang phát triển trên dãy núi Ngọc Linh, khu vực giáp ranh giữa Đà Nẵng và Quảng Ngãi. Hàng trăm năm qua, đồng bào Xơ Đăng, Ca Dong, Bh’noong đã đưa cây sâm từ tự nhiên về trồng dưới tán rừng nguyên sinh ở độ cao từ 1.200 đến 2.000m.

Hiện diện tích trồng sâm Ngọc Linh tại các xã vùng cao phát triển hơn 4.000ha, mỗi năm cung ứng ra thị trường hàng chục tạ củ sâm cùng nhiều sản phẩm từ lá và hoa sâm.

Nếu được đầu tư đồng bộ từ hạ tầng giao thông, vùng nguyên liệu, nghiên cứu khoa học đến phát triển du lịch sinh thái, khu vực miền núi phía Tây Đà Nẵng được kỳ vọng sẽ tạo nên bước chuyển mạnh mẽ về kinh tế - xã hội, nơi những cánh rừng không chỉ giữ màu xanh cho đại ngàn mà còn trở thành nền tảng cho sinh kế bền vững của người dân vùng cao.