Sàn giao dịch các-bon - Việt Nam đang đặt nền móng cho một kiến trúc tài chính hoàn toàn mới

Đây là chia sẻ của ông Lê Ngọc Lâm - Chủ tịch Hội đồng Quản trị Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) về ý nghĩa của việc Việt Nam chính thức vận hành sàn giao dịch các-bon vào ngày 29/6 vừa qua.

Đồng hành với TTCK Việt Nam ngay từ những ngày đầu khai trương, đến nay BIDV đã có bề dày gần 26 năm kinh nghiệm đảm nhiệm vai trò ngân hàng thanh toán cho thị trường cơ sở, thực hiện thanh toán an toàn, thông suốt cho hơn 6.000 phiên giao dịch, với doanh số thanh toán bình quân đạt khoảng 1,5 - 2 triệu tỷ đồng mỗi năm. Bên cạnh đó, BIDV là ngân hàng lưu ký - giám sát uy tín, đồng thời cung cấp dịch vụ ngân hàng toàn diện cho các chủ thể tham gia thị trường.

Thời gian qua, năng lực, uy tín và chất lượng dịch vụ của BIDV đã và đang được Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), các Sở Giao dịch chứng khoán, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) cùng cộng đồng nhà đầu tư ghi nhận và đánh giá cao.

Với tôn chỉ đồng hành cùng thị trường và cơ quan quản lý, ngay từ những ngày đầu, BIDV đã tích cực phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính, UBCKNN, VSDC và các Sở giao dịch để nghiên cứu mô hình vận hành cho sàn giao dịch các-bon. BIDV cũng là ngân hàng đầu tiên ký kết Bản Ghi nhớ hợp tác (MOU) với Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) vào năm 2022 về nội dung thúc đẩy phát triển tài chính xanh bền vững, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Từ đó, chúng tôi đã phối hợp chặt chẽ cùng các cơ quan quản lý hoàn thiện xây dựng và kiểm thử hệ thống thanh toán cho sàn giao dịch các-bon vào tháng 5/2026 vừa qua.

Là ngân hàng có quy mô lớn nhất Việt Nam, phần lớn các doanh nghiệp được giao hạn ngạch theo Quyết định 699/QĐ-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đều đang là khách hàng của BIDV. Do đó, BIDV đã chủ động phối hợp các đơn vị tư vấn để triển khai đào tạo và hỗ trợ các doanh nghiệp trong hoạt động kiểm kê phát thải. Hướng dẫn, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong hoạt động mở tài khoản lưu ký, giao dịch tại các công ty chứng khoán và thực hiện nghiệp vụ mua/bán trên sàn.

Chúng tôi kỳ vọng quy mô và thanh khoản thị trường các-bon ngày càng tăng trưởng và phát triển theo chiều sâu. Các chủ thể tham gia giao dịch không chỉ dừng ở việc thí điểm các doanh nghiệp bắt buộc, mà tiến tới thu hút thêm các nhà đầu tư tài chính, các quỹ phát triển xanh tham gia tự nguyện. Giá giao dịch hạn ngạch và tín chỉ các-bon ổn định và có xu hướng tăng dần sẽ tạo động lực tích lũy và giao dịch thay vì chỉ mua để tuân thủ. Từng bước, cùng cơ quan quản lý tiến tới việc kết nối liên thông thị trường Việt Nam với quốc tế trong giai đoạn vận hành chính thức sàn.

Cùng với đó, chúng tôi cũng kỳ vọng rằng, thị trường các-bon sẽ sớm trở nên sôi động để có thể mở rộng thêm dịch vụ như: Tài trợ giao dịch các-bon (Carbon Financing), tài trợ mua lại tín chỉ các-bon (Carbon Repo Financing), Token hóa tin chí chỉ các-bon (Carbon Credit Tokenization), Cho vay cầm cố bằng tín chỉ các-bon (Carbon-backed Lending), Tư vấn tài chính các-bon (Carbon Advisory Services)… cũng như nhiều hình thức sản phẩm tài chính “xanh” hấp dẫn khác cho thị trường.

Nhìn một cách dài hạn, Việt Nam không chỉ vừa khai trương một sàn giao dịch đơn thuần - chúng ta đang đặt nền móng cho một kiến trúc tài chính hoàn toàn mới, đặt bài toán khí hậu vào trung tâm của nền kinh tế. Hãy nhìn thẳng vào con số: để đạt Net Zero năm 2050, theo tổ chức KPMG ước tính, Việt Nam cần bổ sung khoảng 368 tỷ USD đầu tư khí hậu từ nay đến năm 2040 - tương đương 6,8% GDP mỗi năm. Khoản đầu tư khổng lồ này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân sách nhà nước và nguồn vốn tư nhân. Do vậy, câu hỏi không phải là “có cần thị trường các-bon không”, mà là “làm sao vận hành nó hiệu quả nhất”.

Về phía nền kinh tế nói chung, cơ chế trao đổi hạn ngạch phát thải tạo ra điều mà pháp lệnh hành chính không làm được: đó là biến mục tiêu giảm phát thải thành lợi ích tài chính cụ thể thúc đẩy phát triển công nghệ phát thải thấp, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Doanh nghiệp phát thải vượt hạn ngạch phải mua thêm quyền phát thải; doanh nghiệp đầu tư công nghệ xanh có hàng hóa để bán. Đây là lực kéo thị trường - mạnh hơn bất kỳ chính sách nào. Ở giai đoạn thí điểm hiện nay, 110 doanh nghiệp trong ngành nhiệt điện, sắt thép và xi măng - những nguồn phát thải lớn nhất - đã vào cuộc. Đó là khởi đầu đúng hướng.

Về thị trường vốn, tôi thấy ít nhất ba chuyển biến có tính cấu trúc. Thứ nhất, tín chỉ các-bon là loại tài sản tài chính mới - có thể định giá, giao dịch, và tiến tới có thể dùng làm tài sản đảm bảo - mở rộng đáng kể danh mục công cụ của thị trường vốn Việt Nam. Thứ hai, khi thị trường các-bon vận hành minh bạch, chúng ta sẽ tăng cường được hình ảnh với các nhà đầu tư tổ chức quốc tế vốn đặt tiêu chí ESG làm điều kiện tiên quyết khi phân bổ vốn - đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam được nâng hạng lên Thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell. Thứ ba, đối với nhiều quốc gia, thị trường các-bon có giá trị như một “hộ chiếu xanh” để tiếp cận dòng vốn quốc tế và tránh bị áp thuế các-bon biên giới (như EU CBAM) từ các thị trường lớn như EU. Từ đó, hệ thống ngân hàng sẽ có thêm nền tảng để tiếp cận nguồn vốn xanh lãi suất thấp từ ADB, IFC, WB - nguồn vốn vốn chỉ ưu tiền chảy vào những nơi có hạ tầng quản trị các-bon thực chất.

Theo báo cáo của World Bank năm 2025, việc định giá các-bon đã huy động hơn 107 tỷ USD cho ngân sách các quốc gia vào năm 2025. Trên thị trường tín chỉ các-bon, tổng lượng phát hành tín chỉ các-bon đã tăng 8% từ năm 2024 đến năm 2025. Hiện nay, gần 30% lượng khí thải nhà kính toàn cầu được bao phủ bởi giá các-bon trực tiếp thông qua 87 chính sách đã được thực hiện. Đó là những số liệu mang ý nghĩa to lớn cả về môi trường và tài chính với tất cả các nền kinh tế trên toàn cầu.

BIDV vinh dự đồng hành ngay từ những ngày đầu với tư cách ngân hàng thanh toán của sàn các-bon. Với chúng tôi, đây không phải nghĩa vụ tuân thủ - đây là vị trí chiến lược trong hệ sinh thái tài chính xanh quốc gia mà BIDV đã chuẩn bị từ nhiều năm qua. Con đường đến năm 2050 còn dài, nhưng ngày 29/6/2026 sẽ được nhớ đến như ngày Việt Nam chứng minh rằng cam kết khí hậu không chỉ là lời tuyên bố, mà là hành động có thể đo đếm bằng các giá trị tài chính hiện hữu.

BIDV tự hào là ngân hàng tiên phong trên thị trường xây dựng Chiến lược phát triển bền vững và thực hành ESG giai đoạn 2026 - 2030 (Chiến lược ESG) như là một trọng tâm trong chiến lược phát triển dài hạn. BIDV hướng tới mục tiêu trở thành ngân hàng dẫn đầu thị trường Việt Nam trong phát triển xanh, bền vững và thực hành ESG, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường của Đất nước.

Chiến lược ESG của BIDV được triển khai toàn diện trên cả 3 trụ cột Môi trường - Xã hội - Quản trị với hệ thống mục tiêu, giải pháp toàn diện để tích hợp ESG vào hoạt động kinh doanh. Trong đó, một số giải pháp chủ yếu sau:

Thứ nhất, về tài chính bền vững, BIDV chủ động định hướng dòng vốn tín dụng vào các lĩnh vực xanh và bền vững, tiên phong đồng hành cùng khách hàng trong quá trình chuyển đổi xanh thông qua: (i) tiếp tục hoàn thiện hệ thống khung tiêu chuẩn, chính sách cho tài chính bền vững; (ii) phát triển các sản phẩm như tín dụng xanh, thẻ, dịch vụ ngân hàng… tích hợp yếu tố môi trường - xã hội; (iii) tư vấn khách hàng phát hành trái phiếu ESG, kết nối bên thứ 3 hỗ trợ khách hàng trong quá trình chuyển đổi; (iv) đẩy mạnh thu hút tiền gửi xanh, phát hành trái phiếu ESG, nguồn vốn từ các quỹ/định chế/tổ chức quốc tế để bổ sung nguồn lực dài hạn phục vụ tài chính bền vững…

Thứ hai, đối với thị trường carbon, bên cạnh cung cấp dịch vụ thanh toán trên sàn giao dịch các-bon bắt buộc, trong thời gian tới, BIDV sẽ tiếp tục nghiên cứu quy định pháp lý, thông lệ thị trường để phát triển sản phẩm/dịch vụ và triển khai các hoạt động kinh doanh phù hợp trên thị trường các-bon tự nguyện. BIDV nhìn nhận thị trường các-bon không chỉ là một thị trường dịch vụ mới, mà còn là một bộ phận trong hệ sinh thái hỗ trợ khách hàng đo lường, quản lý và giảm phát thải.

Thứ ba, BIDV hướng tới xây dựng mô hình ngân hàng xanh ngay trong hoạt động thông qua triển khai các giải pháp đồng bộ để giảm phát thải hoạt động; đẩy mạnh chuyển đổi số, tối ưu hóa vận hành; sử dụng tiết kiệm, hiệu quả năng lượng và tư liệu lao động trên toàn hệ thống. Điều này vừa giảm tác động đến môi trường, vừa nâng cao năng suất, tiết kiệm chi phí và cải thiện trải nghiệm khách hàng.

Thứ tư, BIDV tiếp tục tích hợp yếu tố môi trường - xã hội trong quản lý rủi ro tổng thể và hoạt động cấp tín dụng, từng bước nâng cao năng lực nhận diện, đo lường và quản lý các rủi ro liên quan đến biến đổi khí hậu và quá trình chuyển đổi của khách hàng. Đồng thời, tiếp tục chú trọng quản trị công ty và công bố thông tin minh bạch theo thông lệ quốc tế.

Thứ năm, BIDV đẩy mạnh xây dựng nền tảng dữ liệu và công nghệ trong quản lý nội bộ, báo cáo và giám sát các hoạt động tài chính xanh, ESG… Dữ liệu đầy đủ là cơ sở để BIDV đo lường thực chất kết quả và đưa ra quyết định phân bổ vốn hiệu quả hơn.

Đồng thời, phát triển bền vững tại BIDV không chỉ hướng đến môi trường mà còn phải tạo ra giá trị lâu dài cho con người và xã hội, thông qua nâng cao trải nghiệm khách hàng, xây dựng môi trường làm việc hạnh phúc, bảo đảm quyền lợi của người lao động và đóng góp thiết thực cho cộng đồng.

Đây là một câu hỏi rất quan trọng bởi bất kỳ chiến lược nào của doanh nghiệp cũng đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là tạo ra giá trị bền vững cho cổ đông. Đối với BIDV, phát triển xanh không phải là lựa chọn giữa trách nhiệm xã hội và hiệu quả kinh doanh, mà là phương thức để ngân hàng tăng trưởng hiệu quả hơn, an toàn hơn và bền vững hơn trong dài hạn.

Trước hết, chúng tôi xác định triển khai “ngân hàng xanh” tại BIDV một cách toàn diện, tổng thể, trên tất cả các hoạt động kinh doanh cốt lõi, không chỉ dừng lại ở yếu tố xanh - môi trường (E) mà còn chú trọng vào yếu tố xã hội (S) và quản trị (G) để đem lại lợi ích, tiện ích tốt nhất cho các bên liên quan, bao gồm các cổ đông.

Dưới giác độ quản trị, ESG giúp BIDV tiếp tục kiện toàn mô thức quản trị theo chuẩn mực quốc tế, nâng cao tính minh bạch, tăng cường quản trị rủi ro và hiệu quả vận hành. Đây là những yếu tố trực tiếp góp phần bảo vệ lợi ích của cổ đông, nâng cao chất lượng hoạt động và củng cố niềm tin của thị trường đối với BIDV.

Quan trọng hơn, chúng tôi cho rằng phát triển bền vững ngày nay không còn là một lựa chọn mang tính trách nhiệm xã hội đơn thuần, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu của quá trình phát triển. Mô hình tăng trưởng truyền thống đang bộc lộ nhiều giới hạn, biến đổi khí hậu đã trở thành rủi ro kinh tế trực tiếp, yêu cầu của cơ quan quản lý, khách hàng, nhà đầu tư cũng đang thay đổi rất nhanh. Trong bối cảnh đó, năng lực tích hợp ESG ngày càng trở thành yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh, khả năng thích ứng và triển vọng tăng trưởng dài hạn của các tổ chức tài chính. Vì vậy, phát triển xanh chính là lựa chọn để BIDV phát triển bền vững hơn, nâng cao sức chống chịu trước các rủi ro và tạo ra giá trị ổn định, lâu dài cho cổ đông.

Bên cạnh đó, xu hướng đầu tư trên thế giới cũng đang thay đổi mạnh mẽ. Ngày càng nhiều nhà đầu tư, đặc biệt là các quỹ đầu tư và định chế tài chính quốc tế, coi ESG là một tiêu chí quan trọng khi đánh giá doanh nghiệp và đưa ra quyết định đầu tư. Việc BIDV chủ động triển khai Chiến lược phát triển bền vững và thực hành ESG từ sớm không chỉ góp phần nâng cao uy tín, vị thế và thương hiệu của ngân hàng trên thị trường, mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận các nguồn vốn chất lượng, thu hút thêm các nhà đầu tư dài hạn trong tương lai. Đây cũng chính là lợi ích thiết thực đối với các cổ đông của BIDV.

Chúng tôi tin rằng, hiệu quả, lợi ích của chiến lược “Xanh” không chỉ được đo bằng kết quả trong một vài năm, mà bằng khả năng giúp BIDV duy trì tăng trưởng bền vững, nâng cao giá trị doanh nghiệp và tạo ra lợi ích lâu dài cho Nhà nước, các cổ đông, khách hàng, người lao động và cộng đồng. Đây cũng chính là mục tiêu mà BIDV kiên định theo đuổi trong chiến lược trở thành Tập đoàn tài chính - ngân hàng “LỚN - MẠNH - XANH” hàng đầu khu vực.

Phạm Thái