Sàng lọc định kỳ để tiến tới chấm dứt bệnh lao

Sàng lọc lao trong cộng đồng giúp kiểm soát hiệu quả bệnh lao. BV Phổi Hải Phòng

Nhiều ca bệnh chưa được phát hiện

Dù đã đạt nhiều kết quả tích cực trong những năm qua, bệnh lao vẫn là thách thức lớn đối với y tế Việt Nam. Theo ước tính, mỗi năm cả nước có khoảng 184.000 ca mắc mới và khoảng 12.000 người tử vong do lao . Việt Nam hiện nằm trong nhóm 12 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới và đứng thứ 10/30 nước có gánh nặng lao kháng thuốc cao nhất.

Đáng chú ý, số ca được phát hiện mới chỉ đạt khoảng 63% so với ước tính, đồng nghĩa với việc còn một lượng lớn bệnh nhân lao đang tồn tại trong cộng đồng nhưng chưa được chẩn đoán và điều trị. Ước tính có tới 40–50% dân số chưa từng được sàng lọc bệnh lao, trong khi nhiều người dù khám sức khỏe định kỳ vẫn bị bỏ sót nội dung này .

Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi cách tiếp cận trong phòng, chống lao. Không thể chỉ trông chờ vào phát hiện thụ động khi người bệnh có triệu chứng rõ ràng, bởi khoảng 40% bệnh nhân lao không có biểu hiện lâm sàng điển hình . Điều này khiến bệnh âm thầm lây lan trong cộng đồng và chỉ được phát hiện khi đã muộn.

Lấy y tế cơ sở làm nền tảng

Trong bối cảnh đó, định hướng chuyển từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, lấy y tế cơ sở làm nền tảng theo Nghị quyết 72-NQ/TW được xem là bước ngoặt quan trọng trong chiến lược phòng, chống lao.

Theo kế hoạch, từ năm 2026, người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần. Đây được coi là “chìa khóa vàng” để phát hiện sớm bệnh lao, đặc biệt là các trường hợp không có triệu chứng. Việc lồng ghép chụp X-quang phổi và xét nghiệm GeneXpert vào khám định kỳ sẽ giúp phát hiện các ca bệnh tiềm ẩn ngay tại tuyến cơ sở .

Hệ thống y tế hiện đã có sự chuẩn bị đáng kể cho chiến lược này. Hàng trăm máy X-quang đã được trang bị tại các cơ sở y tế, cùng với khoảng 500 máy xét nghiệm GeneXpert tại 34 tỉnh, thành phố. Ngoài ra, các xe X-quang lưu động cũng được triển khai để tiếp cận người dân tại cộng đồng, đặc biệt ở vùng khó khăn .

Theo Tiến sĩ, bác sĩ cao cấp Đinh Văn Lượng – Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, việc lồng ghép sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ là giải pháp mang tính đột phá, giúp chuyển từ phát hiện thụ động sang chủ động. Cùng với đó, cần đồng thời lồng ghép sàng lọc lao với các bệnh hô hấp khác, nâng cao năng lực y tế cơ sở, củng cố hệ thống chuyên khoa và tăng cường đào tạo nhân lực để đáp ứng yêu cầu mới .

Chủ đề Ngày Thế giới phòng, chống lao năm 2026 tại Việt Nam – “Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân” chính là định hướng hành động cụ thể. Khi mỗi người dân được tiếp cận dịch vụ y tế cơ bản, được sàng lọc định kỳ và quản lý sức khỏe liên tục, việc kiểm soát và tiến tới chấm dứt bệnh lao sẽ trở nên khả thi hơn.

Đức Trân