Sắp hoàn thiện tu bổ đàn Nam Giao

Đến nay, các công trình đã được phục hồi nền móng và kiến trúc tại vị trí nguyên gốc. 

Đàn Nam Giao được Vua Gia Long cho xây dựng năm 1806 ở phía nam Kinh thành, là nơi các vua Triều Nguyễn tổ chức lễ Tế Giao. Đây là một trong những di tích quan trọng của Quần thể di tích Cố đô Huế.

Dự án có tổng vốn đầu tư là 40,382 tỷ đồng từ ngân sách thành phố, do Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế làm chủ đầu tư, Ban Quản lý Dự án Di tích Cố đô Huế trực tiếp quản lý. Công trình khởi công tháng 11/2024.

Hoàn thiện các công trình

Dự án tập trung vào những hạng mục chưa được tu bổ trong khu vực đàn Nam Giao, gồm các công trình thuộc Trai Cung: Tả Túc, Hữu Túc, Phòng Thượng Trà và Sở Thượng Thiện.

Đến nay, các công trình đã được phục hồi nền móng và kiến trúc tại vị trí nguyên gốc, cùng hệ thống tường bao, khung gỗ, mái, cửa và vách ván liên ba. Mái lợp ngói liệt thanh lưu ly; bờ mái, con giống được phục hồi, tô màu theo truyền thống. Bình phong Giao Đàn phía nam và phía đông được tu bổ khối xây, phục hồi lớp trát và bả màu theo nguyên trạng…

Bà Phùng Phương Thảo, phụ trách quản lý dự án đàn Nam Giao (Ban Quản lý Dự án Di tích Cố đô Huế) cho biết: Để có thể bàn giao dự án vào tháng 10/2026, đơn vị thi công đang tập trung hoàn thiện các hạng mục cuối cùng như lắp đặt thiết bị, hệ thống camera và điện chiếu sáng.

Hiện, tại di tích đàn Nam Giao, 4 công trình xung quanh Trai cung gồm Tả Túc, Hữu Túc, Phòng Thượng Trà và Sở Thượng Thiện đã hoàn thành. Hệ thống tường và bình phong cũng cơ bản hoàn tất; riêng bình phong phía đông, hướng đường Tam Thai, đang chờ dặm vá để hoàn thiện. Ngoài các công trình kiến trúc, dự án còn tôn tạo đường Ngự đạo, đường kết nối với Cổng Hậu của Trai Cung…

Theo sử liệu, Giao Đàn và Trai Cung được xây dựng từ thời Gia Long. Trong các triều vua sau đó, Giao Đàn và hệ thống tường, cổng trong khuôn viên Trai Cung cơ bản không thay đổi về quy mô, hình thức và vật liệu.

Riêng các công trình trong Trai Cung có nhiều lần sửa chữa. Đến giai đoạn 1936 - 1945, tư liệu hình ảnh và dấu tích hiện trạng cho thấy, Trai Cung chính điện đã có thay đổi về kiến trúc, từ kiểu 5 gian 2 chái thành 3 gian 2 chái sau khi bỏ hàng cột hiên xung quanh.

Từ những căn cứ này, dự án lựa chọn giai đoạn 1936 - 1945 để phục hồi các công trình trong khuôn viên Trai Cung. Đây là giai đoạn được xác định phù hợp với các tiêu chí bảo tồn về giá trị lịch sử, yếu tố nguyên gốc và tính chân xác của di tích.

Bà Thảo cho biết, quá trình khảo cổ đã tìm lại các dấu tích và vật liệu từng được sử dụng trong công trình, qua đó có thêm cơ sở xác định hình thức kiến trúc và vật liệu ở từng thời kỳ.

Đối với công tác tu bổ di tích đàn Nam Giao, yêu cầu về tính nguyên gốc và vật liệu cũ cũng được cơ quan chuyên môn của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch lưu ý trong quá trình thẩm định điều chỉnh dự án giai đoạn 1 trước đó. Bộ đề nghị ưu tiên hạ giải cục bộ, gia cố để bảo tồn tại chỗ đối với tường thành ngoài Trai Cung; những phần tường xuống cấp nghiêm trọng phải hạ giải toàn bộ thì tu bổ theo cấu tạo kiến trúc gốc và tái sử dụng tối đa vật liệu cũ.

Khôi phục thêm những hạng mục còn thiếu

Đàn Nam Giao có lịch sử hơn 200 năm, là một chỉnh thể gồm Giao Đàn, Trai Cung, Thần Trù và Thần Khố. Trong đó, Giao Đàn là khu vực trung tâm, Trai Cung nằm về phía tây nam, là nơi nhà vua trai giới trước khi thực hiện lễ Tế Giao. Theo tư liệu, từ năm 1807 đến năm 1945, tại đây đã diễn ra 98 buổi đại lễ, với 10 trong số 13 vị vua nhà Nguyễn trực tiếp thực hiện hoặc sai người tế thay.

Sau năm 1945, di tích bị ảnh hưởng bởi chiến tranh và nhiều lần thay đổi công năng. Một số công trình bị phá hủy, xuống cấp; nhiều cấu kiện, tường thành và công trình phụ chỉ còn nền móng hoặc dấu tích.

Năm 1993, khu vực đàn Nam Giao và Trai Cung được bàn giao cho Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế quản lý. Công tác tu bổ sau đó được thực hiện từng bước. Giai đoạn 1994 - 1996, ba tầng trong của Giao Đàn và một số hạng mục tại Trai Cung được tu bổ, phục hồi. Năm 2006, một số công trình tiếp tục được sửa chữa phục vụ Festival Huế.

Trước Dự án Bảo tồn, tu bổ di tích đàn Nam Giao (phần còn lại), đàn Nam Giao cũng đã được thực hiện dự án bảo tồn, tu bổ giai đoạn 1, tập trung vào Trai Cung chính điện, hệ thống cổng, tường thành và La Thành phía tây cùng hạ tầng kỹ thuật.

Theo Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế Hoàng Việt Trung, khu vực Trai Cung có thêm các công trình được phục hồi theo hồ sơ lịch sử và dấu tích còn lại, góp phần hoàn chỉnh diện mạo di tích, đưa khu vực này vào giới thiệu và khai thác trong hệ thống tham quan Quần thể di tích Cố đô Huế.

Hiện đàn Nam Giao là đàn tế Trời còn lại duy nhất và tương đối nguyên vẹn ở Việt Nam. Vì vậy, những hạng mục được phục hồi trong dự án lần này không chỉ liên quan đến diện mạo công trình mà còn bổ sung cơ sở cho việc nghiên cứu kiến trúc, vật liệu và quy hoạch của một loại hình di tích đặc biệt trong lịch sử Việt Nam.