Sắp xếp trường học - Bài cuối: Hiệu trưởng mới 'vừa chạy, vừa xây'

Sau sắp xếp trường học, nhiều trường học tập trung ổn định nhân sự. Ảnh minh hoạ

Bài toán khó nhất vẫn là con người

Từ thực tế quản lý tại một trường THCS mới được sắp xếp trên địa bàn Hà Nội, một hiệu trưởng cho rằng thuận lợi lớn nhất sau sắp xếp là nhà trường có cơ hội nhìn lại toàn bộ hoạt động quản lý, đội ngũ và cơ sở vật chất để xây dựng mô hình vận hành phù hợp hơn.

Theo vị hiệu trưởng, trước khi sắp xếp, mỗi trường đều có nền nếp, cách tổ chức và văn hóa riêng. Khi hợp nhất, nếu biết lựa chọn và phát huy điểm mạnh của từng đơn vị, trường mới không chỉ kế thừa những giá trị đã có mà còn có thể tạo ra môi trường giáo dục đa dạng hơn.

Đội ngũ giáo viên từ các đơn vị cũng có cơ hội chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn, phương pháp giảng dạy và cách tổ chức hoạt động giáo dục. Quy mô lớn hơn tạo điều kiện để phân công giáo viên sát với năng lực, chuyên môn, đồng thời khai thác hiệu quả hơn phòng học, phòng chức năng và thiết bị.

Tuy nhiên, những lợi thế này chỉ phát huy khi đội ngũ đồng thuận với cách vận hành mới. "Cơ sở vật chất có thể thống kê, sắp xếp trong một thời gian nhất định, nhưng tâm tư của giáo viên, nhân viên thì cần quá trình. Có người băn khoăn về vị trí việc làm; có người lo lắng vì phải thay đổi địa điểm công tác; cũng có người chưa quen với cách làm việc, văn hóa tổ chức của đồng nghiệp từ đơn vị khác", vị hiệu trưởng chia sẻ.

Theo ông, nếu những vấn đề này không được giải thích, trao đổi và xử lý thấu đáo, sự khác biệt giữa các đơn vị trước đây có thể dẫn đến tâm lý so sánh, ảnh hưởng đến đoàn kết nội bộ.

Nhân sự trở thành "bài toán" khó sau sắp xếp trường học. Ảnh minh họa

Thực tế tại Trường Tiểu học Ba Đình cũng cho thấy nhân sự là một trong những vấn đề được ưu tiên xử lý sau sắp xếp. Hiệu trưởng Đỗ Minh Thu cho biết, nhà trường bố trí đội ngũ theo vị trí việc làm, chuyên môn, năng lực và yêu cầu thực tế tại từng điểm trường, phân hiệu.

Đối với cán bộ quản lý không tiếp tục được bổ nhiệm nhưng có nguyện vọng trở lại giảng dạy, Ban Giám hiệu chủ động trao đổi, nắm bắt tâm tư và bố trí công việc phù hợp. Một trường hợp được phân công làm tổ trưởng chuyên môn, đồng thời tham gia giảng dạy.

Theo bà Thu, bài toán nhân sự không nên chỉ dừng ở việc "xếp người vào chỗ trống", mà cần tìm vị trí phù hợp để phát huy năng lực, kinh nghiệm của từng cá nhân và giúp họ thích nghi với vai trò mới.

Thống nhất cách vận hành

Sắp xếp trường học không phải phép cộng cơ học giữa 2 hay nhiều đơn vị. Cùng với nhân sự, hàng loạt quy trình từ hồ sơ chuyên môn, thời khóa biểu, sinh hoạt tổ chuyên môn đến quản lý tài chính, cơ sở vật chất và hoạt động đoàn thể đều cần được rà soát, thống nhất.

Theo một hiệu trưởng trường THCS mới sắp xếp, nếu áp đặt quá nhanh, đội ngũ có thể xuất hiện tâm lý phản ứng; nhưng nếu mỗi bộ phận tiếp tục duy trì cách làm cũ, trường mới sẽ khó hình thành một hệ thống quản trị thống nhất.

Vì vậy, người đứng đầu không chỉ cần năng lực điều hành mà còn phải có khả năng kết nối, thuyết phục và tạo đồng thuận.

"Trong bối cảnh đó, giao tiếp nội bộ trở thành một công cụ quản trị quan trọng. Ban giám hiệu cần công khai thông tin, lắng nghe đội ngũ, phân công theo hướng rõ người, rõ việc và tạo cơ chế để giáo viên, nhân viên hiểu được vai trò của mình trong mô hình mới", vị hiệu trưởng chia sẻ.

Tại Trường Tiểu học Ba Đình, nhà trường không chỉ thông tin tới cán bộ, giáo viên, nhân viên mà còn tuyên truyền về chủ trương sắp xếp, các quyết định liên quan và tổ chức cán bộ tới cha mẹ học sinh, người dân tại các điểm trường, phân hiệu. Mục tiêu là tạo đồng thuận và giúp phụ huynh yên tâm về việc học tập của học sinh.

Bà Đỗ Minh Thu (thứ 3 từ trái sang), Hiệu trưởng Trường Tiểu học Ba Đình, Hà Nội

Quy mô tăng nhanh trong khi đầu mối quản lý được tinh gọn đặt ra yêu cầu thay đổi phương thức điều hành. Theo bà Thu, thay vì quản lý từng đơn vị nhỏ lẻ, nhà trường phải chuyển sang phương thức quản trị chung, với các quy chế và quy trình xử lý công việc được xây dựng thống nhất cho toàn trường.

Một khía cạnh khác là áp lực đối với ban giám hiệu. Khi số học sinh, số lớp, số cơ sở và phạm vi hoạt động tăng lên, khối lượng công việc quản lý cũng tăng theo. Trong giai đoạn đầu, ban giám hiệu phải đồng thời rà soát hồ sơ, nhân sự, tài sản, cơ sở vật chất, phân công nhiệm vụ và xử lý những vấn đề phát sinh, trong khi hoạt động chuyên môn vẫn phải được duy trì.

Quy mô lớn đòi hỏi cách quản trị mới

Với mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Mường Lạn, Sơn La, Phó Hiệu trưởng Quàng Thị Xuân cho rằng tổ chức lại trường học mang đến cả thuận lợi và khó khăn. Việc tổ chức thống nhất 2 cấp học trong cùng một nhà trường giúp tinh gọn đầu mối, tập trung nguồn lực và tăng tính liên thông trong giáo dục. Trường mới có cơ hội xây dựng môi trường giáo dục thống nhất, định hướng phát triển lâu dài ngay từ những ngày đầu thành lập.

Nhưng mô hình này cũng đòi hỏi đội ngũ quản lý thay đổi tư duy. Thay vì điều hành theo từng cấp học, cán bộ quản lý phải quản trị một nhà trường thống nhất, đồng thời nắm bắt những đặc điểm riêng của học sinh tiểu học và THCS.

Cô Quàng Thị Xuân, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Mường Lạn, Sơn La.

Đặc thù trường nội trú càng làm nhiệm vụ quản lý phức tạp hơn. Nhà trường không chỉ tổ chức dạy học mà còn quản lý việc ăn, ở, sinh hoạt, chăm sóc đời sống và bảo đảm an toàn cho học sinh; đồng thời phải phối hợp thường xuyên với gia đình và địa phương.

Như vậy, sau sắp xếp, yêu cầu đối với hiệu trưởng, phó hiệu trưởng không đơn thuần là quản lý chuyên môn. Người đứng đầu phải đồng thời là người tổ chức bộ máy, điều phối nguồn lực, giải quyết vấn đề nhân sự, xây dựng văn hóa và kết nối các lực lượng giáo dục.

Để làm được điều đó, 3 vị lãnh đạo cơ sở giáo dục sau sắp xếp đều cho rằng cần tăng quyền chủ động cho người đứng đầu. Nhà trường cần được trao quyền nhất định trong việc bố trí, phân công công việc phù hợp với tình hình thực tế, đồng thời hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm giải trình.

Cùng với trao quyền, chuyển đổi số được đặt ra như một giải pháp hỗ trợ quản trị. Khi trường lớn hơn, dữ liệu về học sinh, giáo viên, cơ sở vật chất, tài chính và hồ sơ ngày càng phức tạp. Một hệ thống dữ liệu thống nhất có thể giúp giảm áp lực hành chính, hạn chế trùng lặp và hỗ trợ người đứng đầu đưa ra quyết định dựa trên thông tin đầy đủ.

Không để việc sắp xếp ảnh hưởng đến học sinh 

Dù tổ chức bộ máy thay đổi thế nào, tiêu chí quan trọng nhất vẫn là hoạt động giáo dục phải được duy trì ổn định. Tại Trường Tiểu học Ba Đình, Ban Giám hiệu rà soát quy mô lớp học, sĩ số, đội ngũ giáo viên, phòng học và các điều kiện phục vụ năm học mới để chủ động phương án bố trí. Những vấn đề phát sinh được tổng hợp, phối hợp giữa các điểm trường, phân hiệu và báo cáo cấp có thẩm quyền để kịp thời tháo gỡ.

Theo Hiệu trưởng Đỗ Minh Thu, với phụ huynh, những thay đổi về địa điểm học tập, giáo viên, tổ chức lớp hay thời gian đưa đón đều có thể tác động trực tiếp đến sinh hoạt gia đình. Vì vậy, nhà trường cần thông tin minh bạch, kịp thời để tạo sự yên tâm và đồng thuận.

Từ thực tế quản lý, các hiệu trưởng cho rằng trường mới cần một giai đoạn chuyển tiếp đủ dài. Cùng với hướng dẫn thống nhất về tổ chức bộ máy, vị trí việc làm và chế độ đối với đội ngũ, những trường có quy mô lớn sau sắp xếp cũng cần được tính toán nguồn lực quản trị tương xứng. 

Bởi nếu chỉ giảm đầu mối mà không tính đến số học sinh, số lớp, số cơ sở, khoảng cách giữa các điểm trường và khối lượng công việc thực tế, mục tiêu tinh gọn có thể vô tình tạo thêm áp lực cho người trực tiếp điều hành.

Các hiệu trưởng đều bày tỏ tin tưởng nhà trường sau sắp xếp sẽ sớm đi vào ổn định, vận hành hiệu quả. Ảnh minh hoạ.

Vì vậy, sắp xếp trường học cần được nhìn nhận là một quá trình chuyển đổi, không phải điểm kết thúc khi quyết định tổ chức lại có hiệu lực. Nhà trường cần thời gian để ổn định nền nếp, thống nhất quy trình, xây dựng văn hóa chung và từng bước hoàn thiện mô hình quản trị.

Với các hiệu trưởng, đây là thời điểm vừa phải "chạy" để bảo đảm hoạt động nhà trường không bị gián đoạn, vừa phải "xây" một mô hình quản trị mới. Hiệu quả cuối cùng của việc sắp xếp là nguồn lực được sử dụng tốt hơn và học sinh được hưởng môi trường giáo dục ổn định và chất lượng.