Sáu hệ quả xảy ra sau nửa năm chiến tranh giữa liên minh Mỹ/Israel với Iran

Đến nay Iran vẫn kiên cường, hoạt động vận tải biển qua eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn nghiêm trọng, và chưa có lộ trình rõ ràng nào để chấm dứt cuộc xung đột mà ông Trump từng dự đoán sẽ kết thúc chỉ trong bốn tuần.

Giờ đây, dường như nhận thấy rằng các cuộc tấn công quân sự tiếp theo sẽ không buộc được Iran phải nhượng bộ, Mỹ đang quay trở lại chiến dịch gây sức ép kinh tế với hy vọng làm suy yếu thêm chính quyền Iran. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã thông báo với các đồng minh rằng nhiều khả năng Mỹ sẽ không tiến hành các cuộc tấn công mới "trong thời điểm hiện tại".

Diễn biến tiếp theo hiện vẫn chưa rõ ràng, nhưng nhiều hệ quả lâu dài có thể xảy ra của cuộc chiến — đối với Mỹ, Iran và nền kinh tế toàn cầu hiện đã bộc lộ rõ ​​rệt.

Sau đây là sáu hệ quả trong số đó, được hãng tin Reuters tổng kết:

1. Ông Trump đang phải trả giá về mặt chính trị

Cuộc chiến với Iran vốn đã không được lòng dân ngay từ đầu và sự phản đối ngày càng gia tăng. Theo kết quả thăm dò của Reuters/Ipsos, tỷ lệ ủng hộ ông Trump đã giảm từ 40% xuống còn 33% kể từ khi xung đột nổ ra, do giá xăng dầu tăng cao làm suy yếu cam kết trong chiến dịch tranh cử năm 2024 của ông về việc giảm chi phí sinh hoạt cho người dân Mỹ.

Ông Trump, người từng vận động tranh cử với cam kết chấm dứt các cuộc chiến tranh, lập luận rằng việc Iran tăng cường kho tên lửa và theo đuổi tham vọng hạt nhân đòi hỏi phải có hành động đáp trả; tuy nhiên, ông đã không thuyết phục được đa số cử tri. Theo các cuộc thăm dò, chỉ có 31% người dân ủng hộ cuộc xung đột này. Con số này thấp hơn so với các cuộc xung đột gần đây khác của Hoa Kỳ ở cùng giai đoạn, bao gồm cả cuộc chiến tại Afghanistan — vốn duy trì tỷ lệ ủng hộ trên 50% trong nhiều năm theo các cuộc thăm dò của Gallup.

Tổng thống Mỹ Donald Trump - Ảnh: Reuters

Sự bức xúc của cử tri trước tình trạng giá cả leo thang đang đặt ra vấn đề nan giải cho Đảng Cộng hòa của ông Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, thời điểm đảng này phải bảo vệ thế đa số mong manh tại cả hai viện của Quốc hội.

Cuộc xung đột cũng làm gia tăng rạn nứt giữa phe Cộng hòa theo khuynh hướng biệt lập (muốn chấm dứt xung đột nhanh chóng) và các nhà lập pháp Cộng hòa tin rằng ông Trump nên tiếp tục duy trì sức ép quân sự lên Tehran.

2. Cuộc chiến đã gây chấn động nền kinh tế toàn cầu — nhưng mức độ ảnh hưởng thấp hơn lo ngại ban đầu

Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã lập tức gây lo ngại bởi eo biển Hormuz – nơi có đoạn hẹp nhất chỉ khoảng 21 dặm (34 km) nằm giữa Iran và Oman – là tuyến đường vận chuyển khoảng một phần năm nguồn cung năng lượng toàn cầu. Sự gián đoạn này đã đẩy giá dầu tăng mạnh và làm dấy lên lo ngại về một cuộc suy thoái toàn cầu.

Những thiệt hại tuy đáng kể nhưng lại ít nghiêm trọng hơn so với dự báo ban đầu của nhiều chuyên gia kinh tế. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã hai lần hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu kể từ khi cuộc chiến nổ ra; hiện tổ chức này dự báo nền kinh tế thế giới sẽ tăng trưởng 3,0% trong năm nay, thấp hơn mức dự báo 3,3% đưa ra hồi tháng 1.

Dù vậy, nền kinh tế toàn cầu đã cho thấy khả năng chống chịu tốt hơn so với thời kỳ xảy ra các cú sốc dầu mỏ những năm 1970. Các nền kinh tế lớn hiện nay ít phụ thuộc vào năng lượng hơn so với trước đây, đồng thời hoạt động chi tiêu và đầu tư mạnh mẽ — bao gồm cả sự bùng nổ liên tục trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo — đã góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực.

3. Iran bị ảnh hưởng nhưng không bị đánh bại

Quân đội và kinh tế Iran bị thiệt hại nặng nề nhưng Tehran vẫn có thể tiến hành các cuộc tấn công và đóng cửa eo biển Hormuz.

Vào tháng 5, chỉ huy quân sự hàng đầu của Mỹ tại Trung Đông - Đô đốc Brad Cooper, nói với Quốc hội nước này rằng lực lượng Mỹ đã tiêu diệt 161 tàu hải quân Iran và vô hiệu hóa 82% hệ thống phòng không của nước này. Ông cho biết lực lượng không quân Iran, trước đây đã thực hiện tới 100 phi vụ mỗi ngày, hiện không còn thực hiện nhiệm vụ nữa.

Mặc dù vậy, Iran vẫn còn đội máy bay không người lái và tên lửa hùng hậu và đã tấn công thành công các tàu vận chuyển cũng như các cơ sở quân sự của Mỹ quanh khu vực.

Người dân đi ngang tranh cổ động ở thủ đô Tehran, Iran - Ảnh: Reuters

Vào tháng 3, Reuters đưa tin rằng Mỹ có thể xác định chắc chắn rằng họ chỉ phá hủy được khoảng 1/3 kho vũ khí tên lửa khổng lồ của Iran. Các nguồn tin nói với Reuters vào thời điểm đó rằng tình trạng của khoảng một phần ba còn lại chưa rõ ràng nhưng các vụ đánh bom có ​​thể đã làm hư hại, phá hủy hoặc chôn vùi những tên lửa đó trong các đường hầm và hầm ngầm dưới lòng đất.

Chiến tranh đã giết chết hàng ngàn người và làm sâu sắc thêm cuộc khủng hoảng kinh tế của Iran, làm lạm phát trầm trọng hơn và làm gián đoạn thương mại. Theo Trung tâm Thống kê Iran, vào tháng 7, lạm phát thực phẩm đạt mức 128% so với cùng kỳ năm ngoái.

Nhưng nó cũng đã đẩy lùi sự chia rẽ chính trị và gia tăng đoàn kết trong nước.

4. Trung Đông bất ổn, gây nguy hiểm cho đồng minh của Mỹ

Cuộc chiến Mỹ-Israel nhằm mục đích loại bỏ Iran khỏi danh sách mối đe dọa đối với Trung Đông, nhưng các nhà phân tích cho rằng thay vào đó, điều này đã khuyến khích Tehran trở nên táo bạo hơn và khiến khu vực trở nên kém an ninh hơn.

Các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran vào các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh đồng minh của Mỹ đã tấn công các cơ sở quân sự và ngoại giao của Mỹ, đồng thời làm gián đoạn hoạt động di chuyển bằng đường hàng không.

Các cuộc tấn công của Iran nhằm vào hoạt động vận tải biển, kết hợp với cuộc phong tỏa của lực lượng Houthi nhắm vào giao thông liên kết với Ả Rập Saudi ở Biển Đỏ, đã làm tăng chi phí bảo hiểm và vận chuyển trên toàn khu vực. Hiệu ứng này vượt xa các cuộc tấn công riêng lẻ nhằm vào tàu thuyền, làm gián đoạn chuỗi cung ứng và gây thêm bất ổn cho các nền kinh tế vùng Vịnh.

5. Iran có thể mất nhiều thời gian hơn để có thể đạt trình độ sản xuất vũ khí hạt nhân

Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel trong cuộc tấn công trước đó vào tháng 6 năm 2025 và trong giai đoạn mở đầu của cuộc chiến hiện tại đã gây thiệt hại nặng nề cho ba nhà máy làm giàu uranium nổi tiếng của Iran và các địa điểm bị nghi ngờ có hoạt động liên quan đến vũ khí, trong khi các cuộc tấn công của Israel đã giết chết các nhà khoa học hạt nhân hàng đầu.

Các đánh giá tình báo của Mỹ hồi tháng 5 đã ước tính “thời gian đột phá” hạt nhân của Iran – thời gian cần thiết để sản xuất đủ vật liệu phân hạch cho một quả bom – lên tới một năm, từ mức tối đa sáu tháng trước chiến tranh.

Ngăn chặn Iran có được vũ khí hạt nhân là mục tiêu hàng đầu được ông Trump nêu trong cuộc chiến.

Nhưng tình trạng thực sự của chương trình này là không chắc chắn vì các thanh sát viên Liên hợp quốc vẫn chưa quay trở lại các cơ sở hạt nhân của Iran. Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế đã không thể xác minh vị trí của khoảng 440 kg uranium được làm giàu tới 60% kể từ cuộc tấn công năm 2025. Kho dự trữ đó có khả năng được nâng cấp lên cấp độ vũ khí tại một cơ sở bí mật.

Iran từ lâu đã phủ nhận việc tìm kiếm khả năng sản xuất bom hạt nhân.

Tàu thuyền đi ngang qua eo biển chiến lược Hormuz - Ảnh: Reuters

6. Sự sẵn sàng của quân đội Mỹ đã giảm sút

Kể từ khi chiến tranh bắt đầu, 18 quân nhân Mỹ đã thiệt mạng và hơn 750 người bị thương.

Quân đội Mỹ cũng đã mất máy bay không người lái và máy bay chiến đấu do hỏa lực và tai nạn của Iran. Một báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội hồi tháng 5 cho biết 42 máy bay quân sự của Mỹ đã bị mất trong cuộc xung đột.

Đạn dược là mối quan tâm lớn. Reuters đưa tin quân đội Mỹ đã sử dụng "gần như toàn bộ" nguồn cung cấp tên lửa chính xác nhất định trên toàn cầu. Một ước tính của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế cho biết, đến tháng 7, Mỹ đã sử dụng khoảng 65% số tên lửa đánh chặn Patriot và giảm ít nhất 38% kho dự trữ hệ thống Phòng thủ khu vực tầm cao giai đoạn cuối (THAAD).

Mỹ đã chuyển máy bay chiến đấu, tàu chiến và các tài sản khác từ châu Âu và châu Á-Thái Bình Dương đến Trung Đông, mở rộng triển khai ở khu vực này và đặt ra nghi vấn về khả năng sẵn sàng ở những nơi khác.

Tàu USS Gerald R. Ford đã được triển khai hơn một năm, trong khi các nhà lập pháp nêu quan ngại về tình trạng trên tàu USS Abraham Lincoln sau 200 ngày liên tục trên biển. Tuần trước, tàu sân bay này đã được thay thế bằng một tàu sân bay khác từng có mặt ở Thái Bình Dương, cho thấy chiến tranh đang làm cạn kiệt tài sản quân sự của Mỹ như thế nào.