Siết kỷ cương, thúc đẩy thương mại điện tử xanh và thu hẹp khoảng cách vùng miền

Diễn đàn “Toàn cảnh Thương mại điện tử: Nâng cao năng lực quản lý – Định hướng phát triển bền vững” là sự kiện bên lề chính thức của Hội chợ Quốc gia Mùa Xuân 2026.

Trong bối cảnh kinh tế số tăng trưởng nhanh, thương mại điện tử (TMĐT) đã trở thành “trụ cột” của hệ thống phân phối hiện đại, song cũng kéo theo các yêu cầu mới về minh bạch thông tin, kỷ cương thị trường, bảo vệ người tiêu dùng, truy xuất trách nhiệm và thúc đẩy tăng trưởng xanh, tuần hoàn trong toàn bộ chuỗi giá trị số.

Ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương phát biểu tại Diễn đàn

Diễn đàn nhằm tạo một không gian đối thoại thực chất giữa cơ quan quản lý – địa phương – doanh nghiệp và nền tảng để hướng tới thống nhất “cách hiểu – cách làm”, thúc đẩy TMĐT phát triển an toàn, minh bạch và bền vững.

Ở góc nhìn thị trường, TMĐT Việt Nam đang tăng tốc mạnh. Trong phát biểu khai mạc, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho biết, TMĐT duy trì mức tăng trưởng bình quân khoảng 25%/năm; năm 2025, quy mô bán lẻ ước đạt 31 tỷ USD, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa và có khoảng 60% dân số tham gia mua sắm trực tuyến.

Tốc độ phát triển nhanh và rộng này, theo ông Hoàng Ninh, đặt ra yêu cầu ngày càng cao về kỷ cương, minh bạch, bảo vệ người tiêu dùng và tuân thủ pháp luật để bảo đảm thị trường phát triển bền vững.

Luật mới vào cuộc: “Đường băng” cho kiểm tra, giám sát

Một trọng tâm chính của Diễn đàn là cập nhật các điểm mới trong quản lý nhà nước về TMĐT khi Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 thiết lập khung pháp lý toàn diện cho hệ sinh thái TMĐT, bao quát các chủ thể và hình thái hoạt động mới, đồng thời nâng cấp đáng kể so với giai đoạn chủ yếu điều chỉnh ở cấp nghị định.

Luật định vị rõ mô hình TMĐT (từ nền tảng bán hàng trực tiếp đến mô hình nhiều bên) và gia tăng trách nhiệm của nền tảng trong rà soát tuân thủ, bảo vệ người tiêu dùng, hỗ trợ thu hồi sản phẩm vi phạm, cũng như lưu trữ dữ liệu giao dịch phục vụ kiểm tra, giám sát.

Đáng chú ý, Luật mở rộng nghĩa vụ đối với mạng xã hội có hoạt động TMĐT và các nền tảng tích hợp, đi kèm cơ chế hạn chế lạm dụng vị thế nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Yêu cầu định danh/xác thực người bán (trong nước và nước ngoài) cũng được nhấn mạnh như một công cụ siết kỷ luật thị trường, tăng khả năng truy vết trách nhiệm khi phát sinh vi phạm.

Với các hình thức bán hàng mới, Luật bổ sung quy định liên quan đến livestream và tiếp thị liên kết, hướng vào minh bạch thông tin, quản lý nội dung quảng bá và tăng cường bảo vệ người tiêu dùng.

Ở mảng TMĐT xuyên biên giới, Luật làm rõ trách nhiệm của nền tảng nước ngoài trong việc thành lập hoặc ủy quyền pháp nhân tại Việt Nam để thực hiện nghĩa vụ liên quan; đồng thời bổ sung trách nhiệm tối thiểu đối với dịch vụ hỗ trợ TMĐT (logistics, thanh toán…), cơ chế phản ứng nhanh với nền tảng vi phạm và hoàn thiện quy định về hợp đồng điện tử đặt hàng, hợp đồng tự động.

Một hướng đi dài hơi là thiết lập hệ thống quản lý và cơ sở dữ liệu TMĐT nhằm tăng hiệu lực quản lý nhà nước và “mở đường” cho chính sách hỗ trợ phù hợp đối với vùng khó khăn, nhóm yếu thế, doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh.

Ông Hoàng Ninh nhấn mạnh, 2026 là năm “bản lề” khi Luật TMĐT bước vào giai đoạn thực thi, đồng thời mở đầu triển khai Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia 2026–2030 theo định hướng xanh – tuần hoàn – bền vững, gắn với nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng.

Trọng tâm giai đoạn này, theo ông, là tổ chức triển khai thống nhất, thông suốt từ Trung ương đến địa phương, bảo đảm “rõ trách nhiệm và rõ kết quả”.

Thúc đẩy thương mại điện tử xanh, bền vững

Diễn đàn không chỉ bàn về “siết” quản lý mà còn đặt nặng “mở” theo hướng hỗ trợ thực chất, đặc biệt với mục tiêu thúc đẩy TMĐT xanh và bền vững. Theo đó, định hướng phát triển gắn với nâng cao năng lực cạnh tranh chuỗi cung ứng: tối ưu logistics – vận hành; chuẩn hóa dữ liệu hàng hóa, truy xuất nguồn gốc; giảm chi phí giao dịch; mở rộng thị trường ổn định, dài hạn.

Đồng thời, Diễn đàn nhấn mạnh kết nối “Trung ương – địa phương – doanh nghiệp – nền tảng”, thiết lập cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin và tạo kênh đối thoại thường xuyên để tiếp nhận kiến nghị, hỗ trợ triển khai TMĐT an toàn, hiệu quả.

Trong việc triển khai, Diễn đàn hướng dẫn các địa phương xây dựng/hoàn thiện Kế hoạch phát triển TMĐT cấp tỉnh giai đoạn 2026–2030 và kế hoạch năm 2026 theo định hướng quốc gia; xác định mục tiêu, nhiệm vụ, sản phẩm đầu ra và phân công rõ trách nhiệm, nguồn lực.

Quang cảnh Diễn đàn

Các địa phương cũng được khuyến nghị lựa chọn danh mục nhiệm vụ ưu tiên (nguồn nhân lực, hỗ trợ chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ/hộ kinh doanh, logistics – thanh toán, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số chợ truyền thống…) và bảo đảm có tiêu chí đánh giá, cơ chế giám sát.

Một điểm nhấn khác là khuyến khích đăng ký tham gia, đề xuất đề án thuộc Chương trình phát triển TMĐT quốc gia năm 2027, đồng thời ưu tiên thu hẹp khoảng cách vùng miền - thúc đẩy TMĐT ở nông thôn, vùng sâu vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và mở rộng giao dịch xuyên biên giới cho sản phẩm địa phương.

Thực tế, chênh lệch phát triển TMĐT giữa các địa phương vẫn là bài toán lớn. Ông Hoàng Ninh chỉ ra khoảng cách đáng kể giữa các đô thị lớn và nhiều tỉnh miền núi, biên giới, xuất phát từ hạn chế hạ tầng số, logistics, nguồn nhân lực và mức độ sẵn sàng chuyển đổi số của doanh nghiệp.

Do đó, bên cạnh yêu cầu tuân thủ, điều quan trọng là củng cố năng lực thực thi tại cơ sở, tăng cường hướng dẫn và hỗ trợ để củng cố niềm tin thị trường, tạo nền tảng phát triển bền vững.

Liên quan riêng khu vực khó khăn, ông cho biết Nghị quyết số 01/NQ-CP năm 2026 giao nhiệm vụ nghiên cứu xây dựng và triển khai Kế hoạch tổng thể ứng dụng TMĐT tại khu vực miền núi, biên giới giai đoạn 2027–2030, nhằm thu hẹp khoảng cách số và mở rộng cơ hội thị trường, bảo đảm “không địa phương nào bị bỏ lại phía sau”.

Đây cũng là “đặt hàng” chính sách để TMĐT phát triển tổng thể, cân bằng hơn, thay vì chỉ tập trung vào các điểm nóng đô thị.

Bên cạnh đó, Diễn đàn có nội dung giới thiệu giải pháp ứng dụng TMĐT xuyên biên giới (mô hình B2B) và phiên chia sẻ kinh nghiệm của Sở Công Thương các địa phương, cũng như mô hình ứng dụng TMĐT hiệu quả từ một hộ kinh doanh, nhấn mạnh kinh nghiệm “làm được ngay” như chuẩn hóa thông tin sản phẩm, tổ chức bán đa kênh, vận hành – logistics, chăm sóc khách hàng và tuân thủ quy định.

“Cục TMĐT và Kinh tế số sẽ tiếp tục đồng hành cùng địa phương và cộng đồng doanh nghiệp, kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy kết nối hệ sinh thái và lan tỏa mô hình hiệu quả, lấy hiệu quả thực thi làm thước đo”, ông Hoàng Ninh khẳng định.

Đức Thuận