Siết quản lý dòng tiền, ngăn các 'kẽ hở' trốn thuế

Theo chuyên gia, cơ quan quản lý cần đẩy mạnh quản lý thuế theo dòng tiền, thúc đẩy liên thông dữ liệu ngân hàng - thuế - nền tảng công nghệ nhằm tăng minh bạch, ngăn hành vi trốn thuế trong nền kinh tế số.

Nhiều hình thức gây thất thu ngân sách

Ông Nguyễn Tiến Trung, Trưởng ban Kiểm tra thuế, Cục Thuế (Bộ Tài chính) cho biết, nhiều hình thức, hành vi các doanh nghiệp, tổ chức hoặc cá nhân thực hiện có tiềm ẩn những dấu hiệu rủi ro đối với quản lý thuế.

Ông Nguyễn Tiến Trung, Trưởng ban Kiểm tra thuế, Cục Thuế. Ảnh: BTC

Điển hình như thông qua cho vay nội bộ, công ty mẹ chuyển tiền cho công ty con với lãi suất cao bất thường hoặc ngược lại cho vay với lãi suất thấp hoặc thậm chí không có lãi suất. Thông qua hợp đồng vay vốn, tiền được điều chuyển giữa các đơn vị (thông qua đó điều chuyển lợi nhuận, điều tiết doanh thu, chi phí) nhằm giảm lợi nhuận tính thuế đối với những đơn vị có phát sinh doanh thu.

Hình thức nữa là công ty mẹ bán hàng hóa, dịch vụ cho công ty con với giá bất thường (nhằm mục đích chuyển lợi nhuận) hoặc ngược lại công ty con mua các dịch vụ từ công ty mẹ với giá không hợp lý thông qua hình thức là các dịch vụ quản lý, tư vấn, giám sát… nhằm điều chỉnh tăng chi phí và giảm thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp, tăng khấu trừ đầu vào đối với thuế VAT.

Hình thức khác là thông qua hợp đồng hợp tác đầu tư, góp vốn, tuy nhiên phân chia lợi nhuận không tương xứng với phần vốn góp, ghi nhận lợi nhuận về những đơn vị có thể được nhận ưu đãi về thuế.

Ngoài ra, doanh nghiệp chuyển tiền cho doanh nghiệp (từ công ty mẹ sang công ty con hoặc ngược lại) hoặc chuyển tiền cho các cá nhân dưới hình thức là các khoản tạm ứng kéo dài không rõ mục đích hoặc các khoản tài trợ phi thương mại không có mục đích.

Một số hình thức khác nữa là hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có phát sinh doanh thu, dòng tiền lớn thông qua hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, song không đăng ký, kê khai nộp thuế. Cùng đó, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có đăng ký thuế nhưng phân chia doanh thu vào các tài khoản của cá nhân khác không phải tài khoản đăng ký kinh doanh với cơ quan thuế mục đích che giấu dòng tiền, làm giảm nghĩa vụ kê khai nộp thuế.

Tại Hội thảo "Quản lý thuế theo dòng tiền: Kinh doanh an tâm, thuế minh bạch" do Báo Tiền Phong và Cục Thuế tổ chức sáng 20-5, phân tích rủi ro, hệ quả pháp lý khi không tuân thủ quy định trong giao dịch bất động sản, luật sư Phạm Thanh Tuấn, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho hay: "Với lĩnh vực bất động sản, theo quy định hiện hành, thuế suất chuyển nhượng của cá nhân là 2% trên giá chuyển nhượng. Nhưng thực tế, người nộp thuế thường chọn “né thuế” thông qua giao dịch giao dịch hai giá".

Luật sư Phạm Thanh Tuấn. Ảnh: BTC

Hành vi khai thấp hơn giá trị giao dịch thực tế được xác định là hành vi “trốn thuế”. Tùy tính chất mức độ có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc tranh chấp dân sự và ảnh hưởng đến hiệu lực pháp lý của hợp đồng chuyển nhượng.

Thúc đẩy liên thông dữ liệu

Trước thực trạng trên, quản lý thuế theo dòng tiền là yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là câu chuyện về tuân thủ quy định, mà còn phản ánh một xu hướng phát triển tất yếu của thị trường: Hoạt động kinh doanh đang ngày càng minh bạch hơn, số hóa và vận hành chuyên nghiệp hơn.

Các chuyên gia đã đưa ra những giải pháp cho vấn đề này. Trưởng ban Kiểm tra thuế, Cục Thuế Nguyễn Tiến Trung đề xuất việc xây dựng kiến trúc dữ liệu liên thông giữa cơ quan thuế với ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán, sàn thương mại điện tử và các cơ quan quản lý liên quan; lấy định danh điện tử và mã số thuế làm nền tảng kết nối dữ liệu.

Ngành Thuế cũng cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong phân tích rủi ro. Nếu được triển khai đồng bộ về thể chế, công nghệ, dữ liệu và tổ chức thực hiện, quản lý thuế theo dòng tiền sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, công bằng của hệ thống thuế; tăng cường kỷ luật tài chính; thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia; tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững trong nền kinh tế số.

Theo luật sư Phạm Thanh Tuấn, để hạn chế những rủi ro có thể xảy ra, cơ quan quản lý cần triển khai thanh toán giao dịch bất động sản thực hiện qua ngân hàng theo lộ trình, đồng bộ với hạ tầng dữ liệu đất đai, cơ sở dữ liệu dân cư và hệ thống kiểm soát giao dịch tài chính. Mặt khác, khi dữ liệu về giá đất tại các địa phương, đặc biệt là dữ liệu về giá đất theo thời gian thực có sự cập nhật sẽ góp phần giúp các cơ quan thuế có “đủ” công cụ, phương thức đối chiếu, rà soát với các giao dịch có nghi nghờ về giá.

“Việc xây dựng cơ chế liên thông dữ liệu trong quản lý giao dịch bất động sản cũng là giải pháp tốt. Theo đó, cơ quan có thẩm quyền cần nghiên cứu xây dựng và vận hành đầy đủ cơ chế liên thông dữ liệu giữa: Tổ chức công chứng; cơ quan thuế; ngân hàng; cơ quan đăng ký đất đai theo thời gian thực nhằm đối chiếu giữa: giá trị giao dịch kê khai; và dòng tiền thanh toán thực tế. Đây được xem là giải pháp trọng tâm để hạn chế tình trạng giao dịch “hai giá”, thất thu thuế và nâng cao tính minh bạch của thị trường bất động sản”, ông Phạm Thanh Tuấn nói.

Còn theo Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam Nguyễn Thị Cúc, kết nối hệ sinh thái số: Ngân hàng – Thuế – Nền tảng công nghệ là yêu cầu bắt buộc trong quản lý thuế hiện đại bởi giúp minh bạch hóa dòng tiền và doanh thu, giúp hạn chế việc để doanh thu ngoài sổ sách kế toán, bảo đảm công bằng trong việc thực hiện nghĩa vụ nộp thuế, đồng thời tạo môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững.