Siết quản lý mã số vùng trồng nông sản xuất khẩu

Xuất khẩu tăng mạnh nhưng quản lý còn bất cập

Ngày 15-5, chủ trì cuộc họp về tình hình quản lý vùng trồng, cơ sở đóng gói và công tác kiểm nghiệm nông sản xuất khẩu năm 2026, Phó thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho biết, mặc dù Chính phủ đã ban hành Nghị định số 38/2026/NĐ-CP ngày 24-1-2026 quy định về nhập khẩu cây mang theo bầu đất và mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, song quá trình triển khai vẫn còn nhiều hạn chế. Việc quản lý và cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, cơ sở kiểm nghiệm tại nhiều địa phương còn chậm, chưa đáp ứng yêu cầu xuất khẩu ngày càng cao.

Phó thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp. Ảnh: GIA HUY

Năm 2026, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 54 tỷ USD; riêng ngành rau quả phấn đấu đạt khoảng 5,9 tỷ USD. Tuy nhiên, thời gian qua xuất hiện hàng loạt vấn đề phức tạp như vay mượn, mua bán mã số vùng trồng; cho thuê mã số trái quy định; một số cơ sở kiểm nghiệm không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

Đáng chú ý, tình trạng ùn ứ sầu riêng trong thời gian qua đã bộc lộ rõ những bất cập trong quản lý vùng trồng và truy xuất nguồn gốc. Theo Phó thủ tướng, đây là vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm, đòi hỏi phải xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành để có giải pháp tháo gỡ hiệu quả.

Theo đồng chí Hoàng Trung, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến tháng 5-2026, cả nước đã có 9.546 mã số vùng trồng và 1.525 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu các loại quả tươi sang nhiều thị trường như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Australia, New Zealand, Hàn Quốc, Nhật Bản...

Tuy nhiên, chỉ từ năm 2025 đến nay, đã có 403 mã số vùng trồng và 240 mã số cơ sở đóng gói bị phía Trung Quốc cảnh báo không tuân thủ quy định. Đây là con số đáng lo ngại, phản ánh việc duy trì điều kiện kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng tại nhiều địa phương còn lỏng lẻo.

Nhiều địa phương tăng tốc hoàn thiện vùng trồng

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, một trong những nguyên nhân lớn dẫn đến vi phạm là nhận thức của một số địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất còn hạn chế. Không ít nơi vẫn coi mã số vùng trồng chỉ là “tấm vé” để xuất khẩu trước mắt, chưa chú trọng duy trì tiêu chuẩn kỹ thuật sau khi được cấp mã.

Đồng chí Trịnh Việt Hùng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường phát biểu tại hội nghị. Ảnh: GIA HUY

Tình trạng chạy theo số lượng, sử dụng sai mã số, mượn hoặc cho thuê mã số vẫn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Bên cạnh đó, năng lực kiểm tra, giám sát tại địa phương còn bất cập; công tác kiểm nghiệm an toàn thực phẩm chưa đồng đều giữa các tỉnh, thành phố.

Tỉnh Sơn La hiện có khoảng 85.500ha cây ăn quả, 35.000ha cà phê Arabica. Địa phương xác định việc duy trì mã số vùng trồng không chỉ phục vụ xuất khẩu mà còn góp phần khẳng định thương hiệu và chất lượng sản phẩm. Năm 2026, tỉnh dự kiến duy trì và cấp lại đầy đủ 216 mã số vùng trồng hiện có, đồng thời tiếp tục rà soát để công nhận thêm các mã số mới.

Trong khi đó, Đắk Lắk hiện có 328 vùng trồng được cấp mã số với tổng diện tích 9.698ha, riêng sầu riêng chiếm 277 mã số với khoảng 7.500ha. Tỉnh cũng đã cấp 54 mã số cơ sở đóng gói, trong đó sầu riêng có 42 mã số với công suất hơn 6.000 tấn/ngày.

Đắk Lắk cho biết đã hoàn tất hồ sơ cho thêm 151 mã số vùng trồng và 47 cơ sở đóng gói sầu riêng. Nếu được phê duyệt, diện tích sầu riêng được cấp mã số của tỉnh sẽ tăng lên khoảng 10.200ha, tương đương khoảng 40% diện tích đang cho thu hoạch. Tuy nhiên, địa phương vẫn gặp khó khăn lớn về minh bạch sản lượng và thiếu cơ sở kiểm nghiệm tại chỗ, khiến chi phí logistics tăng cao, nguy cơ ùn ứ hàng hóa trong mùa thu hoạch rất lớn.

Tại Lâm Đồng, địa phương này đã cấp 961 mã số vùng trồng với tổng diện tích hơn 39.360ha và 362 mã số cơ sở đóng gói. Riêng sầu riêng có 346 mã số vùng trồng với diện tích khoảng 12.200ha, chiếm gần 60% diện tích sầu riêng đang cho kinh doanh của tỉnh. Tuy vậy, năng lực kiểm nghiệm và nhân lực phục vụ công tác hậu kiểm vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tế trong giai đoạn cao điểm thu hoạch.

Kiên quyết xử lý tình trạng “mua bán” mã số

Phó thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, phát triển nông nghiệp bền vững gắn với xuất khẩu không chỉ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, mà còn bảo đảm sinh kế cho người dân. Vì vậy, các địa phương phải quyết liệt hơn trong quản lý vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm nghiệm.

Theo Phó thủ tướng, số lượng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và cơ sở kiểm nghiệm hiện vẫn quá ít so với diện tích và sản lượng xuất khẩu thực tế. Thậm chí, có địa phương đến nay vẫn chưa cấp được mã số nào dù cùng một hành lang pháp lý. Phó thủ tướng đặc biệt lưu ý tình trạng môi giới, mua bán, cho mượn hoặc cho thuê mã số vùng trồng đang diễn biến phức tạp. Nhiều sản phẩm xuất khẩu chưa chắc được sản xuất từ đúng vùng trồng mang mã số đã đăng ký.

“Hệ quả của việc không kiểm soát tốt là tình trạng được mùa mất giá. Điển hình như sầu riêng, có thời điểm giá giảm rất mạnh khi xuất khẩu gặp khó khăn. Người nông dân là đối tượng chịu thiệt thòi lớn nhất”, Phó thủ tướng nhấn mạnh.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: GIA HUY

Để khắc phục tình trạng này, Phó thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường rà soát toàn bộ quy định pháp luật liên quan; sửa đổi kịp thời những bất cập nhằm tạo thuận lợi cho địa phương và doanh nghiệp. Đồng thời, cần đơn giản hóa quy trình cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm nghiệm theo hướng nhanh gọn, minh bạch; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng được giao phối hợp với Tổng cục Hải quan Trung Quốc thúc đẩy phê duyệt mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và công nhận các phòng kiểm nghiệm của Việt Nam; đồng thời đẩy nhanh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung để quản lý minh bạch vùng trồng trên phạm vi toàn quốc.

Đối với các địa phương, Phó thủ tướng yêu cầu tăng cường nguồn lực cho công tác quản lý mã số; xây dựng bản đồ chất lượng đất, vùng trồng để hướng dẫn người dân sản xuất phù hợp; hỗ trợ doanh nghiệp và nông dân duy trì tiêu chuẩn kỹ thuật theo yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

Đặc biệt, đề nghị Bộ Công an vào cuộc xử lý nghiêm các hành vi môi giới, mua bán, cho thuê mã số vùng trồng hoặc làm sai lệch kết quả kiểm nghiệm; tăng cường thanh tra trách nhiệm của chính quyền địa phương trong thực hiện các quy định liên quan. “Chúng ta phải quyết tâm hành động để bảo vệ uy tín nông sản Việt Nam và bảo đảm lợi ích bền vững cho người nông dân”, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh.