Siêu El Niño tăng tốc, hướng tới đỉnh lịch sử trước mùa đông

Dữ liệu mới nhất về đại dương và khí quyển cho thấy El Niño tiếp tục gia tăng cường độ mạnh. Các mô hình dự báo dài hạn nhận định đây có thể là một trong những đợt El Niño mạnh nhất trong hơn một thế kỷ qua.

Đợt El Niño được thúc đẩy bởi các đợt gió tây tăng cường ở mức kỷ lục, cùng sự suy yếu đáng kể của hệ thống gió tín phong trên Thái Bình Dương. Khí quyển toàn cầu cũng đã bắt đầu phản ứng trước những biến động này, hình thành một mô hình sóng khí quyển gần như ổn định và được dự báo chi phối hoàn lưu thời tiết toàn cầu trong nhiều tháng tới.

Giáo sư Peter Huybers, Trưởng Khoa Khoa học Trái đất và Hành tinh tại Đại học Harvard (Mỹ), nhận định El Niño lần này diễn ra trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu vốn đã ở mức cao.

“Đây sẽ là một El Niño bất thường xuất hiện trên nền nhiệt độ trái đất đã tăng cao, khiến đây trở thành một năm rất khác thường”, ông Huybers nói.

Đỉnh lịch sử trước mùa đông

Theo Severe Weather Europe, dự báo mới nhất của Trung tâm Dự báo Thời tiết hạn vừa châu Âu (ECMWF) cho thấy El Niño 2026-2027 có thể trở thành một trong những đợt mạnh nhất trong hơn 8 thập kỷ.

Mô hình dự báo SEAS5 của ECMWF cho thấy Siêu El Niño năm 2026 có thể đạt đỉnh cao vào tháng 11-12 với độ lệch nhiệt độ tăng lên tới +3,08°C, vượt qua kỷ lục của mọi Siêu El Niño trong lịch sử. Ảnh: Severe Weather Europe.

Chỉ số El Niño dự báo có thể vượt ngưỡng +3°C vào thời điểm đạt đỉnh. Đáng chú ý, các dữ liệu lịch sử từ thế kỷ 19 đến nay chưa từng ghi nhận đợt El Niño nào có mức dị thường nhiệt độ trung bình tháng vượt qua mốc này.

Các dự báo hiện nghiêng về khả năng El Niño đạt đỉnh vào khoảng tháng 11-12, sau đó suy yếu nhanh. Trên đại dương, dự báo cho tháng 12 cho thấy mức dị thường nhiệt độ tại một số khu vực phía đông Thái Bình Dương có thể vượt 7°C so với mức trung bình.

Dự báo nhiệt độ tháng 12 cho thấy tác động đáng kể của Siêu El Niño trên khắp các đại dương toàn cầu. Ảnh: Severe Weather Europe.

Đến tháng 11, các vùng dị thường liên quan Siêu El Niño có thể bao phủ hơn 10% diện tích bề mặt đại dương toàn cầu.

Gió tây tăng cường mạnh nhất trong 86 năm

Dấu hiệu nổi bật nhất của El Niño lần này là sự biến động mạnh của chế độ gió trên Thái Bình Dương.

Phân tích mới nhất cho thấy trong tháng 7 và 8/2026, một vùng rộng lớn ở phía tây và trung tâm Thái Bình Dương xích đạo ghi nhận mức dị thường gió tây ở tầng thấp mạnh nhất trong chuỗi dữ liệu 86 năm. Các khu vực lân cận cũng nằm trong nhóm 5 mức cao nhất lịch sử.

Tháng 7-8/2026 ghi nhận dị thường gió tây mạnh nhất trong 86 năm qua tại một vùng rộng lớn ở Thái Bình Dương xích đạo. Ảnh: Severe Weather Europe.

Theo Severe Weather Europe, việc mức trung bình hai tháng đạt kỷ lục trong 86 năm cho thấy gió tín phong đã suy yếu rất mạnh. Đây là dấu hiệu quan trọng cho thấy sự chuyển biến của khí quyển đang góp phần thúc đẩy một trong những đợt El Niño mạnh nhất lịch sử hình thành.

Sự thay đổi của gió cũng phản ánh rõ qua lượng nhiệt tích tụ dưới bề mặt đại dương. Từ mùa xuân đến nay, vùng nước ấm bất thường dưới bề mặt đang mở rộng trên khu vực Thái Bình Dương nhiệt đới và vùng ENSO.

Các đợt gió tây tăng cường đẩy khối nước ấm dưới bề mặt dịch chuyển về phía đông, thúc đẩy El Niño phát triển. Nếu những đợt gió tây mạnh tiếp tục duy trì, các dị thường của Siêu El Niño có thể tiếp tục được củng cố.

Trong khi đó, một vùng nước lạnh bắt đầu xuất hiện ở phía tây Thái Bình Dương. Khi gió tây mạnh đẩy khối nước ấm về phía đông, lớp nước sâu và lạnh hơn ở phía tây bị kéo dâng lên bề mặt.

Sóng Kelvin mạnh dưới lòng Thái Bình Dương

Tuy nhiên, những gì diễn ra trên bề mặt đại dương chỉ là bề nổi của một quá trình biến động mạnh hơn đang tích tụ sâu dưới lòng biển.

Nhiệt độ mặt biển phía đông Thái Bình Dương cao hơn mức trung bình hơn 6°C trên một vùng rộng, cho thấy El Niño đang tăng cường nhanh chóng. Ảnh: Severe Weather Europe.

Phân tích mới nhất từ dữ liệu đại dương của NOAA CRW cho thấy khu vực ENSO (El Niño-Dao động phương Nam) đang xuất hiện những mức dị thường nhiệt độ rất lớn. ENSO là một hiện tượng khí hậu tự nhiên liên quan đến sự biến động của nhiệt độ mặt nước biển và hoàn lưu khí quyển trên khu vực nhiệt đới Thái Bình Dương. El Niño và La Niña là hai pha đối lập của ENSO.

Tại phía đông Thái Bình Dương, nhiệt độ mặt nước biển có nơi cao hơn mức trung bình hơn 6°C trên một vùng rộng. Đáng chú ý hơn, ở độ sâu khoảng 200 m, đang tồn tại một sóng Kelvin hướng xuống rất mạnh, với nhiệt độ tại vùng lõi cao hơn mức trung bình hơn 10°C.

Các bất thường gần đây về nhiệt độ bề mặt biển. Ảnh: NOAA.

Khối nước ấm bất thường này đang dịch chuyển dần về phía đông và tiến lên gần bề mặt, cung cấp nguồn nhiệt lớn cho El Niño bùng phát. Trong quá trình đó, các đợt gió tây tăng cường đóng vai trò quan trọng khi liên tục đẩy khối nước ấm trồi lên, làm nóng bề mặt đại dương.

Giáo sư Daniel Schrag, chuyên gia địa chất tại Đại học Harvard, ví khối nước ấm khổng lồ ở phía tây Thái Bình Dương như một nồi nước đặt bên mép bếp.

“Xét từ góc độ khí quyển, khối nước nóng khổng lồ này gần giống như một ngọn lửa. Nếu đặt một nồi nước lớn bên mép bếp, nước sẽ dâng lên ở một phía. Khối nước ấm ở phía tây chính là ngọn lửa thúc đẩy hoàn lưu khí quyển toàn cầu”, ông Schrag nói.

Khối nước ấm bất thường dưới lòng Thái Bình Dương (màu đỏ) đang di chuyển mạnh về phía đông, tích tụ năng lượng tiếp sức cho đợt Siêu El Niño năm 2026. Ảnh: Severe Weather Europe.

Quá trình trên tạo thành một vòng tác động qua lại: gió tây tăng cường đẩy nước ấm về phía đông, nước ấm trồi lên làm nóng bề mặt đại dương, từ đó tiếp tục củng cố El Niño.

El Niño tác động đến thời tiết toàn cầu

El Niño không tạo ra một mô hình thời tiết giống nhau trên toàn cầu mà làm thay đổi khả năng xuất hiện các hình thái thời tiết khác nhau ở từng khu vực thông qua những mối liên kết khí quyển trên quy mô lớn.

Nhiệt độ bề mặt nước biển tại khu vực Thái Bình Dương (Niño 3.4) từ tháng 4 đến tháng 9/2026 đã tăng tới 3,10°C so với trung bình. Ảnh: Severe Weather Europe.

Klara Kuemmerle, nghiên cứu sinh tiến sĩ thuộc nhóm nghiên cứu của Giáo sư Huybers, cho biết: “El Niño không chỉ là một hiện tượng cục bộ ở Thái Bình Dương mà còn có mối tương quan với nhiệt độ và lượng mưa trên toàn cầu”.

Do tác động tương hỗ của nhiều yếu tố, hệ thống kết nối này thường mang đến điều kiện thời tiết nóng và khô hơn cho Đông Nam Á cùng châu Phi, trong khi Nam Mỹ lại có xu hướng mát hơn. Các vùng nhiệt đới là nơi chịu biến động lượng mưa rõ rệt nhất.

Hạn hán ở Indonesia do ảnh hưởng của Siêu El Niño. Ảnh: Reuters.

Tại Indonesia và Australia, tình trạng khô hạn diễn ra gay gắt hơn. Lượng mưa giảm ở Indonesia đã làm gia tăng nguy cơ cháy rừng than bùn và đe dọa sản lượng lúa gạo. Nam Phi đối mặt với nguy cơ hạn hán, có thể ảnh hưởng đến sản lượng cao lương và ngô, đặc biệt tại những khu vực vốn đã thiếu nước.

Gió mùa tại Ấn Độ thường yếu hơn trong những năm El Niño. Lượng mưa có thể giảm 15% hoặc hơn, dù mô hình này vẫn có những ngoại lệ.

So sánh biến động áp suất khí quyển (độ cao địa thế 500 hPa) mùa đông giữa El Niño trung bình và Siêu El Niño. Ở Siêu El Niño, sự chênh lệch diễn ra rõ sắc hơn: vùng áp thấp duy trì rất mạnh trên Bắc Thái Bình Dương (màu xanh đậm) kết hợp cùng vùng áp cao kỷ lục bao trùm Bắc Mỹ (màu đỏ đậm). Ảnh: Severe Weather Europe.

Trái ngược với tình trạng khô hạn, nhiều khu vực khác lại chịu đựng lượng mưa quá bão hòa. Mưa lớn cực đoan có thể gây thiệt hại cho sản xuất ca cao tại Ecuador, trong khi hạn hán có thể ảnh hưởng đến ngành này ở Tây Phi.

El Niño phát đi cảnh báo sớm về một số mô hình thời tiết thường gặp: một số khu vực có xu hướng mưa nhiều hoặc ít hơn, nóng hoặc lạnh hơn bình thường. Các nhà dự báo cho rằng những hình thái này có thể tiếp tục xuất hiện trong năm nay, trong đó các khu vực nhiệt đới có khả năng chịu tác động trực tiếp nhất.

Giáo sư Huybers nhận định El Niño lần này có thể diễn ra khác biệt đáng kể do xuất hiện trong bối cảnh nền nhiệt toàn cầu vốn đã ở mức cao. Theo ông, sự kết hợp này có thể làm gia tăng những rủi ro khó lường.

Cá mập bơi trên đường phố giữa trận lũ ở Mỹ Một con cá mập nhỏ bất ngờ xuất hiện và bơi ngay trên đường phố ngập lụt tại New Jersey (Mỹ) sau khi bão lớn trút mưa kỷ lục xuống khu vực. Hiện tượng hiếm gặp này xảy ra khi thời tiết cực đoan kèm gió mạnh quật ngã cây cối, khiến ít nhất một người tử vong, làm gián đoạn hàng loạt chuyến bay và giao thông đường sắt.