Sốt rét từ châu Phi liên tiếp 'nhập cảnh': Mối lo WHO cảnh báo đã thành hiện thực

Các bác sĩ lo ngại khi liên tiếp các sốt rét từ châu Phi về

Liên tiếp những ngày gần đây, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương tiếp nhận nhiều bệnh nhân sốt cao, rét run sau khi trở về từ các quốc gia châu Phi.

Các trường hợp này đều được xác định mắc sốt rét do ký sinh trùng Plasmodium falciparum – chủng nguy hiểm nhất, có thể gây suy đa cơ quan và tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Một trong các bệnh nhân là anh H.V.T. (36 tuổi, Thanh Hóa), từng lao động tại Congo. Khi làm việc ở đây, nhất là vào mùa mưa, anh liên tục lên cơn sốt rét, có lúc 1–3 lần/tháng. Tuy nhiên, mỗi lần sốt anh chỉ được truyền dịch cắt cơn rồi tiếp tục làm việc.

Lo ngại sức khỏe suy giảm, anh trở về Việt Nam điều trị. Nhưng chỉ khoảng hai tuần sau khi về nước, anh tiếp tục sốt cao gần 40 độ C, rét run, đau đầu, buồn nôn, chóng mặt và kiệt sức kéo dài. Thấy triệu chứng giống các đợt sốt rét trước đó, đưa đã tìm tới Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Một bệnh nhân khác là anh M.T.H. (45 tuổi, Tuyên Quang), công nhân xuất khẩu lao động tại Angola. Trong thời gian ở nước ngoài, anh từng mắc sốt rét nhưng chưa điều trị triệt để. Sau khi về Việt Nam, anh tự uống số thuốc mang từ Angola mỗi khi xuất hiện cơn sốt.

Một tuần trước nhập viện, anh H. bất ngờ sốt cao tới 40,2 độ C, rét run dữ dội, dù đắp nhiều chăn vẫn không hết lạnh. Mỗi cơn sốt kéo dài khoảng ba giờ và tái diễn hai lần mỗi ngày.

Kết quả xét nghiệm xác định anh dương tính với ký sinh trùng sốt rét Plasmodium falciparum và được chuyển gấp lên tuyến trung ương.

BSCKII Trần Duy Hưng, Trưởng khoa Virus – Ký sinh trùng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết cả hai bệnh nhân đều nhập viện với biểu hiện điển hình của sốt rét nặng sau thời gian sinh sống và lao động tại châu Phi.

“Đây là chủng ký sinh trùng gây sốt rét phổ biến nhất và cũng là nguyên nhân của nhiều trường hợp diễn biến nặng. Nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh có thể suy đa cơ quan và tử vong - BS Hưng cảnh báo.

Sau điều trị bằng thuốc chống sốt rét đặc hiệu đường tiêm và đường uống, tình trạng các bệnh nhân hiện đã ổn định hơn.

Mối lo ca ngoại nhập khi Việt Nam sắp loại trừ sốt rét

Các ca bệnh trên đang trở thành minh chứng cho cảnh báo mà ngành y tế và WHO từng đưa ra về nguy cơ sốt rét ngoại nhập gia tăng cùng làn sóng lao động từ châu Phi trở về Việt Nam. Đây là thách thức lớn trong giai đoạn Việt Nam tiến sát mục tiêu loại trừ sốt rét toàn quốc vào năm 2030.

PGS.TS Hoàng Đình Cảnh, Viện trưởng Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, cho biết Việt Nam từng là một trong những nước có gánh nặng sốt rét rất lớn, với hàng triệu ca mắc mỗi năm.

Tuy nhiên, với các biện pháp phòng chống mạnh mẽ, số ca bệnh đã giảm sâu. Ba năm gần đây, cả nước chỉ còn khoảng 400–500 ca sốt rét mỗi năm. Nhưng giới chuyên môn cho rằng giai đoạn “về đích” lại là thời điểm dễ xuất hiện nguy cơ chủ quan nhất.

Khi bệnh ít xuất hiện, nhiều cơ sở y tế tuyến dưới không còn thường xuyên gặp bệnh nhân sốt rét, khiến khả năng nhận diện và chẩn đoán sớm có thể suy giảm.

Trong khi đó, các ca ngoại nhập từ châu Phi thường mang chủng ký sinh trùng nguy hiểm, nguy cơ diễn biến nặng cao và có thể tạo nguồn lây mới nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Thực tế, ngành y tế thời gian qua đã ghi nhận nhiều trường hợp sốt rét ngoại nhập liên quan đến lao động trở về từ Angola, Congo, Nigeria và một số quốc gia châu Phi khác. Phần lớn bệnh nhân nhập viện muộn do chủ quan hoặc tự điều trị tại nhà.

Theo WHO, châu Phi hiện vẫn là “tâm dịch” sốt rét toàn cầu, chiếm phần lớn số ca mắc và tử vong do căn bệnh này trên thế giới. Điều đó khiến nguy cơ bệnh xâm nhập vào Việt Nam qua các luồng di chuyển lao động quốc tế ngày càng hiện hữu.

BS Trần Duy Hưng khuyến cáo, bất kỳ ai xuất hiện triệu chứng sốt cấp tính sau khi trở về từ nước ngoài, đặc biệt từ châu Phi, cần tới ngay cơ sở y tế chuyên khoa để xét nghiệm sốt rét sớm. Việc phát hiện đúng trong “thời gian vàng” có ý nghĩa quyết định khả năng cứu sống người bệnh.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị người chuẩn bị đi lao động hoặc công tác tại vùng lưu hành sốt rét cần chủ động phòng muỗi đốt, ngủ màn, mặc quần áo dài tay và đến cơ sở y tế để được tư vấn thuốc dự phòng.