Sốt xuất huyết Dengue: Chủ động phòng bệnh là cách giữ nhịp sống yên bình

Cơn sốt qua đi, biến chứng bắt đầu

Những ngày đầu năm, khi nhiều gia đình còn tất bật với kế hoạch mới, tại Khoa Cấp cứu – Hồi sức tích cực – Chống độc Người lớn của Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM, anh T. (34 tuổi) lại đón Tết trên giường bệnh, bên cạnh là máy theo dõi huyết áp hoạt động liên tục.

Anh nhập viện vì sốt cao, nhưng bước ngoặt nguy hiểm thực sự đến ngay khi anh vừa hạ sốt. Chỉ số sinh tồn giảm nhanh cùng tình trạng huyết áp hạ sâu, đột ngột đã buộc các bác sĩ phải chuyển gấp anh vào khoa Cấp cứu.

Trường hợp sốt xuất huyết Dengue nặng đang điều trị tại Khoa Cấp cứu – Hồi sức tích cực – Chống độc Người lớn tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM.

Diễn tiến của anh cho thấy một đặc điểm điển hình của sốt xuất huyết Dengue: bệnh có thể chuyển nặng chỉ trong thời gian ngắn, đặc biệt vào giai đoạn hạ sốt – thời điểm nhiều người nghĩ mình đã qua cơn nguy hiểm.

Khi cơn sốt bắt đầu giảm, nhiều người lầm tưởng cơ thể đang hồi phục. Thực tế, bên trong cơ thể lại đang diễn ra những rối loạn nguy hiểm: tình trạng thoát huyết tương, cô đặc máu và suy giảm tiểu cầu có thể tiến triển nhanh chóng. Thay vì khỏe lên, người bệnh có thể mệt lả, đau bụng dữ dội tăng dần, buồn nôn hoặc nôn liên tục. Những biến chứng nặng như sốc sốt xuất huyết, suy gan, suy thận hay tổn thương đa cơ quan thường xuất hiện đúng vào giai đoạn này1.

Điều đáng nói là triệu chứng ban đầu của sốt xuất huyết Dengue khá giống cảm cúm2. Vì vậy, nhiều người chọn tự uống thuốc, tự truyền dịch tại nhà. Khi nhập viện thì bệnh đã trở nặng, thậm chí có người nhập viện khi đã rơi vào tình trạng sốc nhưng bên ngoài vẫn còn tỉnh táo, khiến gia đình khó nhận ra mức độ nghiêm trọng.

Sốt xuất huyết Dengue có triệu chứng khởi phát tương đồng với nhiều bệnh khác như cảm cúm, sốt siêu vi, khiến nhiều người dễ chủ quan, đến khám tại cơ sở y tế trong giai đoạn muộn.

Trường hợp của anh T. cũng phản ánh một thay đổi đáng chú ý: người lớn đang mắc sốt xuất huyết Dengue nhiều hơn trước.

Nếu trước đây trẻ em chiếm đa số, thì hiện nay tỷ lệ người trưởng thành mắc bệnh ngày càng tăng. Cùng với sự thay đổi đó, các cơ sở điều trị cũng ghi nhận số ca bệnh nặng có xu hướng gia tăng.

Theo ghi nhận tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM, trước đây tỷ lệ ca nặng khoảng 15%, những năm gần đây dao động 17–19%. Nhiều ca sốc sâu, tái sốc hoặc tổn thương gan nghiêm trọng.

Bức tranh dịch tễ đang trở nên đáng lo ngại hơn khi các trường hợp mắc sốt xuất huyết Dengue được ghi nhận liên tục trong suốt cả năm, với đỉnh dịch thường rơi vào khoảng tháng 6 đến tháng 10. Sự thay đổi này chịu tác động lớn từ quá trình đô thị hóa và biến đổi khí hậu, tạo điều kiện lý tưởng cho muỗi vằn sinh sôi và phát triển bền vững trong môi trường sống của con người.

Đáng chú ý, muỗi vằn có đặc tính sinh sản tại những nơi có nguồn nước sạch ngay trong nhà, như bình hoa, chậu nước, hộp chứa nước bên trong quạt điện,...

Nguy cơ mắc bệnh không phụ thuộc vào mùa vụ, mà hiện hữu thường trực trong đời sống hằng ngày.

Sốt xuất huyết Dengue vì thế không phải là căn bệnh có thể chủ quan. Cuộc chiến với căn bệnh này không chỉ là điều trị mà còn là cuộc chạy đua sinh tử với thời gian.

Những kế hoạch dở dang phía sau cánh cửa phòng bệnh

Ở góc cuối Khoa Điều trị Sốt xuất huyết tại BV Nhi đồng 1 TP.HCM, chị H. (32 tuổi) vừa dỗ con ngủ vừa tranh thủ trả lời điện thoại khách hàng. Giọng chị nhỏ dần khi nhắc đến cửa hàng buôn bán đang phải tạm đóng.

“Một mình tôi chăm bé ở viện, bỏ hết cả buôn bán nên mất hết mối lái”, chị nói, ánh mắt vẫn dõi theo đứa con nhỏ nằm trên giường bệnh với chai dịch truyền đang nhỏ từng giọt.

Hoàn cảnh của chị cũng là tình trạng chung của nhiều gia đình đang có người nằm viện vì sốt xuất huyết Dengue.

Với nhiều gia đình có người mắc sốt xuất huyết Dengue, cuộc sống gần như chững lại. Công việc tạm ngưng, sinh hoạt đảo lộn, chi phí phát sinh. Tất cả tạo nên áp lực kép về kinh tế và tinh thần.

Nếu bệnh chuyển nặng, thời gian điều trị kéo dài càng khiến những kế hoạch đã chuẩn bị trước đó phải thay đổi. Những chuyến xe về quê, hành trình du lịch, công việc dang dở hay các buổi đoàn viên gia đình đôi khi phải hủy bỏ trong nhiều ngày, nhiều tuần vì một cơn sốt.

Với người lao động tự do, việc nhập viện đồng nghĩa với thu nhập bằng không.

Điều đáng buồn là nhiều người chỉ thực sự nhận ra mức độ nguy hiểm của bệnh khi đã ở trong cuộc. Một phụ huynh khác gửi lời nhắn tới cộng đồng sau khi trải qua thời gian chăm con điều trị: "Nếu thấy con mới phát bệnh thì đừng chủ quan để ở nhà, tội nghiệp bé lắm. Trải qua rồi mới biết nó cực thân và đáng sợ thế nào. Còn về phòng bệnh, thú thật là trước giờ tôi không biết có vắc-xin, cũng không biết muỗi này sống trong nước sạch. Sau này chắc chắn phải tìm hiểu thêm để biết cách dự phòng cho gia đình”.

Những lời chia sẻ mộc mạc ấy phản ánh một thực tế: sự chủ quan thường đến từ việc chưa từng trải qua.

Nhưng với sốt xuất huyết Dengue, bài học đôi khi phải trả giá bằng sức khỏe, thời gian, tiền bạc, tinh thần và cả những kế hoạch quan trọng trong đời.

Chủ động phòng bệnh là cách giữ nhịp sống yên bình

Sốt xuất huyết Dengue, với những diễn tiến khó lường, nhắc nhở rằng sức khỏe chính là nền tảng của mọi kế hoạch sống. Một chuyến đi, một dự án công việc hay đơn giản là bữa cơm gia đình đều có thể bị trì hoãn chỉ vì sự chủ quan trong phòng bệnh.

Chiến lược hiệu quả nhất không nằm ở điều trị khi đã mắc bệnh, mà ở việc thay đổi nhận thức: mỗi người dân cần chủ động phòng ngừa từ sớm. Điều này bao gồm: Loại bỏ nơi muỗi sinh sản quanh nhà; đậy kín dụng cụ chứa nước; ngủ màn, kể cả ban ngày; sử dụng các biện pháp chống muỗi phù hợp; dự phòng chủ động bằng tiêm chủng để giảm nguy cơ mắc bệnh và giảm nguy cơ biến chứng nặng.

Đặc biệt, khi phát hiện những dấu hiệu cảnh báo cần đặc biệt chú ý gồm: sốt cao, mệt mỏi, đau nhức cơ, vật vã, lừ đừ, li bì, đau bụng nhiều, nôn ói nhiều, nôn ra máu, đi ngoài ra máu... phải ngay lập tức đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thơì1.

Chủ động phòng bệnh không chỉ giúp giảm ca nặng, mà còn góp phần giảm áp lực cho hệ thống y tế và hạn chế những tổn thất không đáng có đối với mỗi gia đình.

Chương trình được thực hiện bởi Báo Điện tử Chính phủ, cùng sự đồng hành của Công ty TNHH Dược Phẩm Takeda Việt Nam với sự tư vấn, phê duyệt chuyên môn bởi Hội Y học Dự phòng Việt Nam. Mọi thông tin y khoa được trình bày khách quan và không đại diện cho quan điểm thương mại của bất kỳ công ty nào.

Nội dung này nhằm mục đích giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng, không nhằm mục đích chẩn đoán hoặc thay thế cho việc tư vấn với nhân viên y tế. Vui lòng tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn thêm.

*Tên nhân vật trong bài đã được thay đổi.

C-ANPROM/VN/NON/0135 Mar 2026

P.V