Sốt xuất huyết vượt 170.000 ca, không thể chỉ trông chờ diệt muỗi

Hà Nội tuyên truyền các biện pháp phòng, chống sốt xuất huyết đến các hộ gia đình. Ảnh: Sở Y tế Hà Nội

21 ca tử vong trong 10 tháng

Tại Hội nghị sốt xuất huyết Dengue 2026 diễn ra ngày 6-11 do Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) chủ trì, phối hợp cùng nhiều đơn vị, các chuyên gia cảnh báo, sốt xuất huyết tiếp tục là gánh nặng y tế đáng lo ngại tại Việt Nam.

Theo thông tin được công bố tại hội nghị, trong 10 tháng năm 2026, cả nước ghi nhận 170.684 trường hợp mắc sốt xuất huyết (tăng gấp 1,3 lần so với cùng kỳ năm 2025), trong đó có 21 ca tử vong. Đáng chú ý, bệnh lưu hành quanh năm tại tất cả các tỉnh, thành phố và đang lan rộng đến cả những địa bàn miền núi phía Bắc như Tuyên Quang, Sơn La - nơi trước đây ít ghi nhận ca bệnh.

TS Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) phát biểu tại hội nghị. Ảnh: BTC

Sự mở rộng địa bàn lưu hành cùng xu hướng gia tăng số ca mắc cho thấy, công tác phòng, chống sốt xuất huyết đang đối mặt với nhiều thách thức. Phát biểu tại hội nghị, TS Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho rằng, dù ngành Y tế đã triển khai nhiều biện pháp, huy động nguồn lực từ trung ương đến địa phương, phối hợp với các chuyên gia trong nước và quốc tế, việc kiểm soát dịch bệnh vẫn chưa đạt hiệu quả bền vững.

Một yếu tố khiến tình hình dịch sốt xuất huyết thêm phức tạp là sự lưu hành của cả bốn tuýp huyết thanh vi rút Dengue, gồm: DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4 tại Việt Nam. Các tuýp vi rút có sự thay đổi về mức độ lưu hành theo thời gian và khu vực. Sự luân chuyển các tuýp huyết thanh, kết hợp với biến đổi khí hậu, đô thị hóa nhanh và tình trạng muỗi kháng hóa chất khiến việc dự báo cũng như kiểm soát dịch ngày càng khó khăn.

Thầy thuốc Nhân dân - GS.TS Nguyễn Văn Kính, nguyên Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới trung ương nhận định, xu hướng gia tăng số ca mắc sốt xuất huyết và hiện không còn diễn biến rõ theo mùa hay chu kỳ như trước có một phần nguyên nhân từ biến đổi khí hậu, lượng mưa gia tăng, tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi truyền bệnh sinh sôi, phát triển.

Theo GS.TS Nguyễn Văn Kính, dù tỷ lệ tử vong được ghi nhận tại nước ta hiện ở mức thấp (khoảng 0,01%), song, sốt xuất huyết vẫn là bệnh có diễn biến lâm sàng phức tạp, khó lường. Mức độ nặng, nhẹ không giống nhau ở mỗi người,mà phụ thuộc vào đáp ứng miễn dịch, độ tuổi, tình trạng miễn dịch và các bệnh lý nền. Đặc biệt, hơn 90% người nhiễm vi rút Dengue không có triệu chứng nhưng vẫn có thể tham gia chu trình lây truyền bệnh thông qua muỗi mang vi rút.

Về điều trị, GS.TS Nguyễn Văn Kính cho rằng, sốt xuất huyết Dengue hiện chưa có thuốc đặc hiệu, chủ yếu tập trung điều trị triệu chứng, kiểm soát sốc và các biến chứng nặng. Vào những năm dịch bùng phát, tình trạng quá tải tại các bệnh viện vẫn tạo áp lực lớn cho đội ngũ y tế.

Mở thêm hướng phòng bệnh chủ động

Trước diễn biến sốt xuất huyết ngày càng khó lường, việc chỉ tập trung xử lý ổ dịch hay diệt muỗi khi số ca mắc gia tăng là chưa đủ. Các chuyên gia cho rằng, cần chuyển mạnh sang phòng bệnh chủ động, kết hợp nhiều giải pháp nhằm giảm nguy cơ lây nhiễm ngay từ cộng đồng. Trong đó, vắc xin được xem là một công cụ dự phòng bổ sung bên cạnh các biện pháp kiểm soát muỗi truyền bệnh.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: BTC

Tại hội nghị, kinh nghiệm triển khai tiêm chủng tại một số quốc gia đã cung cấp thêm những bằng chứng thực tế về vai trò của vắc xin trong phòng, chống dịch. Tiến sĩ-bác sĩ Rosana Richtmann, Giám đốc Ủy ban Kiểm soát Nhiễm khuẩn (ICC), Bệnh viện Phụ sản Santa Joana, nguyên Chủ tịch Hội Truyền nhiễm bang São Paulo (Brazil) cho biết, Brazil đã đưa vắc xin phòng sốt xuất huyết vào chương trình tiêm chủng công từ năm 2024.

Chương trình ban đầu được triển khai tại 521 địa phương, sau đó mở rộng ra 2.752 địa phương, với tổng cộng 24 triệu liều vắc xin đã được phân phối. Đáng chú ý, số liệu thực tế tại bang São Paulo giai đoạn 2024-2025 ghi nhận việc tiêm đủ hai mũi giúp giảm 73,1% nguy cơ mắc sốt xuất huyết có triệu chứng và giảm 87,9% nguy cơ nhập viện. Hiệu quả bảo vệ vẫn được duy trì ngay cả khi tuýp vi rút DENV-3 tái xuất hiện.

Không chỉ Brazil, tại Indonesia, vắc xin cũng đang được triển khai kết hợp với ứng dụng công nghệ y tế nhằm tăng cường dự phòng chủ động tại các khu vực nguy cơ cao.

Còn tại Việt Nam, vắc xin phòng sốt xuất huyết đang lưu hành là vắc xin đầu tiên và duy nhất được Bộ Y tế phê duyệt. Vắc xin đã đạt Tiền thẩm định của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) về chất lượng, an toàn và hiệu quả, đồng thời được WHO khuyến nghị sử dụng tại các quốc gia có gánh nặng sốt xuất huyết cao. Đến nay, vắc xin đã được phê duyệt tại 43 quốc gia, với hơn 32 triệu liều được phân phối trên toàn cầu; đồng thời được triển khai trong chương trình tiêm chủng công tại Brazil, Argentina, Colombia, Indonesia, Honduras, Paraguay, Peru và Thái Lan.

Để chiến lược phòng, chống sốt xuất huyết phát huy hiệu quả, các chuyên gia một lần nữa nhấn mạnh việc cần triển khai đồng bộ ba nhóm giải pháp, đó là tiêm vắc xin để phòng bệnh; diệt muỗi, loại bỏ lăng quăng, bọ gậy nhằm giảm nguy cơ lây truyền; phát hiện sớm và điều trị kịp thời để hạn chế biến chứng, tử vong. Mỗi giải pháp đảm nhận một vai trò riêng nhưng có mối liên hệ chặt chẽ, bổ trợ cho nhau. Việc kết hợp các biện pháp này một cách thường xuyên, liên tục sẽ góp phần kiểm soát dịch bệnh và giảm gánh nặng sốt xuất huyết trong cộng đồng.