Sử dụng AI có trách nhiệm trong trường học

Học sinh Trường THCS Hùng Vương, phường Tràng Bom, TP Đồng Nai trong lễ khai giảng. Ảnh: Hà An.

Quản lý để định hướng, không chỉ để ngăn cấm

Bộ GD&ĐT mới đây ban hành công văn số 6020/BGDĐT-KHCNTT về triển khai nhiệm vụ trọng tâm chuyển đổi số năm học 2026 - 2027. Đáng chú ý, cơ quan quản lý yêu cầu các Sở GD&ĐT địa phương thúc đẩy ứng dụng AI an toàn, có kiểm soát và có trách nhiệm trong giáo dục

Bên cạnh đó, Bộ GD&ĐT cũng đề nghị các Sở GD&ĐT lựa chọn các bài toán phù hợp để triển khai, thí điểm ứng dụng AI trong các hoạt động giáo dục; khuyến khích ứng dụng AI hỗ trợ nhà giáo trong chuẩn bị bài, xây dựng học liệu, thiết kế hoạt động dạy học, kiểm tra, đánh giá và hỗ trợ người học; hỗ trợ cán bộ quản lý trong tổng hợp, phân tích dữ liệu, dự báo, ra quyết định và thực hiện các nhiệm vụ hành chính.

Việc sử dụng kết quả do AI tạo ra phải được kiểm chứng về tính chính xác, phù hợp; AI không thay thế trách nhiệm chuyên môn và trách nhiệm ra quyết định của nhà giáo, cán bộ quản lý.

Cơ quan quản lý đề nghị các địa phương phối hợp triển khai, thí điểm nền tảng giáo dục thông minh quốc gia ứng dụng AI có kiểm soát theo kế hoạch, hướng dẫn của Bộ GD&ĐT; tổ chức đánh giá chất lượng, hiệu quả, mức độ an toàn và tác động đối với nhà giáo, người học trước khi xem xét triển khai trên diện rộng.

Địa phương cần rà soát ban hành quy định, quy tắc sử dụng AI phù hợp với đối tượng người học và hoạt động giáo dục; quy định rõ các trường hợp được sử dụng, hạn chế hoặc không được sử dụng AI, trách nhiệm của người sử dụng và yêu cầu về an toàn dữ liệu, minh bạch, kiểm chứng, độ tin cậy của nội dung và liêm chính học thuật.

Theo các nhà giáo, chuyên gia giáo dục, chủ trương này đặt ra yêu cầu cấp thiết khi học sinh có thể sử dụng AI để giải bài tập, viết bài văn, dịch ngoại ngữ hoặc hoàn thành một sản phẩm học tập chỉ trong vài phút. Điều đáng lo không hẳn là học sinh sử dụng AI, mà là các em dần hình thành thói quen tìm kiếm câu trả lời có sẵn, thiếu quá trình suy nghĩ, phản biện và tự giải quyết vấn đề.

Từ góc nhìn của người có hơn 30 năm giảng dạy Toán - Tin tại Trường THPT Lộc Ninh (Đồng Nai), thầy Văn Công Vương cho rằng giáo viên, nhà trường cần chuyển từ tư duy ngăn cấm sang hướng dẫn học sinh sử dụng AI đúng mục đích.

Theo thầy Vương, nếu giáo viên chỉ giao bài tập rồi đánh giá sản phẩm cuối cùng, rất khó xác định mức độ đóng góp thực sự của học sinh. Vì vậy, cần thay đổi cách kiểm tra, chú trọng quá trình thực hiện, khả năng giải thích, trình bày quan điểm và vận dụng kiến thức vào tình huống thực tế.

Học sinh có thể sử dụng AI để tìm kiếm tài liệu, gợi ý phương pháp học tập hoặc kiểm tra cách lập luận, nhưng không nên giao toàn bộ quá trình tư duy cho máy móc. Đặc biệt, giáo viên cần hướng dẫn học sinh nhận diện thông tin sai lệch, kiểm chứng nguồn và bảo vệ dữ liệu cá nhân khi tương tác với các nền tảng AI.

“Quản lý AI trong trường học vì thế không đơn thuần là phát hiện hành vi gian lận, mà còn là giáo dục năng lực số, ý thức tự học và trách nhiệm đối với sản phẩm trí tuệ của chính mình”, thầy Vương chia sẻ.

Thầy Văn Công Vương cùng học sinh. Ảnh: NVCC.

Giáo viên phải làm chủ, không để AI làm thay

Theo định hướng của Bộ GD&ĐT, AI có thể hỗ trợ giáo viên chuẩn bị bài giảng, xây dựng học liệu, thiết kế hoạt động dạy học, kiểm tra, đánh giá và cá thể hóa việc hỗ trợ người học. Với cán bộ quản lý, công nghệ có thể hỗ trợ tổng hợp dữ liệu, phân tích, dự báo và thực hiện nhiệm vụ hành chính. Tuy nhiên, theo các chuyên gia sử dụng AI hiệu quả không đồng nghĩa với việc đưa càng nhiều công cụ vào lớp học càng tốt.

Học sinh cần được hướng dẫn sử dụng AI thì giáo viên càng cần được trang bị năng lực ứng dụng công nghệ một cách bài bản. Một giáo án được AI xây dựng nhanh chóng chưa chắc phù hợp với trình độ học sinh. Một bộ câu hỏi được tạo tự động chưa chắc đánh giá đúng năng lực người học. Nếu giáo viên thiếu kiểm chứng, những sai sót từ công nghệ có thể đi thẳng vào bài giảng.

Với nhiều năm làm công tác dạy kỹ năng, hướng nghiệp cho học sinh phổ thông, ThS Từ Hữu Công (Trường Đại học Bình Dương) nhìn nhận, ứng dụng AI trong giáo dục cần được tiếp cận từ cả năng lực công nghệ lẫn đạo đức nghề nghiệp.

Theo quan điểm đề xuất của ông, AI có thể giúp giáo viên tiết kiệm thời gian chuẩn bị học liệu, mở rộng phương pháp giảng dạy và hỗ trợ người học theo nhu cầu cá nhân. Tuy nhiên, giá trị của người thầy không nằm ở tốc độ cung cấp thông tin, mà ở khả năng định hướng tư duy, tổ chức hoạt động học tập và chịu trách nhiệm về những quyết định sư phạm.

Vì vậy, giáo viên cần được bồi dưỡng kỹ năng đặt câu lệnh, kiểm chứng nội dung, bảo vệ dữ liệu và thiết kế phương pháp đánh giá phù hợp với môi trường có AI. Đồng thời, nhà trường cần xây dựng quy tắc sử dụng AI cụ thể, tránh tình trạng mỗi giáo viên áp dụng một cách, khiến học sinh lúng túng giữa ranh giới hỗ trợ học tập và gian lận học thuật.

ThS Công cho rằng, việc Bộ GD&ĐT định hướng thí điểm Nền tảng giáo dục thông minh quốc gia ứng dụng AI có kiểm soát cũng cho thấy yêu cầu thận trọng trong triển khai. Chất lượng, hiệu quả, mức độ an toàn và tác động đối với giáo viên, học sinh cần được đánh giá trước khi nhân rộng.

Ông cho rằng, chuyển đổi số giáo dục không thể chỉ đo bằng số lượng phần mềm được sử dụng hay tốc độ hoàn thành công việc. Thước đo quan trọng hơn phải là chất lượng học tập, năng lực tư duy và sự trưởng thành của người học.

AI có thể giúp học sinh tìm được câu trả lời nhanh hơn, nhưng giáo dục phải giúp các em biết đặt câu hỏi đúng, phân biệt đúng sai và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

"Đưa AI vào trường học là xu thế khó đảo ngược. Nhưng để công nghệ thực sự phục vụ giáo dục, điều cần giữ lại không chỉ là vai trò của người thầy, mà còn là quyền được suy nghĩ, được sai và được trưởng thành bằng chính năng lực của mỗi học sinh", ThS Công nói.