Sử dụng công nghệ đánh thức di sản bia tiến sĩ

Sự kiện chào mừng thành công Đại hội XIV của Đảng, chào đón Xuân Bính Ngọ 2026, hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám - trường đại học đầu tiên của Việt Nam.

Khẳng định những tư tưởng lớn về giáo dục và nhân tài

Trưng bày “Sử đá lưu danh” giới thiệu hệ thống tư liệu, hình ảnh và hiện vật được khai thác từ 82 văn bia đề danh Tiến sĩ - Di sản tư liệu thế giới do UNESCO ghi danh; phản ánh tổng thể nền giáo dục khoa cử Nho học dưới chế độ quân chủ, từ chủ trương tuyển chọn nhân tài, chính sách đãi ngộ và trọng dụng người đỗ đạt đến việc khắc họa chân dung các danh nhân tiêu biểu có đóng góp quan trọng cho giáo dục và sự phát triển đất nước.

Cắt băng khai mạc trưng bày chiều 6/2

Phát biểu tại lễ khai mạc, Giám đốc Trung tâm hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu nhấn mạnh, ngay từ buổi đầu dựng nước, với việc xây dựng Văn Miếu vào năm 1070 dưới triều vua Lý Thánh Tông và lập Quốc Tử Giám vào năm 1076 dưới triều vua Lý Nhân Tông, các bậc minh quân triều Lý đã khẳng định tầm nhìn chiến lược về giáo dục, coi trọng hiền tài, lấy việc bồi dưỡng nhân lực, gây dựng đạo học làm nền tảng để xây dựng quốc gia hùng mạnh.

Trải qua thời Trần, mặc dù đất nước phải đối mặt với nhiều thử thách lớn lao, sự nghiệp giáo dục vẫn tiếp tục được quan tâm và phát triển, xuất hiện nhiều bậc danh sư, hiền tài, tiêu biểu là thầy giáo Chu Văn An cùng lớp lớp môn sinh ưu tú.

Hệ thống 82 bia tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám là một trong những di sản văn hóa đặc biệt quý giá của dân tộc Việt Nam

Sang thời Lê, đặc biệt dưới triều vua Lê Thánh Tông, nền văn hóa - giáo dục Đại Việt đạt tới đỉnh cao rực rỡ; khoa cử được tổ chức quy củ, chặt chẽ, và lần đầu tiên trong lịch sử, tên tuổi những người đỗ Tiến sĩ được khắc ghi trên bia đá, dựng tại Quốc Tử Giám.

Theo TS. Lê Xuân Kiêu, hệ thống 82 bia tiến sĩ hiện được bảo tồn và phát huy giá trị tại Khu di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám là một trong những di sản văn hóa đặc biệt quý giá của dân tộc. "Không chỉ là những hiện vật lịch sử độc đáo, các bia đá còn chứa đựng những tư tưởng lớn về giáo dục, về nhân tài và về trách nhiệm đối với vận mệnh quốc gia".

Tác phẩm nghệ thuật chạm khắc đá

Không gian trưng bày được thiết kế dựa trên sự đối thoại giữa hai chất liệu chủ đạo: giấy và đá. Trong đó, giấy biểu trưng cho quá trình học tập, rèn luyện và thi cử; đá tượng trưng cho sự tôn vinh và lưu danh hậu thế; đồng thời được kết nối chặt chẽ với các không gian trưng bày hiện có trong di tích, góp phần tạo nên một chỉnh thể thống nhất, giàu chiều sâu trong tổng thể không gian di sản Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Công nghệ số, công nghệ trình chiếu được ứng dụng để “đánh thức” các bản thác cổ, chuyển hóa tư liệu lịch sử thành hình ảnh sinh động, giàu cảm xúc

Song hành với hình thức trưng bày truyền thống, các giải pháp công nghệ số được ứng dụng nhằm tái hiện không gian di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, mở ra cách tiếp cận mới mẻ đối với lịch sử khoa cử Việt Nam.

Các giải pháp công nghệ số được ứng dụng nhằm tái hiện không gian di sản văn hóa vật thể và phi vật thể. Những bản thác (bản sao 1:1 nét chữ, hoa văn bia đá) cổ được “đánh thức” bằng công nghệ trình chiếu, chuyển hóa tư liệu lịch sử thành hình ảnh số sinh động, giúp công chúng, đặc biệt là giới trẻ, tiếp cận lịch sử khoa cử Việt Nam theo cách trực quan và dễ tiếp nhận hơn.

Một điểm nhấn của trưng bày là việc tiếp cận bia tiến sĩ không chỉ như những văn bản lịch sử mà còn như những tác phẩm nghệ thuật chạm khắc đá. Qua bố cục, hình khối và đường nét hoa văn tinh xảo, trưng bày giúp công chúng nhận diện trình độ thẩm mỹ, tư duy biểu tượng và kỹ thuật chế tác đá của người xưa, đồng thời làm rõ vai trò của bia tiến sĩ trong việc “vĩnh cửu hóa” tri thức và hiền tài.

Trưng bày góp phần làm mới cách kể câu chuyện di sản

Chia sẻ về quá trình thực hiện trưng bày, chuyên gia Trương Quốc Toàn, Trợ lý Giám đốc Dự án hợp tác Phát triển đô thị Hà Nội - Île-de-Francevới, đơn vị hỗ trợ chuyên môn trưng bày, cho biết, “Sử đá lưu danh” không chỉ đơn thuần là một trưng bày, mà còn là một hành trình thị giác và cảm xúc, tái hiện con đường dài đầy gian nan để tri thức được hun đúc, nhân tài được thử thách và tên tuổi các bậc hiền tài được khắc ghi vào đá, lưu danh cùng năm tháng.

"Đây cũng là một bước để chúng tôi kiến tạo không gian trưng bày về hệ thống bia đá, kết nối nội dung với các trưng bày thường trực như “Quốc Tử Giám - Trường Quốc học đầu tiên” và “Khơi nguồn đạo học”, tạo thành một chỉnh thể thống nhất trong không gian di sản Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Qua đó, góp phần làm mới cách kể câu chuyện di sản, đồng thời khẳng định những giá trị bền vững của truyền thống hiếu học và trọng hiền tài trong đời sống đương đại", ông Toàn cho hay.

Hình ảnh, tư liệu trong trưng bày khẳng định những giá trị bền vững của truyền thống hiếu học và trọng hiền tài trong đời sống đương đại

Trưng bày cũng là một minh chứng sinh động cho nỗ lực của Hà Nội trong việc phát huy giá trị di sản gắn với phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch bền vững, lấy di sản làm nguồn lực, lấy sáng tạo làm động lực, lấy con người làm trung tâm.

Hương Sen