Sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh đến vịnh Cam Ranh tháng 10-1946: Dấu ấn lịch sử, giá trị vượt thời gian
Ngày 18-10-1946, trên đường từ Pháp trở về nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh hội kiến Cao ủy Pháp d’Argenlieu trên chiến hạm Suffren tại vịnh Cam Ranh. Đến nay, cuộc hội kiến ấy vẫn được nhìn nhận như một dấu ấn đặc sắc về bản lĩnh và nghệ thuật ngoại giao của Người, để lại nhiều bài học giá trị cho hôm nay. Nhân kỷ niệm 80 năm sự kiện, sáng 17-10, tại phường Cam Ranh, Tỉnh ủy phối hợp với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo khoa học cấp bộ “Sự kiện vịnh Cam Ranh tháng 10 năm 1946 trong hành trình Chủ tịch Hồ Chí Minh đấu tranh thực hiện khát vọng hòa bình và độc lập dân tộc”.
Tham dự và chủ trì hội thảo có các đồng chí: PGS.TS Đoàn Minh Huấn - Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Trần Phong - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy; Hồ Xuân Trường - Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy; PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng - Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương.
Bản lĩnh và nghệ thuật ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Các đồng chí chủ trì hội thảo.
Phát biểu khai mạc và đề dẫn hội thảo, PGS.TS Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh bối cảnh và diễn biến sự kiện Bác Hồ đến vịnh Cam Ranh năm 1946. Năm 1946, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa non trẻ đứng trước muôn vàn khó khăn, thử thách. Thực hiện chủ trương “hòa để tiến”, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Hiệp định Sơ bộ ngày 6-3-1946 với Pháp. Khi Hội nghị Fontainebleau thất bại, Người trực tiếp ký Tạm ước 14-9-1946. Mục đích là kéo dài thời gian hòa hoãn, chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài. Theo Tạm ước, hai bên đình chỉ xung đột và tiếp tục đàm phán vào tháng 1-1947. Cuộc hội kiến tại vịnh Cam Ranh ngày 18-10-1946 chính là để bàn thảo việc thi hành bản Tạm ước này. Sự kiện này không chỉ là một dấu mốc ngoại giao năm 1946, mà còn thể hiện bản lĩnh chính trị, tầm nhìn chiến lược và tấm lòng sâu nặng của Người đối với đất nước, đồng bào. PGS.TS Đoàn Minh Huấn cũng nhấn mạnh giá trị lịch sử và tầm vóc tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh, bài học từ sự kiện vịnh Cam Ranh đối với đất nước hôm nay và việc phát huy giá trị sự kiện gắn với trách nhiệm của Khánh Hòa.
Các tham luận và ý kiến thảo luận tại hội thảo đã tập trung làm rõ 4 nội dung có quan hệ chặt chẽ với nhau: Bối cảnh, tương quan lực lượng, diễn biến và kết quả cụ thể của cuộc hội kiến; cách Chủ tịch Hồ Chí Minh kết hợp giữa kiên định nguyên tắc với linh hoạt về sách lược; giá trị của sự kiện đối với nhận thức về độc lập, tự chủ và bảo vệ hòa bình; các giải pháp nghiên cứu, giáo dục và phát huy giá trị của sự kiện tại Khánh Hòa. Trình bày tham luận “Âm mưu của thực dân Pháp khi lựa chọn vịnh Cam Ranh làm địa điểm hội kiến với Chủ tịch Hồ Chí Minh”, Thiếu tướng Trần Thanh Hải - Phó Tư lệnh Quân khu 5 cho rằng, cuộc hội kiến góp phần làm rõ thêm bản chất và dã tâm của thực dân Pháp, đồng thời khẳng định giá trị của sách lược ngoại giao mềm dẻo, kiên quyết trên cơ sở phương châm "dĩ bất biến, ứng vạn biến" của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ sự kiện này, công tác đối ngoại quốc phòng hiện nay phải kiên định nguyên tắc, mục tiêu chiến lược nhưng linh hoạt về biện pháp; đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên hàng đầu; kết hợp chặt chẽ hợp tác và đấu tranh để bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.
Trình bày tham luận “Hội kiến Cam Ranh - Nỗ lực của Chủ tịch Hồ Chí Minh để duy trì đối thoại và tìm kiếm giải pháp hòa bình trong quan hệ Việt - Pháp”, tiếp cận từ góc độ ngoại giao, Tiến sĩ Võ Văn Bé - Phó Giám đốc, Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đánh giá, đặt trong tiến trình từ Hiệp định Sơ bộ ngày 6-3, Hội nghị Fontainebleau đến Tạm ước ngày 14-9, cuộc hội kiến là một biểu hiện cụ thể của chủ trương tiếp tục tìm kiếm khả năng giải quyết quan hệ Việt Nam - Pháp bằng thương lượng, đồng thời giữ vững những vấn đề có tính nguyên tắc về độc lập, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ. Qua cuộc gặp, Việt Nam tiếp tục tận dụng khả năng thương lượng để giải quyết những vấn đề trước mắt, đồng thời giữ vững lập trường về những vấn đề có tính nguyên tắc.
Với tham luận “Nghệ thuật đấu tranh ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cuộc gặp với Cao ủy d’Argenlieu tại vịnh Cam Ranh và bài học về công tác đối ngoại hiện nay”, PGS.TS Trần Minh Trưởng (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) đánh giá cuộc hội kiến là một trận “đấu trí” đặc sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, để lại nhiều bài học quý cho công tác đối ngoại hôm nay. Trong suốt cuộc gặp gỡ với Cao ủy d’Argenlieu, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tỏ thái độ ứng xử tinh tế, khéo léo trả lời những câu hỏi của d’Argenlieu, nhưng thể hiện quan điểm kiên quyết bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của một nước Việt Nam thống nhất. Từ sự kiện này, PGS.TS Trần Minh Trưởng rút ra 4 bài học về nghệ thuật ngoại giao Hồ Chí Minh: Kiên định mục tiêu chiến lược về độc lập, chủ quyền và thống nhất đất nước; lợi dụng mâu thuẫn để phân hóa kẻ thù; nhân nhượng có nguyên tắc, tranh thủ hòa hoãn để xây dựng lực lượng; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại.
Phát huy giá trị lịch sử, khơi dậy khát vọng phát triển
Quang cảnh hội thảo.
Tại hội thảo, nhiều nhà nghiên cứu đã nhấn mạnh ý nghĩa đặc biệt của sự kiện Bác Hồ đến vịnh Cam Ranh đối với tỉnh Khánh Hòa, bởi đây là lần cuối cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh trở lại miền Nam kể từ khi Người ra đi tìm đường cứu nước. Với tham luận “Phát huy giá trị sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh đến vịnh Cam Ranh gắn với việc đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh ở Khánh Hòa trong giai đoạn hiện nay”, đồng chí Võ Hoàn Hải - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy khẳng định, sự kiện ngày 18-10-1946 là niềm vinh dự, tự hào đặc biệt của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh Khánh Hòa. Trong 80 năm qua, giá trị của sự kiện từng bước được gìn giữ, nghiên cứu và chuyển hóa thành nội dung giáo dục truyền thống, hành động thực tiễn. Tỉnh đã tổ chức nhiều hội thảo, tọa đàm khoa học về sự kiện Bác Hồ đến vịnh Cam Ranh năm 1946. Năm 2008, tỉnh khánh thành Tượng đài Bác Hồ tại Công viên 18 tháng 10, phường Cam Ranh. Từ đó, nơi đây trở thành điểm đến để cán bộ, Nhân dân trong tỉnh bày tỏ tình cảm với Bác, đồng thời là một "địa chỉ đỏ" giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ. Trong giai đoạn mới, đồng chí Võ Hoàn Hải đề xuất đổi mới tuyên truyền theo hướng chuyển từ “kể về sự kiện” sang làm rõ những bài học có thể vận dụng, tăng cường ứng dụng nền tảng số. Qua đó, giá trị lịch sử của sự kiện sẽ trở thành nguồn sức mạnh nội sinh, tạo động lực để Khánh Hòa phát triển nhanh, bền vững.
Ở góc độ vận dụng vào phát triển kinh tế - xã hội địa phương, đồng chí Nguyễn Thanh Hà - Phó Chủ tịch UBND tỉnh trình bày tham luận “Vận dụng tinh thần ngoại giao Hồ Chí Minh qua sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh đến vịnh Cam Ranh năm 1946 trong phát huy tiềm năng, lợi thế, chủ động hội nhập, xây dựng tỉnh Khánh Hòa phát triển nhanh, bền vững”. Theo đồng chí Nguyễn Thanh Hà, cuộc hội kiến với Cao ủy Pháp ngày 18-10-1946 là mẫu mực của nghệ thuật ngoại giao “dĩ bất biến, ứng vạn biến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Vận dụng sáng tạo di sản ấy vào bối cảnh mới, tỉnh quyết tâm triển khai 5 nhóm giải pháp đột phá nhằm khơi thông nguồn lực, phát huy tối đa lợi thế chiến lược. Trước hết là kiên định mục tiêu độc lập, tự chủ, giữ vững quốc phòng - an ninh và chủ quyền biển, đảo làm nền tảng cho phát triển; chủ động đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ đối ngoại, tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Trong đó, ngoại giao kinh tế được xác định là động lực then chốt. Cùng với đó, tỉnh phát huy sức mạnh mềm của ngoại giao văn hóa, ngoại giao nhân dân, quảng bá thương hiệu “Xứ Trầm - biển yến”, tăng cường kết nối kiều bào; xây dựng đội ngũ cán bộ đối ngoại “vừa hồng, vừa chuyên”, đáp ứng yêu cầu hội nhập trong tình hình mới. Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh Khánh Hòa sẽ tiếp tục vận dụng sáng tạo di sản ngoại giao Hồ Chí Minh, biến tiềm năng, lợi thế thành sức mạnh thực tế, quyết tâm xây dựng tỉnh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, đóng góp tích cực vào sự nghiệp xây dựng nước Việt Nam hùng cường, thịnh vượng.
PGS.TS Đoàn Minh Huấn - Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh: Đối với Khánh Hòa, dấu ấn của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại vịnh Cam Ranh vừa là niềm tự hào, vừa đặt ra trách nhiệm gìn giữ ký ức lịch sử bằng những việc làm thiết thực. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định mục tiêu xây dựng Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030. Trên chặng đường ấy, phát triển kinh tế phải gắn với phát triển văn hóa, bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh và gìn giữ các giá trị lịch sử. Trước hết, tỉnh cần xây dựng hồ sơ tư liệu về sự kiện trên cơ sở sưu tầm, đối chiếu, thẩm định khoa học; việc số hóa phải gắn với xác định rõ xuất xứ, độ tin cậy và trách nhiệm cập nhật. Trên nền tảng đó, tỉnh cần thống nhất nội dung giới thiệu, hoàn thiện học liệu, bồi dưỡng đội ngũ thuyết minh, gắn bảo tàng, công trình tưởng niệm với giáo dục trong nhà trường và cộng đồng. Truyền thông, du lịch phải tôn trọng tính xác thực lịch sử, đặt giá trị giáo dục và bảo tồn di sản lên trên lợi ích thương mại, để mỗi câu chuyện về Bác đến với thế hệ trẻ bằng sự chân thực và lòng kính trọng. Thước đo hiệu quả là công chúng hiểu đúng lịch sử và có chuyển biến thực chất trong ý thức gìn giữ di sản.
Nhiều bài học trường tồn
Phát biểu tổng kết và bế mạc hội thảo, đồng chí Hồ Xuân Trường khẳng định, các tham luận cùng những ý kiến trao đổi, thảo luận tại hội thảo đã thể hiện tinh thần khoa học, khách quan, trách nhiệm, đặc biệt thể hiện niềm tự hào, tình cảm kính yêu vô hạn và lòng biết ơn sâu sắc đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Các ý kiến tại hội thảo đã làm rõ bối cảnh quốc tế và trong nước đầy khó khăn, thử thách đối với cách mạng Việt Nam những năm 1945 - 1946; đồng thời khẳng định vị trí địa - chiến lược của vịnh Cam Ranh trong tầm nhìn quân sự, ngoại giao của các cường quốc sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Các tham luận cũng đã làm sáng tỏ ý nghĩa của sự kiện trong mối liên hệ với các hoạt động ngoại giao của Người tại Pháp, việc ký Tạm ước 14-9-1946 và những quyết sách chiến lược của Đảng trong giai đoạn 1945 - 1946; đồng thời làm rõ bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy nhạy bén, sắc sảo, tâm thế chủ động, bình tĩnh và nghệ thuật ứng xử khéo léo của Chủ tịch Hồ Chí Minh trước sức ép quân sự của thực dân Pháp. Người đã đại diện cho dân tộc và Nhân dân Việt Nam nói lên tiếng nói chính nghĩa và khát vọng hòa bình. Bằng việc kiên trì thúc đẩy thi hành Tạm ước 14-9-1946, Người tiếp tục giữ vững mục tiêu độc lập dân tộc, thực hiện sách lược “hòa để tiến”, tận dụng mọi khả năng hòa hoãn để tranh thủ thời gian củng cố chính quyền cách mạng, phát triển lực lượng và chuẩn bị thực lực mọi mặt.
Đồng chí Hồ Xuân Trường cho rằng, việc nghiên cứu và đánh giá sự kiện vịnh Cam Ranh tháng 10-1946 giúp chúng ta hiểu rõ hơn một thời điểm quan trọng của lịch sử dân tộc, đồng thời đúc rút những bài học quý báu cho hôm nay và mai sau. Đó là bài học “dĩ bất biến, ứng vạn biến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Điều “bất biến” chính là mục tiêu độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ. Điều “vạn biến” là sự ứng phó mềm dẻo, linh hoạt trong từng cách thức, biện pháp đấu tranh nhằm bảo vệ lợi ích tối cao của dân tộc, tranh thủ những điều kiện thuận lợi cho cách mạng. Đó là bài học về khát vọng hòa bình chân chính, đề cao đối thoại trong quan hệ quốc tế; sự kiện thể hiện nhất quán tư tưởng hòa bình của Người, kiên trì tận dụng mọi cơ hội để giải quyết bất đồng bằng thương lượng. Đó là bài học về bản lĩnh chính trị kiên cường và nghệ thuật ứng xử ngoại giao; sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa phong cách mềm mại, uyển chuyển, chân thành với tư duy nhạy bén, sắc sảo của Người đã để lại những chỉ dẫn quý báu cho các thế hệ cán bộ, đảng viên học tập và noi theo. Đó còn là bài học về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, kết hợp chặt chẽ đấu tranh chính trị, ngoại giao với quốc phòng, an ninh, có ý nghĩa thiết thực đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ chủ quyền biển, đảo hiện nay.
Bí thư Tỉnh ủy Trần Phong: Cuộc hội kiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh với Cao ủy Pháp tại vịnh Cam Ranh để lại dấu ấn sâu sắc về bản lĩnh chính trị, tầm nhìn chiến lược và nghệ thuật ngoại giao của Người: Kiên định mục tiêu độc lập, chủ quyền quốc gia; mềm dẻo, linh hoạt về sách lược; kiên trì đối thoại, yêu chuộng hòa bình nhưng luôn đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên hết. Những giá trị đó vẫn mang ý nghĩa thiết thực đối với công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế và sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc hôm nay.
Đối với Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Khánh Hòa, sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh đến vịnh Cam Ranh là niềm vinh dự, tự hào sâu sắc. Niềm tự hào ấy cũng nhắc nhở mỗi cán bộ, đảng viên và người dân Khánh Hòa trân trọng, gìn giữ và phát huy những giá trị lịch sử của quê hương; đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh bằng những việc làm cụ thể, thiết thực; bằng tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến cho quê hương, đất nước. Phát huy truyền thống lịch sử, cách mạng, Khánh Hòa đang bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian rộng mở và nhiều tiềm năng, lợi thế. Tỉnh tập trung phát triển kinh tế biển, du lịch, dịch vụ, công nghiệp, năng lượng; đẩy mạnh khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; kết hợp chặt chẽ phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống Nhân dân.
Chúng tôi nhận thức rằng, để hiện thực hóa những mục tiêu tăng trưởng hai con số, hướng tới trở thành thành phố trực thuộc Trung ương năm 2030, bên cạnh việc huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, điều quan trọng là khơi dậy tinh thần tự lực, tự cường, ý chí đổi mới, sáng tạo và khát vọng vươn lên trong mỗi cán bộ, đảng viên, người dân và cộng đồng doanh nghiệp. Đó cũng là cách thiết thực để biến niềm tự hào về truyền thống thành quyết tâm và hành động cụ thể, góp phần xây dựng Khánh Hòa phát triển nhanh, bền vững... Chúng tôi mong rằng, kết quả hội thảo sẽ được vận dụng thiết thực trong công tác nghiên cứu, giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng, nhất là đối với thế hệ trẻ; trong bảo tồn, phát huy giá trị lịch sử, văn hóa của sự kiện và quảng bá hình ảnh quê hương Khánh Hòa.
Đối với Đảng bộ, chính quyền, quân và dân tỉnh Khánh Hòa, sự kiện ngày 18-10-1946 không chỉ là một mốc son lịch sử của dân tộc, mà còn là niềm tự hào sâu sắc, một dấu ấn tình cảm thiêng liêng giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh với vùng đất Nam Trung Bộ của Tổ quốc và tỉnh Khánh Hòa. Từ ý nghĩa của sự kiện, hội thảo gợi mở việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong phát huy vị trí chiến lược của Khánh Hòa, gắn phát triển kinh tế biển với bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc, cụ thể hóa thực hiện Nghị quyết Trung ương 3 khóa XIV về xây dựng quốc gia biển mạnh. Tinh thần, bản lĩnh và phong cách ứng xử ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Cam Ranh năm 1946 là bài học quý báu đối với hoạt động đối ngoại và hội nhập. Sự kiện là nguồn sức mạnh tinh thần, góp phần bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, củng cố bản lĩnh chính trị cho cán bộ, đảng viên, chiến sĩ lực lượng vũ trang và truyền lửa khát vọng cống hiến cho thế hệ trẻ Khánh Hòa; là động lực để Đảng bộ và Nhân dân tỉnh phát huy tiềm năng, lợi thế, chủ động hội nhập, gắn phát triển kinh tế với bảo tồn các giá trị lịch sử - văn hóa và nâng cao đời sống Nhân dân. Phát huy ý nghĩa ấy, việc học tập và thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh cần tiếp tục được cụ thể hóa trong xây dựng đội ngũ cán bộ, nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân; bảo tồn, phát huy giá trị các địa điểm gắn với sự kiện thành những "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống, bồi đắp niềm tự hào và khát vọng xây dựng tỉnh Khánh Hòa phát triển giàu mạnh.
Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới với khát vọng về một nước Việt Nam giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, hội thảo càng mang ý nghĩa sâu sắc. Những giá trị từ hành trình thực hiện khát vọng hòa bình và độc lập dân tộc của Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục được kế thừa, phát huy trong đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển của Đảng hiện nay: Kiên định bảo vệ độc lập dân tộc, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; kiên trì giải quyết bất đồng bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế; khéo léo kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Học tập và thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh qua sự kiện lịch sử này chính là điểm tựa củng cố niềm tin, bản lĩnh, ý chí cách mạng trước mọi khó khăn, thử thách, đồng thời khơi dậy khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.