Sửa đổi Luật Chứng khoán: Tạo động lực thúc đẩy thị trường vốn phát triển an toàn và hiện đại

Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: quochoi.vn

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, chiều 17/10, Quốc hội đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán.

Cắt giảm thủ tục hành chính và thể chế hóa cơ chế thử nghiệm có kiểm soát

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán nhằm mục tiêu cốt lõi là thể chế hóa kịp thời các đường lối, chủ trương của Đảng về ưu tiên xây dựng đồng bộ thể chế phát triển; thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực thị trường. Đồng thời, cắt giảm, đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

 Dự thảo Luật tập trung luật hóa các phương án cắt giảm thủ tục hành chính đã được phê duyệt tại Nghị quyết số 66.16/2026/NQ-CP của Chính phủ. Cụ thể, bãi bỏ điều kiện về tỷ lệ cổ phiếu bán được cho nhà đầu tư khi chào bán lần đầu ra công chúng (IPO); đơn giản hóa hồ sơ đăng ký chào bán, lưu ký chứng khoán và mở rộng hình thức công bố bản thông báo phát hành trên 1 báo điện tử thay vì yêu cầu bắt buộc đăng 3 số liên tiếp trên báo in.

Song song đó, Dự thảo cắt giảm nhiều điều kiện kinh doanh đối với ngân hàng thương mại đăng ký hoạt động lưu ký chứng khoán, ngân hàng thanh toán, công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ.

Đặc biệt, điểm đột phá mang tính dẫn dắt của Dự thảo Luật là việc bổ sung Điều 6a quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) trong lĩnh vực chứng khoán. Quy định này cho phép cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp phép thử nghiệm có giới hạn về phạm vi, đối tượng, không gian và thời gian đối với các ứng dụng công nghệ mới, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới mà pháp luật chưa có quy định.

Đồng thời, Dự thảo xác định rõ nguyên tắc miễn, loại trừ trách nhiệm pháp lý cho các tổ chức, cá nhân tham gia thử nghiệm theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và công nghiệp công nghệ số, tạo hành lang an toàn thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia.

Tinh gọn bộ máy tổ chức thị trường và chuẩn hóa tiêu chuẩn tài chính

Về mô hình tổ chức thị trường giao dịch chứng khoán, Dự thảo Luật đã thống nhất sử dụng tên gọi chung là “Sở giao dịch chứng khoán” thay cho việc gọi tên riêng cụ thể. Thủ tướng Chính phủ được giao thẩm quyền quyết định việc thành lập, giải thể, mô hình hoạt động, hình thức sở hữu và cơ cấu lại vốn nhà nước tại các Sở giao dịch chứng khoán theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Tài chính.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Tờ trình Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán. Ảnh: quochoi.vn

 Nhằm bảo đảm thị trường vận hành liên tục, không bị gián đoạn, Dự thảo quy định điều khoản chuyển tiếp 1 năm để các cơ quan phối hợp đánh giá toàn diện, xây dựng phương án tổ chức lại bộ máy tinh gọn, hiệu quả. Trong thời gian đó, Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam và các công ty con tiếp tục tổ chức và hoạt động theo quy định của Luật Chứng khoán hiện hành cho đến khi có quyết định của Thủ tướng Chính phủ về thực hiện phương án sắp xếp có hiệu lực thi hành.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung, chuẩn hóa quy định về báo cáo tài chính của các tổ chức chào bán chứng khoán ra công chúng. Theo đó, báo cáo tài chính năm của các đơn vị này bắt buộc phải được kiểm toán bởi tổ chức kiểm toán và kiểm toán viên hành nghề được chấp thuận thực hiện kiểm toán cho đơn vị có lợi ích công chúng thuộc lĩnh vực chứng khoán.

 Trường hợp kiểm toán viên đưa ra ý kiến ngoại trừ, khoản ngoại trừ phải không ảnh hưởng đến điều kiện chào bán, đồng thời tổ chức phát hành phải có giải trình hợp lý và được tổ chức kiểm toán xác nhận.

Bên cạnh đó, Dự thảo Luật mở rộng phạm vi nghiệp vụ cho các công ty chứng khoán (như cung cấp dịch vụ đại diện người sở hữu trái phiếu, làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm đối với tiền gửi và chứng khoán lưu ký); hoàn thiện quy định về quỹ hoán đổi danh mục (ETF); chuẩn hóa tiêu chuẩn người đại diện theo pháp luật và nhân sự hành nghề chứng khoán; đổi tên “Thanh tra chứng khoán” thành “Thanh tra Chứng khoán Nhà nước” để bảo đảm tính đồng bộ với Luật Thanh tra năm 2025.

Thắt chặt công cụ hậu kiểm và quản trị rủi ro

Trình bày Báo cáo thẩm tra Dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi khẳng định, Ủy ban nhất trí cao với sự cần thiết ban hành và mục tiêu cắt giảm thủ tục hành chính của Luật. Tuy nhiên, việc cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh tiền kiểm bắt buộc phải đi đôi với việc tăng cường các công cụ hậu kiểm, nâng cao năng lực giám sát để bảo đảm tuyệt đối an toàn cho thị trường và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán. Ảnh: quochoi.vn

Đáng chú ý, đối với hoạt động lưu ký chứng khoán, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc thận trọng việc duy trì các điều kiện về năng lực tài chính và tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu đối với ngân hàng thương mại đăng ký lưu ký. Theo đó, nếu bãi bỏ hoàn toàn các điều kiện tài chính riêng mà hệ thống giám sát hậu kiểm chưa bao quát kịp thời các ngân hàng vi phạm tỷ lệ an toàn vốn (nhưng chưa thuộc diện can thiệp sớm hoặc kiểm soát đặc biệt) thì có thể phát sinh rủi ro lan truyền cho hệ thống tài chính.

Đối với cơ chế thử nghiệm Sandbox và giao dịch điện tử, Ủy ban thẩm tra đề nghị bổ sung rõ các nguyên tắc quản lý rủi ro công nghệ, kiểm soát trí tuệ nhân tạo và giao dịch thuật toán; bắt buộc tách biệt tài sản khách hàng, cảnh báo rủi ro minh bạch và không miễn trừ trách nhiệm bồi thường thiệt hại đối với các hành vi vi phạm do lỗi chủ quan của tổ chức thử nghiệm.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng khuyến nghị cơ quan soạn thảo rà soát cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích khi công ty chứng khoán kiêm nhiệm nhiều nghiệp vụ tư vấn, bảo lãnh và quản lý tài sản bảo đảm.

Về tổ chức kinh doanh chứng khoán, người hành nghề và quỹ đầu tư, liên quan tới đại lý quản lý tài sản, đảm bảo, đề nghị làm rõ tư cách, trách nhiệm của công ty chứng khoán, tách biệt tài sản khách hàng, cơ chế xử lý khi công ty không thể tiếp tục hoạt động, kiểm soát xung đột lợi ích khi công ty vừa tư vấn, bảo lãnh, đại diện người sở hữu trái phiếu vừa quản lý tài sản bảo đảm.

Đối với quy định người hành nghề, cân nhắc yêu cầu chứng chỉ đối với người đại diện theo pháp luật chỉ làm nhiệm vụ quản trị, cân nhắc thu hồi do không làm việc hoặc không tập huấn trong vòng 3 năm, nghiên cứu tạm dừng hiệu lực hành nghề, giữ căn cứ thu hồi đối với gian lận, thao túng thị trường.

Đối với nguồn nhân lực, Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành mục tiêu phát triển nguồn nhân lực cho thị trường chứng khoán, nhưng quy định còn mang tính định hướng, chưa rõ nguyên tắc, đối tượng, nguồn lực, thẩm quyền ban hành cơ chế đãi ngộ. Nếu có chính sách đặc thù, đề nghị gắn với trách nhiệm, kỷ luật nghề nghiệp, bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống và giao cho Chính phủ quy định chi tiết.

Về mô hình Sở Giao dịch chứng khoán, Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành lựa chọn mô hình phù hợp với từng giai đoạn. Luật quy định nguyên tắc an toàn, minh bạch, hiện đại, hiệu quả, rõ trách nhiệm, giám sát độc lập, kiểm soát xung đột lợi ích; mô hình cụ thể giao Thủ tướng Chính phủ quyết định trên cơ sở đề án đánh giá tác động đầy đủ./.