Sửa đổi Luật Thủ đô nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đặc thù

Về sự cần thiết phải sửa đổi Luật, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Công Anh, Phó Giám đốc Sở Tư pháp thành phố Hà Nội.

- Luật Thủ đô 2024 với nhiều điểm mới, vượt trội đã được triển khai từ ngày 1-7-2025. Ông đánh giá như nào về việc triển khai Luật Thủ đô 2024 thời gian qua?

- Luật Thủ đô 2024 tạo bước đột phá bằng cách phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho Hà Nội trên nhiều lĩnh vực như tổ chức bộ máy, tài chính, đầu tư, quy hoạch và môi trường. Cơ chế này giúp thành phố Hà Nội chủ động bứt phá, phát triển đô thị thông minh, kinh tế ban đêm và các trung tâm tài chính, tạo không gian mới cho sự tăng trưởng.

Đáng chú ý, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, đây là quy định mới mà hệ thống luật pháp của chúng ta chưa đề cập đến, mà Luật Thủ đô 2024 đã có. Luật tiếp tục bổ sung các cơ chế đã có sẵn về tài chính, như: Huy động nguồn lực về tài chính và quy hoạch phát triển đô thị, phát triển giao thông.

Một nội dung quan trọng là phát triển văn hóa Thủ đô, các cơ chế để phát huy phát triển các giá trị văn hóa, công trình văn hóa. Ngoài ra, một nội dung rất quan trọng là phát huy tính đầu tàu của Thủ đô, đó là nội dung về liên kết vùng, quy định cho Thủ đô được sử dụng ngân sách của mình hỗ trợ các tỉnh có liên quan và đầu tư ra các tỉnh xung quanh… Đây là những nội dung thể hiện rõ chính sách Thủ đô là đầu tàu của vùng cũng như cả nước để thu hút các nguồn lực phát triển.

Có thể nói, việc ban hành Luật đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lập pháp đối với Thủ đô Hà Nội; thiết lập một khung thể chế đặc thù, vượt trội, trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền Thủ đô trong quản trị, phát triển và huy động nguồn lực.

Ngay sau khi Luật được thông qua, công tác chỉ đạo, triển khai thi hành đã được thực hiện khẩn trương. Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 762/QĐ-TTg ngày 22-8-2024 về kế hoạch triển khai thi hành Luật Thủ đô. Trên cơ sở các kế hoạch và văn bản chỉ đạo, Bộ Tư pháp, các bộ, ngành và UBND TP Hà Nội đã triển khai công tác tổ chức thi hành Luật một cách quyết liệt, toàn diện thông qua nhiều hình thức như tuyên truyền, phổ biến, tập huấn các nội dung của Luật; xây dựng, trình và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết; bảo đảm các điều kiện về cơ sở vật chất, nguồn lực con người cho việc thực thi.

- Sau hơn một năm được Quốc hội thông qua và triển khai thi hành, Luật Thủ đô 2024 đã bước đầu phát huy hiệu quả, tạo cơ sở pháp lý đặc thù cho Hà Nội phát triển. Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới mô hình quản trị, phân quyền mạnh mẽ hơn và những thay đổi của hệ thống pháp luật, nhiều khó khăn, vướng mắc đã bộc lộ, đặt ra đòi hỏi khách quan, cấp bách phải tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện Luật để Thủ đô thực sự phát huy vai trò trung tâm, hạt nhân dẫn dắt phát triển vùng và cả nước. Ông có thể cho biết những cơ sở để sửa Luật?

- Bối cảnh phát triển đất nước đang bước sang giai đoạn mới với yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, hoàn thiện thể chế, phát triển nhanh và bền vững. Trong bối cảnh đó, Thủ đô Hà Nội phải thực sự đóng vai trò trung tâm, hạt nhân dẫn dắt phát triển vùng và cả nước.

Ông Nguyễn Công Anh, Phó Giám đốc Sở Tư pháp TP Hà Nội. Ảnh: Nhật Nam

Đặc biệt, hệ thống pháp luật có nhiều thay đổi quan trọng, nhiều luật và nghị quyết của Quốc hội được ban hành với tư duy, cách tiếp cận mới, trong đó có không ít quy định đã trực tiếp tác động, sửa đổi hoặc làm “mờ” tính đặc thù của một số cơ chế trong Luật Thủ đô năm 2024. Yêu cầu tổ chức lại bộ máy chính quyền theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; yêu cầu phân quyền, phân cấp mạnh mẽ hơn; yêu cầu thí điểm các mô hình quản trị mới, nhất là trong các lĩnh vực đô thị, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số… cũng đặt ra những đòi hỏi mà Luật Thủ đô hiện hành chưa đáp ứng đầy đủ. Từ đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô được khẳng định không chỉ là cần thiết mà còn mang tính tất yếu, khách quan và cấp bách.

Về các cơ sở để sửa Luật:

Thứ nhất, cơ sở chính trị, Nghị quyết số 15-NQ/TƯ ngày 5-5-2022 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Nghị quyết 15-NQ/TƯ) đã đề ra mục tiêu đến năm 2030: “Thủ đô Hà Nội là Thành phố Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”; trở thành trung tâm, động lực thúc đẩy phát triển vùng đồng bằng sông Hồng, vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước; hội nhập quốc tế sâu rộng, có sức cạnh tranh cao so với khu vực và thế giới.

Việc sửa đổi Luật Thủ đô phải đặt trong tổng thể thống nhất, đồng bộ với Quy hoạch tổng thể Thủ đô có tầm nhìn dài hạn (100 năm) và Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TƯ của Bộ Chính trị bảo đảm tạo lập hệ thống thể chế toàn diện, ổn định, thuận lợi và đủ khả năng giải quyết hiệu quả các vấn đề cả trước mắt và lâu dài.

Vì vậy, việc hoàn thiện thể chế, sửa đổi Luật Thủ đô lần này phải được tiếp cận với tư duy đổi mới, tầm nhìn dài hạn, tạo cơ sở pháp lý vượt trội đủ mạnh để Hà Nội phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế đặc thù, mạnh dạn thí điểm những mô hình mới, cách làm mới, nhưng đồng thời phải bảo đảm kỷ cương, kỷ luật, minh bạch và lợi ích chung.

Hà Nội đẹp hiện đại nhưng vẫn giữ được nét văn hóa truyền thống. Ảnh minh họa: Thanh Hải

Bên cạnh đó, Nghị quyết số 06-NQ/TƯ ngày 24-1-2022 của Bộ Chính trị về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Nghị quyết số 06-NQ/TƯ) nêu: “Xây dựng và thực hiện đồng bộ các cơ chế, chính sách để phát triển Thủ đô Hà Nội trở thành đô thị hiện đại, thông minh, dẫn dắt và tạo hiệu ứng lan tỏa, liên kết vùng đô thị. Sử dụng các công vụ quy hoạch đô thị, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và các công cụ thị trường khác để điều tiết, kiểm soát chặt chẽ sự gia tăng dân số đô thị… xây dựng khung pháp lý cho phát triển đô thị thông minh, quản lý hạn tầng kỹ thuật đô thị và không gian ngầm đô thị”.

Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII (nhiệm kỳ 2025-2030) cũng xác định 3 đột phá phát triển và đề ra nhiệm vụ, giải pháp “xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô” là nhiệm vụ, giải pháp quan trọng nhằm giải quyết dứt điểm các vấn đề, gồm: Ùn tắc giao thông; trật tự đô thị, xanh, sạch, đẹp, văn minh, vệ sinh; ô nghiễm môi trường, ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm không khí và ngập ứng ở đô thị và vùng ven đô.

Đặc biệt, thông báo kết luận làm việc của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội (Văn bản số 491-TB/VPTƯ ngày 13-1-2026) chỉ rõ: “Hà Nội cần khai mở những động lực mới, quyết tâm kiên định mục tiêu tăng trưởng liên tục 2 con số”. Đồng thời, đồng chí Tổng Bí thư chỉ đạo: “Đảng ủy Chính phủ, Đảng ủy Quốc hội, các ban, bộ, ngành của Trung ương, các địa phương đồng hành, chia sẻ và tạo điều kiện tối đa để Hà Nội có đủ không gian pháp lý, đủ công cụ và đủ thẩm quyền cần thiết nhằm phát huy vai trò Thủ đô là trung tâm dẫn dắt, lan tỏa phát triển Vùng Thủ đô và cả nước”.

Về cơ sở pháp lý, nhằm thể chế hóa Nghị quyết 15-NQ/TƯ của Bộ Chính trị, ngày 28-6-2024, Quốc hội đã ban hành Luật Thủ đô số 39/2024/QH15. Qua đánh giá tình hình thi hành, Luật số 39 đã quy định các cơ chế, chính sách đặc thù để phát triển Thủ đô. Tuy nhiên, từ các cơ chế, chính sách vượt trội đó, nhiều bộ, ngành, địa phương đã nghiên cứu, kế thừa để tham mưu Chính phủ trình Quốc hội ban hành một số luật chuyên ngành, một số nghị quyết đặc thù cho các địa phương khác; điều này dẫn đến các cơ chế, chính sách vượt trội trong Luật dần trở thành phổ biến, áp dụng chung, không còn là đặc thù của Thủ đô. Đồng thời, một số điều khoản trong Luật không còn phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay.

Cùng với đó, Nghị quyết số 66-NQ/TƯ ngày 30-4-2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đã đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy quản lý, tăng cường phân cấp, phần quyền tối đa theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm.

Ngoài ra, ngày 11-12-2025, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 258/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô; trong đó, đã phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền Thành phố trong quyết định, chấp thuận chủ trương đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu, nhằm tạo cơ chế lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu linh hoạt, bảo đảm kịp thời triển khai các dự án quan trọng của Thủ đô, rút ngắn thời gian thực hiện các thủ tục hành chính; các chính sách đặc thù về: quy hoạch, kiến trúc; thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, giao đất, cho thu đất…

- Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi!

Nhật Nam thực hiện