Sửa đổi Luật Thủ đô: Tạo động lực thể chế cho Hà Nội bứt phá Kỳ cuối: Dự án Luật đặc biệt quan trọng với sự phát triển bền vững của Thủ đô

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đánh dấu bước đột phá về thể chế, tập trung phân cấp, phân quyền triệt để và toàn diện nhằm trao quyền chủ động cho Hà Nội trong phát triển Thủ đô. Tinh thần xuyên suốt trong quá trình xây dựng Luật là “Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm”. Dự thảo Luật sẽ được trình Quốc hội xem xét thông qua vào kỳ họp đầu tiên Quốc hội Khóa XVI. Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội có loạt bài ghi nhận về quá trình xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi).

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng với tinh thần phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn, tạo điều kiện để Thủ đô chủ động trong quản trị, huy động nguồn lực phát triển nhanh, bền vững. Việc sửa đổi Luật Thủ đô được kỳ vọng tạo ra khuôn khổ pháp lý vượt trội, đột phá, giúp Hà Nội phát huy vai trò trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đồng thời, tháo gỡ những "điểm nghẽn" trong phát triển Thủ đô.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu nhấn mạnh, dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng dựa trên những cơ sở chính trị bao gồm văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV; các nghị quyết trụ cột của Bộ Chính trị; Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII (nhiệm kỳ 2025 - 2030).

Các chủ trương, định hướng, chỉ đạo về việc phát triển Thủ đô Hà Nội, đặc biệt là Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, trong đó, đề ra các nhiệm vụ trọng tâm mang tính đột phá, ưu tiên hàng đầu là việc “hoàn thiện thể chế đồng bộ, bảo đảm vượt trội, ưu việt, đủ năng lực xử lý hiệu quả các vấn đề của Hà Nội, của Vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng, vùng trung du và miền núi phía Bắc và những vấn đề mang tầm quốc gia, quốc tế” và đúng định hướng chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm: “Hà Nội cần khai mở những động lực mới, quyết tâm kiên định mục tiêu tăng trưởng liên tục hai con số”; tinh thần “trao quyền mạnh mẽ - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”, đúng với yêu cầu “Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm”.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu.

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực biến động phức tạp, khó lường, khó đoán định, tác động tới sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và Thủ đô, cùng với sự phát triển rất nhanh chóng của khoa học, công nghệ, các mô hình kinh tế mới thì không thể dự liệu tất cả các nội dung cần quy định ngay trong Luật để phục vụ phát triển Thủ đô.

Do vậy, tư duy xây dựng Luật Thủ đô theo hướng Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách” mà còn phải được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, kỳ vọng phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định và có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò của Thủ đô, đồng thời, tạo lập hành lang pháp lý để triển khai thí điểm, đánh giá và hoàn thiện các cơ chế, chính sách đột phá trước khi nhân rộng, góp phần nâng cao chất lượng thể chế, hiệu lực, hiệu quả quản trị và năng lực dẫn dắt phát triển của Thủ đô, tạo nền tảng vững chắc và tạo dư địa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế liên tục ở mức “hai con số”.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu cho biết, thứ nhất, về ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL), dự thảo Luật quy định HĐND, UBND thành phố Hà Nội, khi ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật Thủ đô và các văn bản ban hành để thực hiện thẩm quyền được phân quyền trong Luật Thủ đô, được quy định khác với VBQPPL do cơ quan nhà nước ở trung ương ban hành.

Hai là, khi thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương theo quy định của pháp luật, HĐND, UBND thành phố được ban hành các VBQPPL để quy định, điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền đang được quy định trong VBQPPL của cơ quan nhà nước cấp trên; quy định biện pháp đặc thù để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác với quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ.

Ba là, HĐND, UBND thành phố được quy định về thí điểm cơ chế, chính sách xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới nhằm phục vụ xây dựng, phát triển Thủ đô và vùng Thủ đô. Về tổ chức chính quyền, chế độ công vụ, thu hút nguồn nhân lực, dự thảo Luật quy định về đơn vị hành chính của thành phố Hà Nội bao gồm: Xã, phường và đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt; bên cạnh đó, quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn về tổ chức bộ máy và chế độ công vụ.

Quy định cơ chế phân quyền mạnh mẽ hơn cho chính quyền thành phố Hà Nội trong lĩnh vực tổ chức bộ máy và công vụ, chuyển từ cơ chế “phối hợp, xin ý kiến” sang “tự chủ, tự quyết” của chính quyền thành phố như trao quyền cho HĐND thành phố quyết định số lượng, chức năng, nhiệm vụ các ban HĐND thành phố, cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính của UBND các cấp thành phố; quyết định biên chế; tiêu chí số lượng đại biểu HĐND các cấp. Quy định người đứng đầu cơ quan trực tiếp sử dụng công chức thực hiện tuyển dụng và đánh giá; thành phố quyết định thu nhập đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động; thuê, bổ nhiệm người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp nhà nước; thành lập các đơn vị sự nghiệp công lập. Thành phố được ban hành chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Về quy hoạch Thủ đô, dự thảo Luật quy định thành phố chỉ lập một Quy hoạch tổng thể Thủ đô có giá trị thay thế quy hoạch tỉnh, quy hoạch chung đô thị; trao quyền cho thành phố được phê duyệt, điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô và quy định chặt chẽ trong việc điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô. Thành phố được trao quyền chủ động quyết định danh mục, lộ trình di dời các cơ sở sản xuất, trụ sở làm việc không phù hợp quy hoạch (trừ trụ sở các cơ quan Trung ương).

Thủ đô Hà Nội với những nét đẹp truyền thống và hiện đại là điểm đến điểm đến du lịch hấp dẫn, đặc sắc hàng đầu.

Dự thảo Luật đưa ra chính sách quản lý, khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao để phục vụ phát triển kinh tế, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số;

Về phát triển đô thị và nhà ở: Dự thảo Luật quy định, phát triển đô thị và nhà ở được thực hiện theo dự án, bảo đảm phù hợp quy hoạch, bảo vệ di sản, phát triển không gian xanh, không gian mặt nước, nâng cao chất lượng sống và hài hòa lợi ích của nhà nước, người dân và doanh nghiệp; ưu tiên tái định cư tại chỗ, khuyến khích cộng đồng dân cư tham gia đề xuất và thực hiện dự án.
Phát triển đô thị theo mô hình đa trung tâm, đô thị xanh, thông minh, gắn với phát triển nhà ở xã hội, nhà ở tái định cư và phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Quy định thành phố có thẩm quyền chuyển đổi linh hoạt giữa các loại hình nhà ở thương mại, nhà ở xã hội và nhà ở phục vụ tái định cư nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn và mục tiêu an sinh xã hội.

Về phát triển hạ tầng giao thông, vận tải, logistics và bảo vệ môi trường: Thành phố được ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù về huy động nguồn lực đầu tư phát triển, quản lý và khai thác hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại; ưu tiên phát triển vận tải hành khách công cộng khối lượng lớn, hạn chế phương tiện cá nhân, áp dụng các biện pháp giảm ùn tắc và phát thải; thúc đẩy phát triển hệ thống logistics, kết nối vùng và ứng dụng công nghệ cao trong quản lý giao thông.

Thành phố được ban hành cơ chế, chính sách bảo vệ môi trường, bao gồm: Xác định và áp dụng vùng phát thải thấp; hỗ trợ phát triển giao thông xanh, chuyển đổi phương tiện sử dụng năng lượng sạch; di dời cơ sở sản xuất gây ô nhiễm; thúc đẩy giảm thiểu chất thải, tái chế và phát triển kinh tế tuần hoàn…

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu bày tỏ, dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) là dự án Luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển lâu dài, bền vững của Thủ đô. “Chúng tôi kỳ vọng khi Luật được thông qua sẽ góp phần hoàn thiện thể chế về phát triển Thủ đô theo tinh thần cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, giúp Hà Nội có đủ công cụ pháp lý vượt trội, ổn định để khai mở những động lực mới, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng liên tục hai con số theo Nghị quyết của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới”, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội nhấn mạnh.

Quan trọng hơn, cơ chế, chính sách được giao trong Luật sẽ tạo điều kiện để Thủ đô chủ động khai thác hiệu quả các nguồn lực phát triển như: Tài sản công, đất đai, tài chính và đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao... Khi được trao thêm quyền chủ động trong quản trị đô thị, tổ chức thực hiện các chính sách phát triển, chính quyền thành phố sẽ có điều kiện nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân và doanh nghiệp.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu nhấn mạnh, với sự đồng thuận của Quốc hội, Chính phủ, các tỉnh, thành phố, sự tin tưởng, ủng hộ của các đại biểu Quốc hội và nhân dân, Luật Thủ đô (sửa đổi) được ban hành sẽ trở thành động lực quan trọng giúp Hà Nội phát triển nhanh, mạnh, bền vững và thực hiện tốt vai trò, sứ mệnh tiên phong của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới của đất nước là trung tâm, động lực thúc đẩy phát triển vùng đồng bằng sông Hồng, khu vực phía Bắc, là cực tăng trưởng có vai trò dẫn dắt kinh tế của cả nước, có tầm ảnh hưởng trong khu vực; là trung tâm kinh tế, tài chính lớn; trung tâm hàng đầu về văn hóa, giáo dục và đào tạo, y tế, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; chính trị, xã hội ổn định, Thành phố thanh bình, người dân hạnh phúc và là Thành phố kết nối toàn cầu.

Bài viết: Đỗ Hoa
Thiết kế: Ngọc Minh