Sửa Luật Đấu thầu: Ưu tiên sản phẩm, tổ chức đấu thầu trong nước

Sáng 30/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi).

Trình bày tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết dự thảo sửa đổi toàn diện Luật Đấu thầu hiện hành, tập trung vào bốn nhóm vấn đề: bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật; nâng cao chất lượng, hiệu quả đấu thầu; đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; và tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm.

Đề xuất đàm phán cạnh tranh khi chưa rõ yêu cầu kỹ thuật, giá gói thầu

Theo tờ trình của Chính phủ, một mục tiêu của lần sửa đổi này là chuyển trọng tâm từ quản lý quá trình sang quản lý chất lượng, hiệu quả và kết quả, sản phẩm đầu ra. Chính phủ đề xuất phân định cụ thể hoạt động đấu thầu, mua sắm thực hiện theo Luật Đấu thầu và hoạt động thực hiện theo pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực; xác định nguyên tắc áp dụng khi giữa các luật có quy định khác nhau.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tại phiên họp.

Một điểm mới đáng chú ý của dự thảo là hình thức đàm phán cạnh tranh. Hình thức này được đề xuất cho gói thầu mà chủ đầu tư chưa thể xác định đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ hoặc giá gói thầu. Theo Chính phủ, thực tế có những gói thầu về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần trao đổi với nhà thầu để hoàn thiện yêu cầu; nếu áp dụng quy trình hiện nay, hồ sơ mời thầu có thể phải điều chỉnh nhiều lần, kéo dài thời gian thực hiện.

Dự thảo đồng thời bổ sung hình thức chào giá trực tuyến đối với hàng hóa, dịch vụ thông dụng, đơn giản, quy mô nhỏ; đơn giản hóa các hình thức lựa chọn nhà thầu có quy trình tương đồng bằng cách tích hợp vào một hình thức. Đối với gói thầu xây dựng, phát triển, nâng cấp, mở rộng phần mềm nội bộ, dự thảo bổ sung phương thức hai túi hồ sơ nhằm lựa chọn nhà thầu có giải pháp tối ưu, công nghệ tiên tiến, hiện đại.

Về chỉ định thầu, dự thảo tiếp tục quy định các tiêu chí cơ bản, đồng thời mở rộng trường hợp áp dụng đối với gói thầu thuộc dự án đầu tư công cần đẩy nhanh tiến độ. Chính phủ đề xuất giao Chính phủ quy định chi tiết các trường hợp chỉ định thầu và thẩm quyền quyết định hạn mức áp dụng cho bộ, ngành, địa phương. Với những gói thầu có tính đặc thù, dự thảo phân định căn cứ, điều kiện lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt theo bản chất của gói thầu thay vì liệt kê từng lĩnh vực; chuyển gói thầu thuộc dự án đầu tư công đặc biệt, dự án đầu tư công khẩn cấp từ cơ chế chỉ định thầu sang cơ chế lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt.

Dự thảo cũng mở rộng trường hợp được thực hiện đấu thầu trước đối với gói thầu cần đẩy nhanh tiến độ dự án; lược bỏ hoặc đơn giản hóa các thủ tục trung gian như sơ tuyển, mời quan tâm, kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu và phương thức đấu thầu hai giai đoạn. Trường hợp một gói thầu hoặc dự án đồng thời đáp ứng điều kiện áp dụng nhiều hình thức lựa chọn, chủ đầu tư hoặc người có thẩm quyền được đề xuất tự quyết định hình thức phù hợp.

Để nâng cao chất lượng và hiệu quả đấu thầu, dự thảo bổ sung chính sách ưu tiên, ưu đãi đối với sản phẩm công nghệ cao, công nghệ chiến lược, hàng hóa xuất xứ Việt Nam, sản phẩm của doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng một số đối tượng khác theo pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực.

Chính phủ cũng hoàn thiện quy định để ưu tiên tổ chức đấu thầu trong nước nhằm hỗ trợ phát triển, nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam.

Theo đó, ưu tiên đấu thầu trong nước, chỉ đấu thầu quốc tế đối với dự án đầu tư kinh doanh có yêu cầu về nghiên cứu, phát triển, ứng dụng, chuyển giao công nghệ hoặc đào tạo nhân lực công nghệ cao, công nghệ mới, công nghệ chiến lược, công nghệ số cần sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài.

Đối với nhà thầu nước ngoài, dự thảo quy định phải liên danh với nhà thầu Việt Nam và sử dụng nhà thầu phụ Việt Nam. Ở chiều ngược lại, nhà thầu trong nước có thể sử dụng nhà thầu phụ nước ngoài để thực hiện phần công việc chưa làm được hoặc cần chuyển giao công nghệ.

Cấm chia nhỏ dự án để áp dụng hạn mức chỉ định thầu

Một đề xuất khác là xây dựng cơ sở dữ liệu về giá, tích hợp và đồng bộ với dữ liệu hải quan, thuế để tham chiếu khi xác định giá gói thầu. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết cơ chế này nhằm tăng tính minh bạch, phòng ngừa hành vi nâng khống giá gói thầu và phục vụ thanh tra, kiểm tra, giám sát.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên họp.

Dự thảo đã sửa quy định để cho phép hồ sơ mời thầu nêu nhãn hiệu hàng hóa theo nhóm nhãn hiệu, nhằm xác định yêu cầu về chất lượng, tính năng kỹ thuật, công nghệ thay vì chỉ dựa vào xuất xứ hàng hóa.

Đối với hợp đồng, dự thảo chỉ giữ tại Luật Đấu thầu các nhóm nội dung liên quan trực tiếp đến ký kết, thực hiện; các nội dung khác do các bên thỏa thuận phù hợp với pháp luật dân sự và pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực. Chính phủ đề xuất không bắt buộc ký hợp đồng đối với tất cả dự án đầu tư kinh doanh mà chỉ áp dụng với dự án có yêu cầu đặc thù; bổ sung hình thức ký quỹ để bảo đảm thực hiện hợp đồng dự án và lược bỏ quy định về chuyển nhượng dự án đầu tư kinh doanh trong Luật Đấu thầu.

Ở nhóm quy định về quản lý và xử lý vi phạm, dự thảo bổ sung vào quy định các hành vi bị cấm việc dàn xếp, thỏa thuận nâng khống giá gói thầu, dự toán; chia nhỏ dự án, dự toán mua sắm nhằm áp dụng hạn mức chỉ định thầu. Các quy định về thông thầu, gian lận, chuyển nhượng thầu và sử dụng nhà thầu phụ bất hợp pháp cũng được đề xuất chỉnh lý để làm rõ hành vi và trách nhiệm của nhà thầu chính.

Bên cạnh đó, dự thảo lược bỏ quy định cấm tham gia đấu thầu trên phạm vi toàn quốc, đồng thời bổ sung biện pháp công khai thông tin vi phạm, đánh giá uy tín, khóa chức năng hoặc tài khoản trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.