Sửa Luật Hộ tịch: Cơ quan Nhà nước phải rà soát giấy tờ do lỗi chủ quan, không bắt người dân tự đi tìm chứng cứ

Dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) gồm 4 chương, 13 điều (giảm 3 chương, 64 điều so với Luật Hộ tịch năm 2014).

Đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới

Giấy tờ hộ tịch bao gồm: Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn, Giấy chứng tử và Văn bản xác nhận hộ tịch. Chính phủ sẽ quy định cụ thể về việc cấp giấy tờ hộ tịch (bản điện tử, bản giấy, bản chính, bản sao).

Về thẩm quyền đăng ký hộ tịch, dự thảo luật giao Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện đăng ký tất cả các sự kiện, thông tin hộ tịch; các việc hộ tịch được đăng ký không phụ thuộc nơi cư trú, địa giới hành chính.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp.

Dự thảo Luật bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch của người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch cư trú tại Việt Nam; bổ sung quy định bảo đảm quyền đăng ký khai sinh cho trẻ em được sinh ra tại Việt Nam hoặc sinh sống ổn định trên lãnh thổ Việt Nam.

Bổ sung quy định cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác, tra cứu thông tin trong cơ sở dữ liệu liên quan (phù hợp với mức độ đáp ứng của cơ sở dữ liệu), chỉ yêu cầu người dân phải nộp, xuất trình giấy tờ nếu không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác.

Bổ sung quy định khẳng định giá trị pháp lý của giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch, dữ liệu hộ tịch điện tử, xác định dữ liệu hộ tịch điện tử có giá trị như giấy tờ hộ tịch bản giấy khi thực hiện thủ tục hành chính và các giao dịch khác...

Thẩm tra tờ trình dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, Thường trực Ủy ban và các cơ quan của Quốc hội cơ bản tán thành về sự cần thiết, tính hợp lý của thủ tục hành chính quy định tại dự thảo luật, đặc biệt là chủ trương thực hiện thủ tục hành chính phi địa giới. Tuy nhiên, đề nghị đánh giá, rà soát kỹ lưỡng điều kiện bảo đảm thực hiện, nhất là hạ tầng công nghệ và việc cập nhật thông tin hộ tịch theo thời gian thực, việc kết nối liên thông cơ sở dữ liệu hộ tịch để bảo đảm tính khả thi, nhất là ở các địa phương vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

Cơ quan nhà nước phải chủ động tra cứu dữ liệu, không để người dân tự chứng minh

Cho ý kiến về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đây là dự án luật có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý nhà nước đối với công dân, đồng thời bảo đảm quyền con người và quyền công dân theo Hiến pháp cũng như các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia.

Với ý nghĩa đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, toàn diện, “làm đến đâu, chắc đến đó”, coi chất lượng là yếu tố quyết định.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho ý kiến về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi).

Một trong những định hướng lớn được Chủ tịch Quốc hội nêu ra là đẩy mạnh phát triển hộ tịch số và tăng cường kết nối dữ liệu liên thông, giúp người dân đăng ký hộ tịch thuận tiện ở bất cứ đâu, không bị ràng buộc theo nơi cư trú hay địa giới hành chính. Bên cạnh đó, dự luật cần quy định rõ giá trị pháp lý của bản điện tử, bảo đảm bản điện tử có giá trị tương đương với bản giấy trong mọi giao dịch hành chính.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, một cải cách quan trọng khác là thay đổi trách nhiệm chứng minh thông tin. Trước đây, người dân phải tự chuẩn bị và nộp nhiều giấy tờ; trong thời gian tới, cơ quan nhà nước cần chủ động tra cứu dữ liệu từ các hệ thống liên thông. Hiện nay, Việt Nam đã xây dựng nhiều nền tảng dữ liệu số như hệ thống định danh điện tử VNeID và cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, giúp cán bộ dễ dàng xác minh thông tin, từ đó giảm đáng kể thủ tục và thời gian cho người dân.

Một nội dung khác được Chủ tịch Quốc hội đề cập là đơn giản hóa thủ tục đăng ký hộ tịch có yếu tố nước ngoài, theo hướng nghiên cứu mở rộng thẩm quyền cho các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Theo đó, các cơ quan này có thể thực hiện một số thủ tục đơn giản như xác nhận tình trạng hôn nhân hoặc ghi chú hộ tịch thông qua hình thức trực tuyến, giúp cộng đồng người Việt ở nước ngoài giảm bớt việc phải trực tiếp đến cơ quan đại diện.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu tăng cường bảo vệ quyền con người trong các trường hợp đặc biệt, nhất là đối với trẻ em. Theo đó, cần quy định linh hoạt hơn về thủ tục khai sinh cho trẻ em chưa xác định được cha mẹ, trẻ em bị bỏ rơi... Mục tiêu là bảo đảm mọi trẻ em sinh ra đều được đăng ký khai sinh ngay lập tức để có thể tiếp cận các quyền cơ bản như giáo dục và y tế. Bên cạnh đó, dự luật cũng cần có quy định rõ ràng và nhân văn hơn đối với các trường hợp xác định lại giới tính và thay đổi tên trong hộ tịch.

Các ý kiến phát biểu tại phiên họp.

Một vấn đề thực tiễn khác được Chủ tịch Quốc hội đề cập là việc xử lý sai sót hộ tịch.

Thực tiễn, nhiều trường hợp người dân phải tìm lại các giấy tờ từ hàng chục năm trước để chứng minh thông tin, gây nhiều khó khăn. Do đó, cần áp dụng nguyên tắc bảo đảm lợi ích của người dân: Nếu sai sót rõ ràng do lỗi cơ quan Nhà nước trong quá trình ghi chép hoặc chuyển đổi dữ liệu, cơ quan tư pháp phải chủ động rà soát và chỉnh sửa, không bắt buộc người dân tự đi tìm chứng cứ.

Nhấn mạnh việc xây dựng luật phải bảo đảm chất lượng và tính ổn định lâu dài, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội tiếp tục hoàn thiện dự án luật.