Sửa Luật Nhà ở: Hướng tới đảm bảo lợi ích hợp pháp của cư dân

Ảnh minh hoạ: Phan Nam

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, chiều 28/10, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội  thảo luận tại hội trường về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi). Tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng cho biết việc sửa đổi, bổ sung Luật Nhà ở năm 2023 nhằm tiếp tục thể chế hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là các quan điểm mới ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê; hoàn thiện môi trường pháp lý thuận lợi, minh bạch, an toàn, chi phí tuân thủ thấp; cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong đầu tư xây dựng; có chính sách phát triển nhà ở để hướng tới mục tiêu mọi người đều có chỗ ở tạo điều kiện bình đẳng cho người dân, doanh nghiệp; khắc phục các bất cập trong thực tiễn và bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật.

CẦN KIỂM SOÁT CHẶT CHẼ NGƯỜI SỬ DỤNG THỰC TẾ NHÀ Ở CHO THUÊ

Đóng góp ý kiến vào dự án Luật Nhà ở (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng, đồng tình với định hướng phát triển đa dạng các loại hình nhà ở, ưu tiên nhà ở cho thuê, nhà ở chính sách và gắn phát triển nhà ở với hệ thống hạ tầng. Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất hiện nay không đơn thuần là thiếu nhà ở, mà là sự mất cân đối về cơ cấu sản phẩm và khả năng tiếp cận của người dân. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào khoản 2 Điều 5 nguyên tắc xác định nhu cầu và cơ cấu phát triển nhà ở trên cơ sở thu nhập, khả năng chi trả, nhu cầu thuê hoặc mua nhà, biến động dân số, thị trường lao động và khả năng đáp ứng của hệ thống hạ tầng. Đồng thời, cần có cơ chế theo dõi, đánh giá việc thực hiện các chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, thay vì chỉ tập trung vào tổng diện tích sàn hoặc số lượng căn hộ được xây dựng.

Riêng về nhà ở xã hội cho thuê, đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long, cũng cơ bản tán thành việc mở rộng đối tượng tại khoản 2 Điều 59, cho phép doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị và đơn vị sự nghiệp công lập thuê nhà ở xã hội để bố trí cho cán bộ, công chức, viên chức, công nhân và người lao động. Tuy nhiên, cần kiểm soát chặt chẽ người thực tế sử dụng nhà, tránh tình trạng cơ quan, doanh nghiệp thuê nhưng bố trí sai đối tượng hoặc tiếp tục giữ nhà khi người lao động không còn nhu cầu.

Bên cạnh đó, Khoản 4 Điều 68 đã giới hạn mỗi đối tượng tại một thời điểm chỉ được thuê một căn nhà ở xã hội và không được đồng thời thuê một số loại nhà ở chính sách khác. Đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị mọi trường hợp cơ quan, doanh nghiệp thuê nhà để bố trí cho người lao động phải cập nhật danh sách người thực tế sử dụng, thời điểm vào ở và thời điểm chấm dứt sử dụng vào hệ thống thông tin nhà ở. Ngoài ra, khi xây dựng khung giá phải bảo đảm nguyên tắc các khoản đã được Nhà nước ưu đãi, hỗ trợ không được tính lại vào giá thuê, đồng thời công khai các cấu phần cơ bản hình thành giá để người thuê có thể kiểm tra, giám sát.

Toàn cảnh phiên họp - Ảnh: quochoi.vn

Trong khi đó, đại biểu Lương Thị Hoa, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hoá, cho biết về nhà ở cho thuê bằng vốn Nhà nước, khoản 1 Điều 31 xác định đối tượng là “người có khó khăn về nhà ở hoặc có nhu cầu thuê nhà ở”; khoản 2 chỉ xét ưu tiên khi số người đăng ký vượt số lượng nhà, đề nghị sửa theo hướng giải quyết trước cho người có khó khăn về nhà ở; người có nhu cầu thuê khác chỉ được xem xét khi còn nguồn cung. Nguồn lực Nhà nước có hạn, vì vậy, thứ tự thụ hưởng phải thể hiện rõ mục tiêu an sinh, không chỉ đặt ra ưu tiên khi thiếu nhà.

CẤM HAY KHÔNG CẤM SỬ DỤNG CĂN HỘ VÀO MỤC ĐÍCH KHÔNG PHẢI ĐỂ Ở ĐỀU NÊN KÈM THEO ĐIỀU KIỆN

Một nội dung nữa cũng được nhiều đại biểu quan tâm là quy định cấm sử dụng căn hộ chung cư vào mục đích không phải để ở, trừ trường hợp cho thuê để ở hoặc lưu trú (điểm c khoản 5 Điều 3). Với nội dung này, đại biểu Lương Thị Hoa cho rằng cần bổ sung quy định tương ứng về điều kiện, phạm vi lưu trú ngắn hạn và trách nhiệm của chủ căn hộ, đơn vị quản lý vận hành. Việc khai thác tài sản phải bảo đảm an ninh, an toàn và không làm ảnh hưởng đến môi trường sống ổn định của cộng đồng.

Còn theo đại biểu Lý Anh Thư, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh An Giang, việc cấm sử dụng căn hộ chung cư vào mục đích không phải để ở nhằm đảm bảo công năng, an toàn phòng cháy, chữa cháy và quyền lợi của cư dân là cần thiết. Tuy nhiên, cần phân biệt việc chuyển đổi công năng với các hoạt động làm việc tại nhà, kinh doanh trực tuyến, tư vấn từ xa hoặc kinh doanh quy mô nhỏ không ảnh hưởng đến cộng đồng. Trong điều kiện kinh tế số, những hoạt động này giúp giảm chi phí, tạo việc làm và tăng thu nhập. Nếu cấm chung mà không phân biệt quy mô và mức độ tác động thì có thể hạn chế những nhu cầu sử dụng tài sản hợp pháp. Kinh nghiệm từ các nước như Đức và Singapore cũng cho thấy có thể cho phép một số hoạt động tại nhà với điều kiện cụ thể.

Trên cơ sở đó, đại biểu Lý Anh Thư đề nghị giữ nguyên nguyên tắc bảo vệ công năng nhà ở, đồng thời nghiên cứu ngoại lệ có giới hạn đối với hoạt động làm việc, kinh doanh quy mô nhỏ, đảm bảo an toàn công trình, không gây ô nhiễm, mất trật tự và ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của cư dân.

Nhìn từ góc độ kinh tế, đại biểu Trương Hồ Hải, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh An Giang, đề nghị quy định theo hướng cho phép nhưng có điều kiện, thay vì cấm hoàn toàn. “Việc có nhà cho thuê theo kiểu “kinh tế chia sẻ” là tất yếu, vậy nên chúng ta không thể cấm hoàn toàn. Nhưng không cho phép cho thuê mà không có giới hạn, vì có thể phát sinh hành vi phi pháp nếu không quản lý được vấn đề lưu trú, rồi hàng loạt vấn đề khác như phòng cháy, chữa cháy, an ninh trật tự. Do đó, cần phải có các điều kiện để đảm bảo tài sản của chủ sở hữu, đồng thời không làm ảnh hưởng đến sự an toàn và chất lượng cuộc sống của người dân tại chung cư”, đại biểu Trương Hồ Hải phân tích.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu cũng tập trung vào nhiều nội dung khác như: giải pháp cân đối cung - cầu trong phát triển các loại hình nhà ở; cơ chế kiểm soát giá nhà ở xã hội; việc bán nhà ở thuộc tài sản công; rà soát quy định về các hành vi bị nghiêm cấm trong dự thảo luật; việc đảm bảo nhà ở cho người dân trong bối cảnh biến đổi khí hậu…

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định những ý kiến đóng góp của các đại biểu Quốc hội trong phiên họp sẽ tiếp tục được Bộ Xây dựng tiếp thu tối đa trong quá trình hoàn thiện dự án Luật Nhà ở (sửa đổi) trước khi trình Quốc hội biểu quyết thông qua vào kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI năm 2026.