Sửa Luật Sở hữu trí tuệ: Bỏ điều kiện kinh doanh, cần giải pháp kiểm soát hiệu quả giám định

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu tại phiên họp sáng 24/10. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Cắt giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp xác lập quyền sở hữu trí tuệ, nhưng làm thế nào để bảo đảm chất lượng giám định khi bỏ điều kiện kinh doanh đối với tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ lĩnh vực này?

Đây là vấn đề đáng chú ý trong dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ được trình Quốc hội ngày 24/10, trong đó cơ quan thẩm tra lưu ý cần có giải pháp kiểm soát hiệu quả hoạt động giám định.

Cắt giảm thủ tục, gỡ rào cản cho doanh nghiệp

Trình bày Tờ trình dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư năm 2026 đã loại bỏ dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP của Chính phủ cũng đã bãi bỏ thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp.

Bên cạnh đó, mô hình quản lý hiện nay chưa phát huy đầy đủ tiềm năng bảo hộ giống cây trồng gắn với phát triển nông nghiệp công nghệ cao và hệ sinh thái khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Vì vậy, dự thảo Luật đề xuất chuyển trách nhiệm quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ.

“Việc chuyển hoạt động này sang Bộ Khoa học và Công nghệ cho phép sử dụng chung nguồn lực sẵn có để thực hiện đồng bộ các nội dung quản lý Nhà nước cũng như hạ tầng số, cơ sở dữ liệu về sở hữu trí tuệ. Đối với người dân và doanh nghiệp, việc chỉ cần liên hệ một cơ quan để thực hiện các thủ tục liên quan đến cả hai lĩnh vực sẽ giúp việc xác lập và bảo vệ quyền sở hữu trở nên thuận tiện và đơn giản hơn,” Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung 25 trong tổng số 222 điều của Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, tập trung vào đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh và kiện toàn đầu mối quản lý nhà nước.

Cụ thể, dự thảo đề xuất bãi bỏ thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng; việc thay đổi thông tin chủ văn bằng bảo hộ do chuyển nhượng quyền được thực hiện theo thủ tục sửa đổi văn bằng bảo hộ.

Đối với hoạt động giám định sở hữu trí tuệ, dự thảo bỏ điều kiện kinh doanh đối với tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ, thay bằng quy định về nghĩa vụ thông báo khi hoạt động. Các nội dung về quyền, nghĩa vụ và trình tự, thủ tục giám định dự kiến được quy định tại văn bản dưới luật.

Dự thảo đồng thời lược bỏ các quy định chi tiết về hồ sơ, trình tự, thủ tục xác lập quyền đối với giống cây trồng, giao Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ quy định chi tiết.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, các sửa đổi này sẽ giúp bãi bỏ 18 thủ tục hành chính, cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh.

Có giải pháp phù hợp nâng cao chất lượng giám định

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát một số quy định cụ thể, bảo đảm phù hợp với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và đồng bộ với các luật liên quan, trong đó có Luật Trồng trọt, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đồng thời, cần tiếp tục theo dõi, đánh giá việc thi hành Luật Sở hữu trí tuệ để tổng kết, đề xuất sửa đổi toàn diện vào thời điểm thích hợp, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong bảo hộ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Về phân công trách nhiệm quản lý nhà nước đối với quyền giống cây trồng, Ủy ban tán thành việc chuyển nhiệm vụ từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý.

Để xác định rõ trách nhiệm và thống nhất cách thể hiện với các luật khác, cơ quan thẩm tra đề nghị chỉnh lý quy định theo hướng Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Một nội dung được cơ quan thẩm tra lưu ý là đề xuất bỏ điều kiện đối với tổ chức, cá nhân hoạt động giám định sở hữu trí tuệ. Theo Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, đây là hoạt động có tính chuyên môn cao; kết luận giám định là nguồn tài liệu quan trọng phục vụ việc xác lập, thực hiện và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Ủy ban nhận thấy, nếu bỏ các điều kiện đối với tổ chức, cá nhân giám định trong khi chưa quy định cụ thể về cơ chế hậu kiểm, chất lượng và độ tin cậy của kết luận giám định có thể bị ảnh hưởng. Điều này cũng có thể gây khó khăn cho cơ quan nhà nước trong việc lựa chọn, đánh giá khi xuất hiện nhiều kết luận giám định khác nhau.

Do đó, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục theo dõi, đánh giá thực tiễn thi hành quy định về bỏ điều kiện đối với hoạt động giám định sở hữu trí tuệ, từ đó có giải pháp phù hợp nhằm kiểm soát hiệu quả và nâng cao chất lượng giám định.

Tránh khoảng trống pháp lý khi chuyển tiếp

Đối với điều khoản chuyển tiếp, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát phạm vi, đối tượng áp dụng và phân định rõ các trường hợp hồ sơ được nộp trước và sau ngày 1/7/2026, thời điểm Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP có hiệu lực.

Việc làm rõ các trường hợp chuyển tiếp liên quan đến hồ sơ sửa đổi văn bằng bảo hộ, đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng nhằm tránh trùng lặp, bỏ sót hoặc phát sinh cách hiểu khác nhau trong quá trình xử lý hồ sơ đang được giải quyết.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị cân nhắc sự cần thiết của quy định chuyển tiếp về thời điểm có hiệu lực của việc chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng, bảo đảm tính thống nhất nội tại của dự thảo và phù hợp với pháp luật hiện hành.

Bên cạnh các nội dung trên, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục rà soát dự thảo để bảo đảm sự đồng bộ với các luật liên quan; đồng thời theo dõi, đánh giá quá trình thi hành Luật Sở hữu trí tuệ, gắn với lộ trình nghiên cứu, xây dựng Luật Bản quyền tác giả./.