Sức hút của đại ngàn Tây Nguyên thu nhỏ

Các hiện vật được trưng bày trong không gian nghệ thuật sắp đặt

Đưa khoa học đến gần cộng đồng

Nằm trên đồi Tùng Lâm (phường Lang Biang - Đà Lạt) Bảo tàng Sinh học Tây Nguyên (thuộc Viện Khoa học sự sống, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) gây ấn tượng bởi tòa kiến trúc đá cổ kính được người Pháp xây dựng từ những năm 1940.

Được thành lập từ năm 1990, Bảo tàng Sinh học Tây Nguyên có chức năng nghiên cứu, sưu tầm, lưu giữ và trưng bày các mẫu vật về sinh vật, tài nguyên thiên nhiên. Đồng thời thực hiện điều tra cơ bản, bảo tồn, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, tư vấn khoa học - công nghệ, đào tạo nhân lực.

Du khách thích thú với các tiêu bản động vật sống động

Sau thời gian tạm dừng hoạt động từ năm 2022 để sửa chữa, nâng cấp và sắp xếp lại hệ thống hiện vật, nay bảo tàng trở lại với diện mạo mới. Hơn 10.000 hiện vật là tiêu bản gốc thuộc các nhóm thú, chim, bò sát, côn trùng, cá, lưỡng cư, thực vật và nấm, là thành quả nghiên cứu, sưu tầm, lưu giữ và bổ sung qua nhiều năm của các nhà khoa học. Trong đó có 2.160 mẫu vật sinh học đặc trưng của Tây Nguyên mới được bổ sung, đã tạo nên một “kho báu” về đa dạng sinh học.

Bước vào bảo tàng, người xem có cảm giác đang bước vào những cánh rừng thu nhỏ. Từ những chú voi khổng lồ, hổ, hươu, nai, mãng, báo gấm đến cây cỏ, nấm, chim muông, từ những hình lá, dáng hoa được sấy khô, sắp đặt vào từng khung hình, từng vỏ cây, vân gỗ… mỗi tiêu bản được bố trí trong một tổng thể gợi lại môi trường sống trong tự nhiên của chúng.

Sức hút của đại ngàn thu nhỏ

Không gian trưng bày theo 5 khu: Tây Nguyên, núi, rừng, con người, cuộc sống; mỗi khu giúp người xem tiếp cận thiên nhiên Tây Nguyên từ cảnh quan, địa hình, hệ sinh thái đến đời sống và mối quan hệ giữa con người với tự nhiên. Ở khu Tây Nguyên mở ra một bức tranh tổng thể về cảnh quan, khí hậu và hệ sinh thái được tái hiện qua hàng loạt tiêu bản động vật, thực vật.

Các hiện vật được trưng bày trong không gian nghệ thuật sắp đặt

Những loài chim, thú rừng, hoa, cây bản địa cùng các mẫu vật đưa người xem đi sâu vào thế giới tự nhiên. Cách sắp đặt giàu tính trực quan khiến các tiêu bản không còn đơn thuần là vật trưng bày mà trở thành những “nhân vật” trong không gian đại ngàn.

Không gian trưng bày đa dạng nấm

Khu “Núi” mở ra địa hình đặc trưng góp phần tạo nên khí hậu và hệ sinh thái độc đáo của Tây Nguyên. Ở đó là cách các loài động vật, thực vật thích nghi với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt. Khu “Rừng” là sự phân tầng rõ nét của các hệ sinh thái: Ở độ cao trên 1.500 m là kiểu rừng lá kim với những loài như đỉnh tùng, thông hai lá dẹt. Độ cao từ 800 - 1.500 m là những cánh rừng kín thường xanh lá rộng, rừng thưa lá kim với nhiều loài cây gỗ quý như dổi, xoay, gội, chò chỉ... Xuống vùng rừng thấp dưới 800 m là kiểu rừng khộp thay lá theo mùa, cùng các loài cây họ dầu, sến đỏ... chịu được khí hậu khắc nghiệt.

Sự thay đổi theo độ cao được thể hiện qua cách lựa chọn, bố trí các mẫu vật. Vì thế, một Tây Nguyên cũng được hình dung không phải là một hệ sinh thái đơn nhất, mà là một thế giới tự nhiên đa tầng, nơi mỗi độ cao, mỗi kiểu rừng đều tạo nên một cộng đồng sinh vật riêng.

Các hiện vật được trưng bày trong không gian nghệ thuật sắp đặt

Tại khu “Con người”, hình ảnh cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên là một phần không thể tách rời trong thiên nhiên hùng vĩ, đa dạng sinh học ấy. Với những nét đẹp văn hóa đặc sắc và tri thức bản địa phong phú, những người con ăn rừng, ở rừng, nương tựa vào rừng, hôm nay đang ra sức bảo vệ rừng.

Đến khu “Cuộc sống”, người xem tiếp tục được dẫn vào sự đa dạng của sự sống tại Tây Nguyên, tìm hiểu cách các loài tương tác và tiến hóa. Chuỗi thức ăn được tái hiện từ thực vật, động vật ăn cỏ, ăn tạp, động vật ăn thịt đến các sinh vật phân hủy. Các mô hình tế bào động vật, thực vật, vi khuẩn cùng kính hiển vi giúp những kiến thức vốn trừu tượng trở nên gần gũi.

Những thước phim về tiến hóa, cây tiến hóa của các họ loài bản địa và hoạt động phân loại động vật biến khu trưng bày thành một không gian học tập trực quan, nơi kiến thức sinh học được tiếp nhận bằng quan sát và trải nghiệm.

Bảo tàng vừa đi vào hoạt động trở lại, cuốn hút du khách

Nhân lên tình yêu rừng

Điều thú vị là khoa học ở đây không được trình bày theo cách khô cứng. Những mẫu lá được ép và tạo hình, các bộ sưu tập nấm với hình dáng, màu sắc khác nhau hay những tiêu bản động vật được bố trí trong không gian mô phỏng tự nhiên khiến mỗi khu vực trưng bày là một không gian nghệ thuật sắp đặt.

Các hiện vật được trưng bày trong không gian nghệ thuật sắp đặt

Bạn Nguyễn Hoàng Hoa (du khách đến từ Cần Thơ) cho biết, đã đợi chờ ngày bảo tàng mở cửa từ lâu lắm rồi: “Tôi rất ấn tượng với các tiêu bản động vật, thực vật đặc trưng của rừng Tây Nguyên, trong đó có nhiều loài quý hiếm, có nguy cơ tuyệt chủng; nhiều loài thú rừng, chim muông mà mình ở đồng bằng nên lần đầu tiên được thấy. Tham quan bảo tàng, tôi hình dung được một thiên nhiên hùng vĩ, cảm thấy yêu quý màu xanh của rừng, che chở cho muôn loài, càng thấy việc bảo tồn các loài động vật, thực vật là rất quan trọng”.

GS.TS Trần Tuấn Anh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đánh giá việc đưa bảo tàng trở lại hoạt động góp phần kết nối nghiên cứu khoa học với giáo dục cộng đồng, qua đó nâng cao nhận thức về đa dạng sinh học, nhân lên tình yêu thiên nhiên, đặc biệt đối với thế hệ trẻ.

Du khách check-in bên hiện vật xương voi rừng Tây Nguyên

Theo ông Hà Thanh Tùng, Phó Giám đốc phụ trách Bảo tàng Sinh học Tây Nguyên, sau 2 tháng mở cửa, bảo tàng thu hút đông khách tham quan, đa số là các bạn trẻ. Không chỉ là giới thiệu sự phong phú của tài nguyên thiên nhiên, mà điều bảo tàng hướng tới là giúp cộng đồng hiểu hơn giá trị của từng loài và hệ sinh thái mà chúng thuộc về. Từ đó hình thành ý thức bảo vệ môi trường sống, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, hệ sinh thái rừng, cùng nhau hành động giữ cho đại ngàn Tây Nguyên mãi xanh.