Sa mạc khô hạn bậc nhất thế giới bất ngờ phủ trắng tuyết

Sa mạc Atacama ở miền Bắc Chile nổi tiếng là một trong những nơi khô hạn nhất Trái Đất. Thế nhưng vào tháng 8/2026, nhiều khu vực của sa mạc này lại mang một diện mạo hoàn toàn khác. Tuyết trắng phủ lên vùng đất vốn quanh năm khô cằn, tạo nên cảnh tượng hiếm gặp.

Tuyết phủ trắng một phần sa mạc Atacama ở Chile sau những trận bão mùa đông tháng 8/2026. (Ảnh: NASA Earth Observator)

Tuyết không phải hiện tượng chưa từng xuất hiện ở Atacama. Khu vực này từng ghi nhận những đợt tuyết đáng kể vào năm 2011 và gần đây là năm 2025. Điều khiến đợt thời tiết tháng 8 năm nay trở nên khác thường là phạm vi ảnh hưởng rất rộng.

Các vệ tinh Landsat 8 và Landsat 9 của NASA và Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) đã ghi lại sự thay đổi của cảnh quan trước và sau những ngày thời tiết khắc nghiệt. Hình ảnh ngày 6/8 cho thấy cao nguyên Chajnantor thuộc khu vực núi lửa Altiplano-Puna trước khi những trận bão mạnh tràn tới.

Sa mạc Atacama nhìn từ vệ tinh ngày 6/8, trước đợt thời tiết khắc nghiệt. Ảnh: NASA Earth Observatory.

Đây cũng là nơi đặt ALMA, một trong những hệ thống kính thiên văn vô tuyến mạnh nhất thế giới. Khi tuyết dày và gió mạnh xuất hiện, đài quan sát phải tạm ngừng hoạt động. Các ăng-ten được chuyển sang chế độ bảo vệ để hạn chế nguy cơ hư hại.

Đến ngày 14/8, ảnh vệ tinh cho thấy tuyết đã phủ lên nhiều khu vực của Atacama. Nhưng đó vẫn chưa phải lúc đợt tuyết đạt phạm vi lớn nhất.

Một cơn bão khác xuất hiện vào cuối tháng đã đưa tuyết đi xa hơn về phía Tây. Ảnh do vệ tinh Terra của NASA chụp ngày 19/8 cho thấy một vùng rộng lớn ở miền Bắc Chile chuyển sang màu trắng. Tuyết trải dài từ dãy Andes, băng qua vùng lõi cực kỳ khô hạn của Atacama và tiến tới gần bờ Thái Bình Dương, phía Nam thành phố cảng Antofagasta.

Tuyết trải rộng từ dãy Andes qua sa mạc Atacama tới gần bờ Thái Bình Dương ngày 19/8. (Ảnh: NASA Earth Observatory/Lauren Dauphin)

Để mưa và tuyết có thể xâm nhập sâu đến vậy vào Atacama cần một sự kết hợp thời tiết khá đặc biệt. Theo nhà khoa học khí quyển René Garreaud thuộc Đại học Chile, đợt thời tiết cuối tháng 8 liên quan đến một vùng áp thấp bị tách khỏi dòng khí chính trong khí quyển.

Hệ thống này hình thành từ một vùng áp suất thấp kéo dài trên một phần rất lớn Nam bán cầu, từ cực Nam Nam Mỹ tới vùng cận nhiệt đới. Cùng lúc, lượng hơi ẩm dồi dào gần bờ biển tạo điều kiện cho mưa và tuyết xuất hiện trên phạm vi rộng, từ ngoài khơi, dọc bờ biển, xuyên qua Atacama rồi tới dãy Andes.

Không phải toàn bộ lượng nước rơi xuống đều ở dạng tuyết. Tại thành phố ven biển Taltal, gần 40 mm mưa được ghi nhận chỉ trong ba ngày. Đáng chú ý, lượng mưa này tương đương khoảng 10 lần lượng mưa trung bình của cả một năm tại đây.

Theo Garreaud, những đợt mưa như vậy chỉ xảy ra vài lần trong một thập kỷ, thậm chí có những thập kỷ không xuất hiện lần nào. Với một nơi vốn cực kỳ khô hạn, lượng nước lớn đổ xuống trong thời gian ngắn nhanh chóng gây ra nhiều vấn đề.

Mưa lớn đã kéo theo lũ quét và những dòng bùn ở nhiều khu vực miền Bắc Chile. Hàng nghìn người bị ảnh hưởng, trong khi hàng trăm ngôi nhà chịu thiệt hại nghiêm trọng.

Chuỗi thời tiết bất thường này diễn ra trong một mùa đông ẩm ướt khác thường ở miền Trung và miền Bắc Chile, trong bối cảnh El Niño đang mạnh lên. Thông thường, một vùng áp cao trên Thái Bình Dương cận nhiệt đới góp phần ngăn các hệ thống gây mưa tiếp cận miền Bắc Chile, giúp duy trì khí hậu rất khô của Atacama.

Khi El Niño xuất hiện, vùng áp cao này có xu hướng suy yếu. Cùng với những thay đổi khác trong khí quyển, đường đi của các cơn bão ở Nam bán cầu có thể dịch gần xích đạo hơn, tạo điều kiện để những hệ thống mang nhiều hơi ẩm tiến tới các khu vực vốn hiếm khi có mưa ở Chile.

Vì vậy, lớp tuyết trắng trên Atacama không chỉ tạo nên một cảnh tượng hiếm thấy giữa sa mạc. Nó là kết quả của một đợt thời tiết đặc biệt đã đưa mưa và tuyết đi sâu vào một trong những vùng khô hạn nhất hành tinh, đồng thời gây lũ quét và dòng bùn tại nhiều nơi ở miền Bắc Chile.