Sức hút mới từ chính sách đào tạo STEM

Tín hiệu tích cực từ tuyển sinh

Từ năm 2025 đến nay, nhiều chính sách mới được ban hành nhằm thu hút người học vào các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học. Trong đó, Nghị định số 179/2026/NĐ-CP quy định chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Cùng với nhu cầu nhân lực ngày càng lớn trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, tự động hóa và chuyển đổi số, chính sách hỗ trợ đã tạo thêm động lực để thí sinh lựa chọn nhóm ngành STEM.

Sinh viên ngành Công nghệ kỹ thuật tự động hóa Trường ĐH Công nghệ Kỹ thuật TPHCM trong giờ thực hành cùng giảng viên. Ảnh: THANH HÙNG

Theo thống kê sơ bộ của Bộ GD-ĐT về kỳ tuyển sinh đại học năm 2026, khoảng 212.600 thí sinh xác nhận nhập học vào các ngành STEM, chiếm 33,6% tổng số người xác nhận nhập học. Trong 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược, hơn 121.000 người đã xác nhận nhập học, chiếm khoảng 19%.

GS-TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD-ĐT), nhận định nhóm ngành STEM đang thu hút nguồn tuyển có chất lượng. Điểm chuẩn không tăng đồng đều ở tất cả các ngành, song một số ngành và chương trình đào tạo đã hình thành những nhóm điểm chuẩn cao. Đây là tín hiệu cho thấy STEM tăng cả tỷ trọng người học và sức hút đối với thí sinh có kết quả học tập tốt. Tuy vậy, số người nhập học mới phản ánh chuyển biến ở đầu vào. Hiệu quả của các chính sách chỉ có thể được đánh giá đầy đủ qua tỷ lệ sinh viên duy trì học tập, chất lượng tốt nghiệp, khả năng làm việc đúng chuyên môn và mức độ đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp. Việc mở rộng quy mô phải đi cùng năng lực bảo đảm chất lượng của từng cơ sở đào tạo.

Doanh nghiệp phải tham gia từ khâu thiết kế

PGS-TS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TPHCM, cho rằng thúc đẩy STEM không nên được hiểu đơn giản là tăng chỉ tiêu tuyển sinh. Yêu cầu quan trọng hơn là đào tạo đúng loại nhân lực mà nền kinh tế, doanh nghiệp và quá trình chuyển đổi công nghệ đang cần.

Giảng viên Trường Đại học Quốc tế (Đại học Quốc gia TPHCM) hướng dẫn cho học sinh THPT tìm hiểu dây chuyền sản xuất tại phòng thí nghiệm của ngành Kỹ thuật hệ thống công nghiệp. Ảnh: THANH HÙNG)

Theo ông, các cơ sở đào tạo phải đáp ứng ba điều kiện. Trước hết, giảng viên phải có năng lực chuyên môn, nghiên cứu và khả năng cập nhật công nghệ. Tiếp đó là hệ thống phòng thí nghiệm, xưởng thực hành, mô phỏng, nền tảng dữ liệu và thiết bị gần với môi trường sản xuất. Cuối cùng, chương trình phải tăng thời lượng và chất lượng thực hành, giúp sinh viên giải quyết những bài toán thực tế thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức trên giảng đường.

Từ kinh nghiệm hợp tác với doanh nghiệp, TS Quách Thanh Hải, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TPHCM, cho rằng doanh nghiệp cần tham gia xuyên suốt quá trình đào tạo: dự báo nhu cầu nhân lực trong 3-5 năm, xây dựng chương trình, tổ chức thực tập, đánh giá người học, tuyển dụng và đặt hàng nghiên cứu. Mô hình cần được thúc đẩy là doanh nghiệp đặt hàng, Nhà nước hỗ trợ và nhà trường tổ chức đào tạo.

Tại Trường Đại học Công nghiệp TPHCM, doanh nghiệp đã hỗ trợ thiết bị, phần mềm, phương tiện thực hành, tổ chức sân chơi công nghệ và tiếp nhận sinh viên thực tập. PGS-TS Phan Hồng Hải, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết bước tiếp theo là chuyển từ việc doanh nghiệp tham gia một số khâu sang nhà trường và doanh nghiệp cùng đào tạo. Mức độ tham gia cần được thể hiện bằng chương trình cùng xây dựng, số giờ thực hành, số sinh viên được thực tập và tỷ lệ được tuyển dụng sau tốt nghiệp.

Không để mở ngành theo phong trào

Sức hút từ khối ngành STEM cũng làm xuất hiện nguy cơ các trường chạy đua mở ngành khi chưa đủ điều kiện đảm bảo chất lượng. TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Chuyên nghiệp (Bộ GD-ĐT), cho rằng việc các trường luật, kinh tế hoặc khoa học xã hội mở ngành STEM không hẳn không phù hợp, nhất là khi đào tạo liên ngành phát triển. Vấn đề là nhiều trường chưa có truyền thống kỹ thuật có thể thiếu kinh nghiệm quản trị phòng thí nghiệm, thiết bị, an toàn, vật tư, tổ chức dự án và hợp tác với doanh nghiệp công nghệ.

Theo ông Hoàng Ngọc Vinh, ngành mới chỉ nên tuyển quy mô nhỏ, được thẩm định điều kiện thực tế và chỉ tăng chỉ tiêu khi chất lượng đầu ra được thị trường lao động thừa nhận. Hoạt động hậu kiểm phải diễn ra trong suốt quá trình đào tạo, thay vì chỉ xem hồ sơ khi mở ngành. Cơ quan quản lý cũng cần có dữ liệu để kiểm tra một giảng viên đang tham gia bao nhiêu chương trình, thiết bị phục vụ bao nhiêu sinh viên, thời lượng thực hành thực tế và tình hình việc làm của người tốt nghiệp.

Chính sách học bổng có thể tạo lực hút ban đầu, nhưng chất lượng nhân lực STEM phụ thuộc vào năng lực đào tạo và nhu cầu sử dụng. Nếu quy mô tuyển sinh tăng nhanh hơn đội ngũ giảng viên, phòng thí nghiệm và vị trí việc làm, sức hút hiện nay có thể dẫn đến mất cân đối trong những năm tới. Vì vậy, đột phá về số lượng phải được kiểm soát bằng chuẩn chất lượng và kết quả đầu ra.

Bốn thủ khoa Trường Đại học Bách khoa TPHCM cùng chọn STEM

4 thủ khoa đầu vào năm 2026 của Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TPHCM cùng lựa chọn các ngành mũi nhọn thuộc khối STEM. Các em đạt điểm Toán tuyệt đối ở cả kỳ thi đánh giá năng lực (300/300) và tốt nghiệp THPT (10/10).