Tiếp sức cho cán bộ 'tuyến đầu' ở Quảng Ngãi Bài 1: Khi 'chân dung' cán bộ cơ sở phải thay đổi

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt cán bộ cơ sở vào vị trí “tuyến đầu”, trực tiếp tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách và giải quyết công việc của người dân, doanh nghiệp. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu bố trí đúng người, đúng việc, đúng địa bàn; đồng thời, nâng cao năng lực thực thi, gắn phân cấp, phân quyền với nguồn lực và cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Từ “chờ hướng dẫn” đến chủ động kiến tạo kết quả

Nghị quyết 04 của Tỉnh ủy Quảng Ngãi về nâng cao chất lượng công tác cán bộ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới xác định công tác cán bộ là khâu “then chốt của then chốt” trong xây dựng Đảng và hệ thống chính trị. Cùng với tinh gọn bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, vai trò của cán bộ cấp xã đã thay đổi căn bản. Từ chỗ chủ yếu xử lý công việc hành chính ở quy mô cơ sở, cán bộ xã, phường nay trực tiếp đảm nhận nhiều nhiệm vụ, thẩm quyền trước đây thuộc cấp huyện. Khối lượng công việc lớn hơn, phạm vi quản lý rộng hơn, đồng thời yêu cầu về chuyên môn, năng lực thực thi và trách nhiệm cũng cao hơn nhiều.

Theo Sở Nội vụ, ba phẩm chất, năng lực tiên quyết để định hình người cán bộ thời kỳ mới: đa năng, chuyên nghiệp và chủ động. Ảnh: Tấn Tài

Theo Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Quảng Ngãi Tạ Công Dũng, cán bộ cơ sở không chỉ xử lý công việc nhiều hơn mà còn phải đáp ứng yêu cầu chuyên môn và trách nhiệm cao hơn trước. Thay đổi ấy đặt ra một câu hỏi: khi thẩm quyền được đưa xuống gần dân hơn, đội ngũ trực tiếp thực thi đã sẵn sàng đến đâu? Bởi nếu cán bộ vẫn làm việc theo cách cũ, chờ hướng dẫn đối với những vấn đề phát sinh, chỉ quan tâm hoàn thành đúng quy trình mà chưa chú trọng đến kết quả cuối thì việc tinh gọn tổ chức khó có thể chuyển hóa thành hiệu quả thực chất.

Từ yêu cầu đó, Quảng Ngãi xác định ba phẩm chất, năng lực tiên quyết để định hình cán bộ thời kỳ mới: đa năng, chuyên nghiệp và chủ động; ông Dũng lý giải, đa năng trước hết là khả năng nhìn nhận và xử lý công việc trong mối liên hệ giữa nhiều lĩnh vực. Yêu cầu đặt ra là phải vừa có tư duy liên ngành, vừa có chuyên môn đủ sâu để xử lý công việc thuộc lĩnh vực được giao. Cùng với đó là năng lực số. Trong bối cảnh chính quyền số, cán bộ cơ sở phải thành thạo kỹ năng số, có khả năng khai thác, phân tích dữ liệu trên các nền tảng số, qua đó nâng cao chất lượng tham mưu và hiệu quả xử lý công việc.

Tuy nhiên, phía sau những yêu cầu về chuyên môn và kỹ năng vẫn là một vấn đề căn cốt hơn: tư duy công vụ. Theo định hướng của ngành nội vụ Quảng Ngãi, đó phải là sự chuyển dịch từ tư duy “quản lý” nặng tính mệnh lệnh sang tư duy “phục vụ”; từ cách làm “đúng quy trình là xong” sang chủ động kiến tạo sản phẩm; từ tâm lý “chờ hướng dẫn”, “sợ sai” sang dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Chủ tịch UBND phường Cẩm Thành Nguyễn Văn Hưng cho biết, khối lượng công việc ở cấp phường thời gian qua “cực kỳ lớn”, trong khi yêu cầu đối với cán bộ ngày càng cao. Nhiều nhiệm vụ mới được giao xuống cơ sở, đòi hỏi cán bộ vừa tổ chức thực hiện, vừa nghiên cứu, cập nhật quy định và tự nâng cao năng lực. Có những lĩnh vực trước đây ít tiếp cận, nay cán bộ phải trực tiếp xử lý, nên quá trình thực hiện nhiệm vụ cũng là quá trình học hỏi, đào tạo và hoàn thiện kỹ năng. "Xây dựng đội ngũ cán bộ trong giai đoạn mới không chỉ dừng ở yêu cầu về bằng cấp mà quan trọng hơn là năng lực thực thi. Cán bộ phải nắm chắc chuyên môn, hiểu địa bàn, gần dân, biết phối hợp và chủ động, trách nhiệm trong giải quyết công việc", ông Hưng nhấn mạnh.

Tại xã Ya Ly, nơi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 84% dân số, một lãnh đạo xã cho biết, rào cản ngôn ngữ là một trong những khó khăn lớn của đội ngũ cán bộ. Nếu không hiểu tiếng của người dân, việc truyền đạt chủ trương, chính sách sẽ mất nhiều thời gian, hiệu quả không cao. Vì vậy, ngoài các kỹ năng chuyên môn, cán bộ xã phải học và sử dụng tiếng đồng bào là yêu cầu cần thiết, giúp rút ngắn khoảng cách, tăng sự đồng thuận và củng cố niềm tin giữa chính quyền với người dân. Nghị quyết số 04-NQ/TU cũng xác định yêu cầu cán bộ lãnh đạo, quản lý là người Kinh công tác tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số phải học và sử dụng thành thạo tiếng của đồng bào.

Thực sự trở thành cấp chính quyền chủ động giải quyết công việc

Tại Nghị quyết số 04-NQ/TU, Tỉnh ủy Quảng Ngãi thẳng thắn nhìn nhận: một bộ phận cán bộ tuy đủ chuẩn về bằng cấp nhưng năng lực giải quyết công việc còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Trình độ ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp và ứng dụng công nghệ thông tin của nhiều cán bộ, công chức cũng chưa theo kịp tốc độ phát triển của nền hành chính hiện đại.

Nghị quyết số 04-NQ/TU, Tỉnh ủy Quảng Ngãi đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% cán bộ đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn theo vị trí việc làm. Ảnh: Tấn Tài

Từ thực tế này, Sở Nội vụ tỉnh nhận diện 4 nhóm năng lực cốt lõi cần được tập trung nâng cao, gồm: năng lực quản trị tổng hợp; năng lực chuyển đổi số và khai thác dữ liệu; năng lực tham mưu, phân tích và ra quyết định; năng lực thích ứng với mô hình tổ chức mới. Đây cũng là những yêu cầu đặt ra rõ nét đối với đội ngũ cán bộ cấp xã sau khi tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình mới. “Sau sắp xếp tổ chức bộ máy, nếu vẫn giữ cách nghĩ và cách làm của mô hình cũ thì rất khó đáp ứng yêu cầu mới. Cấp xã hôm nay không thể chỉ là nơi "tiếp nhận và thực hiện", mà phải thực sự trở thành cấp chính quyền chủ động giải quyết công việc thuộc thẩm quyền, gần dân và chịu trách nhiệm trước dân”, ông Dũng chia sẻ.

Như vậy, khoảng trống hiện nay không đơn thuần nằm ở bằng cấp mà ở năng lực thực thi gắn với từng vị trí, từng nhiệm vụ cụ thể. Tinh thần này cũng được thể hiện trong mục tiêu Nghị quyết số 04-NQ/TU đặt ra đến năm 2030: 100% cán bộ đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn theo vị trí việc làm, đồng thời từ 90% trở lên được bồi dưỡng thường xuyên theo vị trí việc làm. Trọng tâm vì thế không còn dừng ở yêu cầu “đủ bằng cấp”, mà chuyển sang bảo đảm đúng người, đúng việc và đủ năng lực để hoàn thành nhiệm vụ được giao.