Sức sống biên cương qua các tác phẩm ký
Có những vùng đất chỉ cần nhắc tên đã gợi lên bao niềm thương nỗi nhớ và sự thiêng liêng dạt dào trong lòng mỗi người dân. Dải đất biên cương Lào Cai - nơi “dốc A Lù, sương mù Y Tý” hay phố núi Si Ma Cai thanh bình đã đi vào trang ký của Hoàng Xuân Lý qua “Chiều biên giới”, của Thế Quynh với “Ký sự vùng biên” hay Nguyễn Hiền Lương với “Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt” bằng tất cả sự sống động và tự hào.
Qua từng trang viết, người đọc không chỉ say đắm trước vẻ đẹp thiên nhiên kỳ vĩ cùng bản sắc văn hóa độc đáo của vùng cao, mà còn trào dâng niềm xúc động trước những hy sinh thầm lặng và tình cảm gắn bó máu thịt giữa quân với dân nơi phên giậu Tổ quốc.
Mở đầu hành trình khám phá ấy, tác phẩm ký “Chiều biên giới” của tác giả Hoàng Xuân Lý đưa người đọc đắm chìm vào không gian lãng mạn, nên thơ nhưng cũng đầy sức sống của phố núi Si Ma Cai. Dưới ngòi bút tinh tế của tác giả, Si Ma Cai hiện lên không phải là một vùng đất hoang sơ heo hút, mà mang chiều sâu văn hóa và lịch sử.

Tác giả khéo léo dẫn dắt người đọc qua con đường hàng lim cổ thụ giữa trung tâm thị trấn - nơi có hơn bốn trăm cây lim, cây nghiến hàng trăm năm tuổi đứng hiên ngang sừng sững. Chi tiết một cô bé học sinh người Mông hồn nhiên kể về con đường gỗ lim ấy đã gợi lên sự liên tưởng thật đẹp: đồng bào nơi đây bao đời nay vẫn hiên ngang, bền bỉ, bám rẫy bám rừng chắc chắn như những thân lim, thân nghiến cắm rễ sâu vào lòng đất mẹ.
Điểm chạm cảm xúc sâu sắc nhất trong bài ký của tác giả Hoàng Xuân Lý chính là chuyến ghé thăm cù lao Lù Dì Sán - nơi ngọn nguồn sông Chảy ôm ấp, hay còn gọi là “Cồn Hoa” huyền diệu. Tại đây, hình ảnh già làng Giàng Seo Soa xuất hiện như một biểu tượng sống động cho sự đổi thay kỳ diệu của vùng cao.
Ở tuổi 78, người đàn ông Mông ấy vẫn đầy tráng kiện, biết thổi khèn, vật tay với trai làng, sở hữu cơ ngơi hoành tráng với đàn trâu, ngựa và cả trăm con dê nhờ nguồn vốn hỗ trợ từ dự án của bộ đội biên phòng.
Nghe già Soa hào sảng kể chuyện vay vốn làm kinh tế, chuyện trồng lê, mận tam hoa trĩu quả, chuyện mấy cha con dựng lầu hai đón khách du lịch, người đọc cảm nhận rõ rệt luồng sinh khí mới đang cuộn trào trên cao nguyên đá.
Từ một vùng đất mà người ta từng đùa vui rằng “phần nạc Bắc Hà ăn, phần xương để lại Si Ma Cai”, giờ đây, dưới ánh sáng của Đảng và sự tiếp sức của những người lính biên phòng, Si Ma Cai đã vươn mình đứng dậy mạnh mẽ, rạng rỡ niềm tin yêu cuộc sống.
Nếu “Chiều biên giới” mang âm hưởng của sự đổi mới và trù phú, thì “Ký sự vùng biên” của tác giả Thế Quynh lại khắc họa một góc nhìn khốc liệt, gian nan hơn nhưng cũng vô cùng hào hùng tại Đồn Biên phòng Y Tý.

Đọc từng câu chữ trong bài ký của tác giả Thế Quynh cũng hình dung được về cung đường tuần tra biên giới uốn lượn qua Tỉnh lộ 158, vượt A Mú Sung, A Lù lên đến Y Tý. Đó là địa hình bị chia cắt dữ dội, một bên là vách đá dựng đứng, một bên là vực sâu hun hút với dòng suối Lũng Pô gầm gào.
Câu ngạn ngữ “Dốc A Lù - sương mù Y Tý” không còn là lời truyền miệng mà hiện hữu bằng sự khắc nghiệt của thiên nhiên: những khúc cua tay áo hiểm trở, mặt đường lồi lõm “ổ gà” và đặc biệt là nỗi ám ảnh mang tên sạt lở đất, đá hay dư chấn khủng khiếp từ cơn bão số 3 (năm 2024) từng cô lập hoàn toàn nhiều thôn, xóm.
Chính giữa khung cảnh thiên nhiên dữ dội và thời tiết giá lạnh cắt da cắt thịt ấy, hình ảnh người lính mang quân hàm xanh tại Đồn Biên phòng Y Tý hiện lên bình dị đến nao lòng. Tác giả Thế Quynh đã chạm đến góc khuất sâu kín nhất của người lính: đó là nỗi nhớ gia đình, vợ con thăm thẳm sau những đêm “trở mình chạm phải tiếng gà tàn canh”. Họ gác lại hạnh phúc riêng tư để canh giữ nơi phên giậu Tổ quốc.
Tác giả đã chọn lọc những chi tiết vô cùng đắt giá để làm sáng lên phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”: đó là khoảnh khắc 100% quân số không quản hiểm nguy, lội rừng vượt sạt lở xuống thôn Phìn Chải 2 tìm kiếm nạn nhân sau lũ dữ, hay tự tay gùi từng bao gạo, nhu yếu phẩm vượt đường sạt lở trao tận tay người dân. Hơn thế nữa, những mô hình thiết thực như nuôi lợn đen, trồng sâm hoàng sin cô nhân rộng giá trị kinh tế hàng chục tỷ đồng, hay chương trình “Nâng bước em tới trường - Con nuôi Đồn Biên phòng” nhận nuôi những đứa trẻ mồ côi như Vàng A Phát, Thào Văn Nguyên đã sưởi ấm cả một vùng biên viễn.
Đọc “Ký sự vùng biên” của Thế Quynh để thấy “Đồn là nhà, biên giới là quê hương” không phải là câu khẩu hiệu hô hào khô khan, mà được viết nên bằng mồ hôi, nước mắt và cả máu của những người lính biên phòng.
Cũng có chuyến công tác tại Si Ma Cai, tác phẩm ký “Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt” của nhà văn Nguyễn Hiền Lương, giúp người đọc thấu cảm trọn vẹn nhịp sống và sứ mệnh của Đồn Biên phòng Si Ma Cai.
Với ngòi bút miêu tả tỉ mỉ, chi tiết, Nguyễn Hiền Lương dẫn dắt người đọc cùng tham gia để thấu hiểu một ngày làm việc trọn vẹn, từ 5 giờ sáng gấp chăn màn theo điều lệnh cho đến tận đêm khuya trực gác của các chiến sĩ. Quản lý một đoạn biên giới trên sông dài hơn 9 kilômét với địa bàn phức tạp về tội phạm ma túy, buôn bán người, Đồn Biên phòng Si Ma Cai chính là “lá chắn thép” vững chắc.

Nhưng điều làm nên sức lay động lớn nhất trong trang ký của Nguyễn Hiền Lương không chỉ là chiến công phá án, mà là tình quân - dân thắm thiết, đậm đà tình người. Đó là hình ảnh các chiến sĩ nửa đêm mưa gió sẵn sàng cõng bệnh nhân vượt đèo, lội suối đi cấp cứu. Đó là những “Lớp học xóa mù chữ của thầy giáo quân hàm xanh” đầy kiên nhẫn và tình thương.
Tác giả đã khắc họa thành công hình ảnh những người thầy mang quân hàm xanh như Trung tá Nguyễn Văn Xuyến, Thiếu tá Vàng Văn Dìn, Thiếu tá Nguyễn Ngọc Phi kiên trì đến từng nhà văn hóa thôn, cúi xuống nắn nót từng con chữ Bác Hồ cho những học viên đã bước sang tuổi 50.
Chính những việc làm thầm lặng ấy đã bồi đắp nên thế trận lòng dân vững chắc nhất. Để rồi, nghe câu nói chân chất của đồng bào vùng cao: “Cảm ơn bộ đội biên phòng nhiều lắm. Bộ đội biên phòng đến bản là cái nghèo, cái khổ, cái đói, cái buồn đi hết!”, lòng người đọc không khỏi dâng lên niềm nghẹn ngào, xúc động.
3 bài ký, 3 phong cách biểu đạt, 3 lăng kính trải nghiệm khác nhau của 3 tác giả Hoàng Xuân Lý, Thế Quynh và Nguyễn Hiền Lương nhưng đã cùng hòa chung vào bản tráng ca về miền biên viễn Lào Cai.
Qua những chi tiết sắc sảo và ngòi bút đượm đầy cảm xúc, các tác giả đã cho thấy biên cương của Tổ quốc không chỉ vững chãi bởi cột mốc biên giới, bởi súng đạn hay đường biên trên bản đồ, mà được bồi đắp, trường tồn bằng ý chí sắt đá, lòng nhân ái và tình yêu nước thiết tha của những người lính mang quân hàm xanh cùng đồng bào các dân tộc anh em. Sức sống biên cương ấy sẽ mãi mãi mãnh liệt, trường tồn cùng thời gian, làm rạng rỡ thêm miền phên giậu thiêng liêng của Tổ quốc...
Nguồn Lào Cai: https://baolaocai.vn/suc-song-bien-cuong-qua-cac-tac-pham-ky-post914686.html
