Tắc mạch ối ở sản phụ hiếm gặp nhưng nguy hiểm

Việc nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường, kích hoạt báo động đỏ và phối hợp đa chuyên khoa kịp thời là yếu tố quyết định giúp nâng cao cơ hội sống cho cả mẹ và con trong những tình huống cấp cứu sản khoa đặc biệt nguy kịch.

Sản phụ mang thai 39 tuần bất ngờ rơi vào tắc mạch ối tối cấp

Các bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc (Phú Thọ), đơn vị vừa cấp cứu thành công một trường hợp sản phụ mang thai 39 tuần bị tắc mạch ối tối cấp ngay trong quá trình chuyển dạ. Ban đầu, sản phụ nhập viện với diễn biến chuyển dạ thuận lợi. Tuy nhiên, khoảng 20-25 phút sau khi được gây tê ngoài màng cứng để giảm đau, người bệnh bất ngờ giảm ý thức, nhịp tim chậm chỉ còn 40–50 lần/phút, huyết áp tụt xuống 70/40 mmHg và xuất hiện suy hô hấp cấp.

Nhận định đây là tình trạng tối khẩn cấp đe dọa tính mạng của cả mẹ và thai nhi, bệnh viện lập tức kích hoạt báo động đỏ. Các ê-kíp thuộc chuyên khoa Sản phụ khoa, Gây mê hồi sức, Hồi sức tích cực – Chống độc, Huyết học – Truyền máu và Hồi sức sơ sinh đồng thời triển khai cấp cứu, vừa hồi sức tích cực cho người mẹ, vừa tiến hành mổ lấy thai khẩn cấp.

Do tình trạng suy tuần hoàn và suy hô hấp của mẹ, thai nhi rơi vào suy thai nặng. Sau khi chào đời trong tình trạng tím tái, không tự thở, trẻ được hồi sức tích cực và chuyển đến Bệnh viện Nhi Trung ương để điều trị chuyên sâu. Hiện sức khỏe của trẻ đã ổn định.

Trong khi đó, người mẹ tiếp tục đối mặt với băng huyết sau sinh do đờ tử cung trên nền rối loạn đông máu nặng. Mặc dù đã được hồi sức tích cực bằng truyền máu và các chế phẩm máu, các bác sĩ buộc phải cắt tử cung nhằm kiểm soát chảy máu và cứu tính mạng sản phụ. Sau 7 ngày điều trị, người bệnh tỉnh táo, các chức năng sống ổn định và được xuất viện.

Tắc mạch ối xảy ra như thế nào?

Trong điều kiện bình thường, nước ối được bao bọc hoàn toàn trong buồng ối và không đi vào hệ tuần hoàn của người mẹ. Tắc mạch ối xảy ra khi hàng rào giữa khoang ối và hệ tuần hoàn của thai phụ bị phá vỡ, khiến nước ối cùng các thành phần của thai nhi như tế bào da, lông tơ, chất gây và các mảnh mô thai đi vào tĩnh mạch của mẹ. Khi đó, các thành phần này có thể gây co thắt dữ dội hệ mạch máu phổi hoặc kích hoạt phản ứng miễn dịch bất thường, dẫn đến suy hô hấp cấp, suy tuần hoàn và rối loạn đông máu nghiêm trọng.

Phụ nữ mang thai cần khám thai đầy đủ tại cơ sở y tế chuyên khoa và lựa chọn sinh tại bệnh viện.

Đây không đơn thuần là hiện tượng "tắc mạch" mà còn liên quan đến phản ứng giống dị ứng của cơ thể người mẹ. Chính vì vậy, mặc dù nước ối có thể đi vào tuần hoàn trong một số trường hợp sinh nở, nhưng chỉ rất ít thai phụ phát triển thành hội chứng tắc mạch ối.

Những người có nguy cơ cao tắc mạch ối

Mặc dù bệnh có thể xảy ra ở bất kỳ sản phụ nào, một số yếu tố làm tăng nguy cơ bao gồm:

Mang thai trên 35 tuổi.

Phụ nữ sinh nhiều lần.

Sinh mổ hoặc sinh có can thiệp thủ thuật như forceps, giác hút, chọc ối.

Đa thai, đa ối.

Nhau tiền đạo, nhau bong non.

Tiền sản giật hoặc sản giật.

Thai suy hoặc thai lưu.

Tổn thương tử cung hoặc cổ tử cung.

Chuyển dạ kéo dài, cơn co tử cung cường tính hoặc khởi phát chuyển dạ bằng thuốc.

Tuy nhiên, các bác sĩ nhấn mạnh rằng nhiều trường hợp hoàn toàn không có yếu tố nguy cơ vẫn có thể xảy ra tắc mạch ối.

Dấu hiệu lâm sàng tắc mạch ối diễn tiến rất nhanh

Tắc mạch ối thường xuất hiện đột ngột trong khi chuyển dạ, lúc sinh hoặc ngay sau sinh. Biểu hiện thường diễn tiến theo trình tự rất nhanh. Ban đầu là suy hô hấp cấp với khó thở dữ dội, tím tái chỉ trong vài phút. Sau đó người bệnh nhanh chóng tụt huyết áp, phù phổi cấp, sốc tuần hoàn và xuất hiện các biểu hiện thần kinh như lú lẫn, mất ý thức hoặc co giật.

Theo thống kê, trên 80% trường hợp có biểu hiện ngừng tim, ngừng thở chỉ trong vài phút đầu tiên. Khoảng một nửa số ca bệnh tử vong ngay trong giờ đầu nếu không được cấp cứu kịp thời.

Ở những trường hợp vượt qua được giai đoạn nguy kịch ban đầu, người bệnh thường bước sang giai đoạn rối loạn đông máu lan tỏa trong lòng mạch. Đây là nguyên nhân gây băng huyết sau sinh rất nặng, chảy máu từ tử cung kéo dài, khó cầm máu dù đã sử dụng nhiều biện pháp điều trị. Đồng thời, nguy cơ phù phổi cấp và suy đa cơ quan cũng tăng lên rõ rệt.

Hậu quả nặng nề của tắc mạch ối

Tắc mạch ối có thể để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng. Biến chứng đáng lo ngại nhất là tử vong mẹ và thai nhi. Những trường hợp được cứu sống vẫn có nguy cơ để lại di chứng thần kinh do thiếu oxy não kéo dài.

Ở người mẹ, mất máu quá nhiều có thể gây suy gan, suy thận, suy đa tạng, rối loạn đông máu và làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn hậu sản. Ngoài ra, việc truyền máu khối lượng lớn cũng tiềm ẩn các biến chứng liên quan đến truyền máu.

Một số sản phụ có thể gặp hội chứng Sheehan – biến chứng do mất máu nặng gây hoại tử tuyến yên, dẫn đến suy tuyến yên với các biểu hiện như mất sữa sau sinh, vô kinh, rụng tóc, rụng lông, suy giáp và suy tuyến thượng thận.

Đối với trẻ sơ sinh, tình trạng thiếu oxy kéo dài trong quá trình cấp cứu có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thần kinh và vận động nếu không được hồi sức kịp thời.

Tuy không thể phòng ngừa tuyệt đối nhưng phụ nữ mang thai cần khám thai đầy đủ, quản lý thai kỳ tại cơ sở y tế chuyên khoa và lựa chọn sinh tại bệnh viện có đầy đủ khả năng hồi sức sản khoa, gây mê hồi sức, truyền máu và hồi sức sơ sinh. Trong quá trình chuyển dạ, nếu xuất hiện các dấu hiệu như khó thở đột ngột, tím tái, đau tức ngực, tụt huyết áp, mất ý thức hoặc chảy máu bất thường sau sinh, cần được cấp cứu ngay lập tức. Việc phát hiện sớm và xử trí khẩn trương là yếu tố quan trọng nhất giúp giảm nguy cơ tử vong và hạn chế các biến chứng nặng nề cho cả mẹ và em bé.